Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə45/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   223

94 

 

Təsərrüfat çətinliklərini aradan qaldırmaq tədbirləri vergi sisteminə yenidən 



baxmağı vacib etdi. 1923-cü ildə ərzaq vergisi müəyyənləĢdirildi.  RSFSR-ə nisbətən 

Azərbaycanda vahid kənd təsərrüfatı vergisi on faiz aĢağı qoyulmuĢdu. 

1924-cü  ildə  tətbiq  olunmuĢ  pul  islahatı  xalq  təsərrüfatının  bərpasında 

qarĢıya  çıxan  çətinliklərin  aradan  qaldırılmasına  kö mək  etdi.  Qiymətdən düĢmüĢ 

kağız  pulun  əvəzinə  sabit  pul  -  sovet  çervonu  tətbiq  olundu.  Bu  islahat  ölkənin 

maliyyə vəziyyətini  möhkəmləndirdi.  Zaqafqaziya  pul  niĢanlarının  buraxılıĢı  ləğv 

olundu. O, Ümu mittifaq pulu ilə əvəz edildi. 

1923-1924-cü  illərdə  kənd  təsərrüfatı  və  sənaye  mallarının  qiy mətləri 

arasındakı fərqi aradan qaldırmaq üçün həyata keçirilən  tədbirlər uğurlu oldu və öz 

nəticələrini  verdi.  1924-cü  ilin  ortalarına  yaxın  satıĢ  böhranı  aradan qaldırıldı  və 

iqtisadi  vəziyyət  yaxĢılaĢdı.  1924-cü  ildə  Azərbaycan  qəzalarında  kənd  təsərrüfatı 

məhsullarının  qiymətinin  nizama  salınması  və  təsərrüfat  həyatının  sağlamlaĢması 

prosesi baĢlamıĢdı

107


Azərbaycanda  yeni  iqtisadi  siyasətin  həyata  keçirilməsi  kəndlilərin  öz 

əkinlərini  geniĢləndirmək,  kənd  təsərrüfatı  məhsulları  istehsalını  artırmaq  və  onun 

əmtəə xarakterini yüksəltmək marağını artırdı. 



Neft  və  baĢqa  sənaye  sahələrinin  bərpası.  YĠS  sənaye  və  nəqliyyatı 

dirçəltmək iĢinin güclənməsini təmin etdi. Ən vacib təsərrüfat vəzifələrindən biri ilk 

növbədə neft sənayesini bərpa etmək idi. 1921-ci il  iyunun 15-də RSFSR Əmək və 

Müdafiə  ġurası  neft  sənayesi  haqqında  geniĢ  qərar  qəbul  etdi.  Qərarda  neft 

sənayesinin ölkənin yanacaq bazasının əsas sahəsi olduğunu nəzərə alaraq, təchizatla 

məĢğul  olan  bütün  təĢkilatlara  BaĢ  Neft  idarəsinin  avadanlıq  və  pula  olan 

ehtiyacının  təmin  edilməsi  iĢi  tapĢırılırdı.  Neft  sənayesi  fəhlələri  və  qulluqçuları 

üçün 62,5 min dəst paltar, 50 min cüt çəkmə və baĢqa zəruri mallar buraxıldı, geniĢ 

tələbat mallarının natura fondu xeyli gücləndirildi. 

1921-c i  il  sentyabrın  30-da  RSFSR  Əmə k  və  Müdafıə  ġurası

 

Azərbaycan  neft  sənayesini  bərpa  etmək  ü zrə  xüsusi  tədbirləri  təsdiq  etdi, 



oktyabrın  19-da  isə  BaĢ  Yanacaq  Ġdarəsinə  Azərbaycan  neft  sənayesinin 

ehtiyacları  üçün  əlavə  500  min  qızıl  manat  buraxmaq  qərara  alındı

108

.  Müttəfiq 



respublikalar  da  A zərbaycan  neft  sənayesini  avadanlıq  və  texn iki  materiallarla 

təmin  edirdi.  Məsələn,  Sormovodan  Bakıya  fırlan ma  qazıma  dəzgahları, 

Petroqraddan  qazıma  alətləri,  Taqanroqdan  dəmir  gətirilməsi  artdı.  A zərbaycan 

neft  sənayesinin  təchiz  edilməsində  Ukraynanın  ağır  sənayesi  xüsusi  rol 

oynayırdı.  Nikopol-Mariupol  metallurgiya  zavodu  yalnız  neft  sənayesi  üçün 

jelonka  dəmiri  və  borular  hazırlayırdı.  Xarkov  elektrik  texn ikası  zavodu  neft 

sənayesinin  elektrikləĢ məsinə  kö mək  ed irdi,  Odessa  maĢınqayırma  zavodları 

dərinlik nasosları və onlara lazım o lan alətlər istehsal edird i

109




95 

 

1921-c i  ilin  payızından  Sovet  Rusiyasından  Bakıya  ərzaq  gətirilməsi 



artdı. 1921-ci il sentyabrın 9-da RSFSR hökuməti Azərbaycana təcili olaraq 600 

min pud buğda göndərilməsi barədə sərəncam verdi

110



Beləliklə,  Bakıya  avadanlıq  və  ərzaq  mallarının  gətirilməsi  istehsalatı 



möhkəmləndirmək,  fəhlələrin  maddi-məiĢət  vəziyyətini  yaxĢılaĢdırmaq  üçün 

Ģərait  yaradır,  neft  uğrunda  mübarizə  getdikcə  geniĢ  miqyas  alırdı.    ġəhərin  

müəssisələrində  qabaqcıl  fəhlələr  nü munəvi  zərbəçi  əmək  qrupları  yarad ırdılar. 

1921-c i  ildə  Bakıda  kütləv i  iməciliklə r  geniĢ ləndi.  Hə min  ilin  birinci  yarısında 

Bakıda  379  min  nəfərin  iĢtirak  etdiy i  iki  yüzdən  ço x  iməcilik  keçirilmiĢdi.  Bu  

iməciliklər  zamanı  400  min  pud  neft  çıxarılmıĢdı'".  Ġməciliyin  yeni  forması  - 

"Avral həftəsi" adlanan iməciliklər bəzən bir neçə gün davam edirdi.  Neftayırma 

zavodlarının  təmirində  əmək  rəĢadəti  göstərmiĢ  132  nəfərə  "Əmək  qəhrəmanı"  

fəxri adı verild i" . Lakin Mərkəzin hakim Ģovinist siyasəti neft sənayesinin bərpa 

olunmasında  təxribat  xarakterli  nəticələrə  səbəb  olurdu.  1921 -ci  ilin  əvvəlində 

neft  sənayesində  iĢləmək  üçün  neft  ko mitəsinin  Moskvadan  göndərdiyi 

rəhbərliy in  təĢəbbüsü  ilə  general  Vrangelin  7,5  min  keçmiĢ  əsgəri  Ġstanbuldan 

Bakıya  gətirild i.  Onların  sırasında  mü xtəlif  ünsürlər,  gizli  əksinqilabçılar 

ağqvardiyaçı  zabitlər  də  var  idi.  Zaqafqaziya  eserləri  və  müsəlman  qrupları  ilə 

əlaqəsi olan polkovnik  Qaydukovun  baĢçılığ ı  ilə   1921-ci  ilin  aprelində  on lar 

Ra manada terror akt ları keç irməyə baĢladıla r.  Gizli eser təĢkilatı isə 1922-c i  ildə  

Bakın ın neft sənayesi müəssisələrində yanğınlar törətdi.  1922-ci il aprelin 10-da 

bir  gün  ərzində  Ramana,  Suraxan ı  və  Balaxanı  mədənlərində  tə xribatçılar  üç 

yanğın törətmiĢdilər.  Balaxan ı və  Ramana yanğınlarını fəhlə dəstələri ço x çətin, 

sərt xəzrin in tüğyan etdiyi mürəkkəb vəziyyətdə əzmkarlıq la tez söndürdülər 

113



Ən  qorxulu  yanğın  Suraxanıda,  gündə  160  min  pud  neft  v erən beĢinci 



mədəndə  olmuĢdu  və  onun  alovları  güclü  əsən  küləklə  bütün  neft  mədəni 

rayonuna  tamamilə  sıradan  çıxmaq  təhlükəsi  yaratmıĢdı.  Bu  yanğın 

mühəndislərdən  F.Rüstəmbəyov,  Ġ.S.Sorokin  və  Kusminskinin  baĢçılıq  etdiyi 

fəhlə dəstələrin in səyi nəticəsində aprelin 11-də səhərə yaxın  ləğv edilmiĢdi 

114



Ümu mittifaq  M ĠK  1922-ci  ilin  avqustunda  yanğınla  mübarizədə  fədakarlıq  



göstərmiĢ Bakı fəhlələrin i Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif etdi 

115


Bakı  fəhlələrinin  fədakar  əməyi  sayəsində  artıq  1923-cü  ilin  martında 

istismarda  olan  neft  quyularının  sayı  1510-a  çatdırıld ı 

116


.  1923/ 24-cü  ildə 

1920/21-c i  ildəki  2,1  milyon  tona qarĢı  4,1  milyon  ton  neft  çıxarıldı.  La kin  bu, 

1913-cü  ildə ç ıxa rılmıĢ neftin yaln ız  56,1 fa izi id i. A zərbaycan neft sənayesinin 

bərpasının  birinci  mərhələsi  ərzində  -  1921-1923-cü  illərdə  istehsalın  əvvəlki 

səviyyəsi bərpa olunmadı, ancaq neft çıxarılmasın ın artırılmasına doğru addımlar 

atıldı.  Belə  ki,  az  da  olsa valyuta qazanmaq  üçün  neftin  ixrac  edilməsinə  Ģərait 

yaranırdı.  1921/22-c i  ə mə liyyat  ilində  xaricə  ixrac  o lun muĢ  neft  məhsulla rı 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə