Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə28/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   223

60 

 

Ġnternasionalın Bakıda "ġərq  xalqlarının qurultayını" keçirməsini prinsip etibarilə 



bəyəndi  və  qərara  aldı  ki,  bu  məsələ  barədə  N.N.Nərimanovun  və  Ġ.V.Stalinin  

rəyləri  soruĢulsun

109

.  Müsbət  cavab  alan  Siyasi  Büro  Bakıda qurultayın  çağırılması 



haqqında  məsələni  iyunun  29-da  mü zakirə  etdi  və  qurultayın  təĢkili  üzrə  büro 

yaratdı


110

.  Kominternin  icraiyyə  komitəsi  II  konqresdən sonra "Ġran,  Ermənistan və 

Türkiyənin əsarətdə qalan xalq kütlələrinə" məktubla müraciət etdi'". 

Kominternin icraiyyə komitəsi ġərqin fəhlə və kəndlilərinə  müraciətində 

bildirirdi  ki,  o,  Bakıda  qurultayı ümumi  düĢmənlə-imperializmlə  mübarizədə  ġərq 

zəhmətkeĢləri  və  Avropa  proletariatının  səylərinin  birləĢdirilməsi  məsələlərin i 

birlikdə müzakirə etmək üçün çağırır. 

ġərq  ölkələrinin  kommunist,  demokratik  və  mütərəqqi  təĢkilatları  III 

Ġnternasionalın icraiyyə komitəsinin müraciətinə cavab olaraq, Bakıda ġərq xalqları 

qurultayının  çağırılması  uğrunda  təĢviqata  baĢladılar

112

.  1920-ci  ilin  avqustundan 



etibarən  Azərbaycanda  bütün  əməkçi  əhalinin  iĢtirakı  ilə  ġərq  xalqlarının  birinci 

qurultayına seçkilər baĢlanmıĢdı

113



Partiya  iĢini  gücləndirmək,  ə mə k  haqqının bir  hissəsini  Avropa  və  ġərq 



ölkələrində  tətil  edən  proletariata  yardım  üçün  köçürmək  və  müsəlman  fəhlələri 

partiya sıralarına  cəlb  etmək  məqsədilə  Bakıda  qurultay  çağırılması  münasibətilə 

"ġərq Ġnternasionalı" təĢkil etmək qərara alındı. 

Azərbaycanın  partiya, sovet və  ictimai  təĢkilatları  ġərq  xalqlarının  birinci 

qurultayının  çağırılması,  nümayəndələrin  iĢinin  təĢkili  ilə  bağlı  böyük  hazırlıq 

görmüĢdülər.  1920-ci  il  avqustun  30-da  Dövlət opera teatrının  binasında qurultay 

nümayəndələri üçün konsert-mitinq  oldu, ertəsi  gün  isə  Bakı  fəhlə,  qızıl  əsgər  və 

matros  deputatları  sovetinin  və  Azərbaycan  həmkarlar  ittifaqlarının  qurultay 

nümayəndələrinin  iĢtirakı  ilə  təntənəli  iclası  keçirildi.  Həmin  iclasda 

N.N.Nərimanov,  habelə  Bela  Kun  (Macarıstan),  Tomas  Kvelç  (Ġngiltərə),  Con 

Rid  (A Bġ),  Q.  Zinovyev,  K.  Radek  və  b.  ġərq  xalqlarına  təbriklə  müraciət 

etdilər


114

V.Ġ.Leninin  dediyi  kimi,  "ġərq  xalqlarının  Bakı  qurultayı"  1920-ci  il 



sentyabrın  1-7-də  keçirildi.  Bakıya,  qurultaya  1891  nümayəndə  -  Qafqaz,  Orta 

Asiya,  Əfqanıstan,  Misir,  Hindistan,  Çin,  Koreya,  Suriya,  Türkiyə,  Yaponiya  və 

digər  ölkələrdən  37  millətin  nümayəndəsi gəlmiĢdi 

115


.  Qurultayda  bir sıra Avropa 

ölkələrinin və Amerika kommunist partiyalarının nümayəndələri - Bela Kun, Tomas 

Kvelç,  Con Rid və baĢqaları da iĢtirak edird ilər. Nü mayəndələrin 55 nəfəri qadın  

idi. 


ġərq  xalqlarının  birinci  qurultayı  aĢağıdakı  məsələləri  müzakirə  etdi: 

beynəlxalq  vəziyyət  və  ġərqin  zəhmətkeĢ  kütlələrinin  vəzifələri,  milli  məsələ, 

müstəmləkə  məsələsi, aqrar  məsələ,  ġərq ölkə lərində sovet quruculuğu haqqında 

və s. 



61 

 

Qurultayı  Ko minternin  icraiyyə  ko mitəsi  adından  N.N.Nərimanov  açdı. 



18  nəfərdən  ibarət  Rəyasət  Heyətinə  partiyanın  və  bitərəf  fraksiyaların 

nümayəndələri  seçildi,  habelə  katiblik  təĢkil  olundu.  ġərq  qadınlarının  azadlıq 

uğrunda  mübarizə  ilə  həmrəylik  timsalı  kimi  daha  üç  qadın,  o  cümlədən 

Azərbaycandan X.ġ.ġabanova da Rəyasət Heyətinə seçildi. Ġngiltərə, Fransa, ABġ, 

Bolqarıstan, Avstriya, Macarıstan və b.  ölkələrin nümayəndələri Rəyasət Heyətinin 

üzvü idilər. 

Qurultayda  aqrar  məsələyə,  milli  məsələyə  və  müstəmləkə  məsələsinə, 

sovet quruculuğu məsələsinə və təĢkilat məsələsinə dair bölmələ r təĢkil ed ild i. 

Azərbaycanın  nümayəndəsi  D.X.Bünyadzadə  qurultayda  beynəlxalq  

vəziyyət  və  ġərqin  zəhmətkeĢ  kütlələrin in  vəzifələri  haqqında  çıxıĢ  etdi.  O, 

Azərbaycanı  "ġərqdə  sovet  siyasətinin  astanası"  adlandırdı 

116


.  Müzakirələrdə 

Dağıstan, Türkiyə, Ġran, Türküstan, Ġngiltərə, Fransa, Hindistan nümayəndələri və 

baĢqaları  da  çıxıĢ  etdilər.  Amerika,  Yaponiya,  Ġspaniya,  Hollandiya  və  Avstriya 

nümayəndələri öz nitqlərini dərc olunmaq üçün yazılı Ģəkildə təqdim etdilər.  Con 

Rid  (ABġ)  yazılı  Ģəkildə  təqdim  olunmuĢ  məruzəsində  ġərq  xalqlarına,  xüsusən 

Amerika  imperializminin  hakimiyyətini  hələ  öz  üzərində  hiss  etməyənlərə 

müraciətlə  xəbərdarlıq  edirdi  ki,  qoy  düĢünməsinlər  ki,  "Azad  Amerika"  ingilis, 

yaxud fransız imperialistlərindən yaxĢıdır"

7



Qurultay  nümayəndələri  Len inin  milli  məsələyə  və  müstəmləkə 



məsələsinə dair  Kominternin  II  konqresində  təsdiq olunmuĢ  tezislərini  müzakirə 

etdilər.  Tezislərdə  "millətləri  zülmkar  və  məzlum  millətlərə  bölmək,  onları 

fərqləndirmək",  müstəmləkə  ölkələrindəki  milli azadlıq hərəkatlarını dəstəkləmək 

ideyası


118

  əsas  yer  tuturdu.  Qurultay  tezislərlə  həmrəy  olduğunu  bildirdi,  la kin 

onlara dair xüsusi qətnamə qəbul etməd i. 

Milli  məsələ və müstəmləkə  məsələsi barədə məruzə edən M. Pavloviç 

demiĢdi:  "  III  Ġnternasional  məzlu m  xalq ların  inqilabi  hərəkatı  ilə  sözdə  deyil, 

iĢdə  həmrəy  olur  və  bütün  ölkələrin,  xüsusən  əsarətdə  olanların  kommunist 

partiyalarının  qarĢısında  vəzifə  qoyur  -  milli-inqilabi  hərəkata  ən  fəal  yardım 

göstərsinlər"

119



Bela Kun ġərqdə sovet quruculuğu haqqında məruzə etdi və Sərqdə sovet 



hakimiyyəti uğrunda mübarizəni dəstəklədi

120


Aqrar  məsələyə  dair  məru zədə  deyilirdi  ki,  "torpaq  alınıb,  heç  bir 

ödəncsiz,  keçmiĢ  sahiblərinə  heç  bir  haqq  verilmədən,  zəhmətkeĢ  kəndlilərə 

paylanmalıd ır"

121



ġərq  xalqlarının  birinci  qurultayı  Kominternin  II  konqresinin  qərarlarına 



qoĢuldu  və  ġərqdə sovet  hakimiyyəti  və  aqrar  məsələ  haqqında  tezisləri  təsdiq 

etdi.  Quru ltay  iki  mü raciətnamə  qəbul  etdi:  "ġərq  xalqlarını  müstəmləkəçilərə 

qarĢı  mübarizəyə  çağırıĢ"  və  "ġərq  xalq larının  azadlıq  hərəkatını  dəstəkləmək"  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə