Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə52/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   48   49   50   51   52   53   54   55   ...   223

108 

 

nəticəsində  respublikadan  neftayırma  zavodu,  Xəzordənizgəmiçiliy i  baĢ 



emalatxanası,  Krasin  adına  elektrik  stansiyası  və  Lenin  (indiki  Sabunçu) 

rayonunun  beĢinci  mədənində  fəaliyyət  göstərən  istehsalat  müĢavirələri  ən 

yaxĢılardan hesab edilmiĢdi 

215


Qəza  müəssisələrində  də  əmək  məhsuldarlığı  yüksəlirdi.  1927-ci  ildə 

ġəkidə  ipəkaçma  müəssisələrində  əlavə  xərclər  18  faiz  azalmıĢ  və  məhsulun 

keyfiyyəti  artmıĢdı.  1927/28-ci  ildə  Gəncə  tikiĢ  fabrikində  əmək  məhsuldarlığı 

1926/27-c i ilə nisbətən 57 faiz, mahud fabrikində isə iyirmi fa iz ço xa lmıĢdı

216


Azərbaycan  fəhlələrinin  sənayeni  inkiĢaf  etdirmək  uğrunda  əmək 

qəhrəmanlığı  dövlət  mükafatları  ilə  qeyd  olunurdu.  1926-cı  ildə  Dağ-mədən 

Ġttifaqın ın  20  illiyi  münasibətilə  on  nəfər  neftçi  əmək  veteranı  Qırmızı  Əmək 

Bayrağı  ordeni  ald ı

217


.  Respublikada  əmək  fəaliyyətində  fərq lənənlərə  "Əmək 

qəhrəmanı"  fəxri  ad ı  verilirdi.  1927-ci  ildə  Azərbaycan  SSR  MĠK  və  AHĠġ-in  

təqdimatı  ilə  ilk  dəfə  o laraq  bir  sıra  fəhlə  və  ziyalı  nü mayəndələrinə  "Əmək 

qəhrəmanı"  adı  verilmiĢdi.  Gədəbəy,  Gəncə,  ġəki  müəssisələrinin,  Salyan  balıq  

vətəgələrinin və Naxçıvan duz mədənlərinin on fəh ləsi də "Əmək qəhrəman ı" adı 

almıĢdı


218

Ġstehsalatda  və  idarələrdə  təĢkilatçılıq  bacarığı  göstərən  qabaqcıl 



fəhlələr  məsul  və  rəhbər  vəzifələrə  irəli  çəkilird ilər.  Təkcə  1921—1926-cı 

illərdə  331 nəfər fəhlə rəhbər  iĢə keçirilmiĢ 1927-ci  ilin sentyabrından 1928-ci 

il in  iyununa qədər olan müddətdə isə Bakıda 240 fəhlə  istehsalatdan həmka rla r 

ittifaq ına,  kooperativ,  sovet  və  təsərrüfat  orqanlarında  rəhbər  vəzifələrə  irəli 

çəkilmiĢdi

220


 

§ 3. XALQ TƏSƏRRÜFATININ BƏRPAS ININ 



BAġA ÇATDIRILMASI 

 

Neft  sənayesinin  texniki  cəhətdən  yenidən  qurulması.  Neft  

senayesinin  bərpası  prosesində baĢ lıca  a mil  te xn iki  cəhətdən  yenidənqurma,  ən  

qabaqcıl  texnikanın  tətbiqi  olmuĢdu.  Texn iki  cəhətdən  yenidənqurma  neft 

sənayesinin  əsas  sahələrini,  o  cü mlədən  qazıma  iĢini  də  əhatə  etmiĢdi. 

KöhnəlmiĢ  zərbə  Ģtanq  qazıma  üsulu  fırlama-qazıma  üsulu  ilə  əvəz  o lundu. 

Azərneftin  rəhbərlərindən  biri  F.A.Rüstəmbəyov  qeyd  etmiĢdi  ki,  "biz  neft 

sənayemizin in kiĢafını fırlama - qazımasın ın inkiĢafında görürdük". Hələ  1922-ci 

ildə  Bakıda  mühəndis  M.A.KapelyuĢnikov  fırlama -qazıma  üçün  ilk  səmərəli 

mühərrik  yaratdı  (KapelyuĢnikov  turboburu).  Bu  yenilik  1924-cü  ildən  neft 

sənayesində  tətbiq  olundu 

221


.  O  vaxt  F.A.Rüstəmbəyovun  rəhbərliyi  altında 

Suraxanıda turbobur üsulu ilə dünyada ilk neft quyusu qazıld ı. Fırlama üsulu ilə  

qazımanın  xüsusi  çəkisi  1927/28-ci  ildə  81,8  faizə  çatdı 

222


.  Qazımada  turbin 


109 

 

üsulu  da  tətbiq  edildi  və  artıq  1927/28-ci  ildə  bütün  qazıma  iĢlərin in  90  faizi 



fırlama  və  turbin üsulları  ilə  görülürdü.  Bu  üsulların  mən imsənilməsi  sayəsində 

qazıma iĢinin həcmi 1927/28-ci ildə 1923-cü ildəki 171,3 min metrdən 260,6 min  

metrə çatmıĢdı

223


Neft  quyularının  istismarı  sahəsində  dartayçının  ağır,  az  məhsuldar 

əməy ini  əvəz  edən  dərinlik  nasosu  və  komp ressorlar  tətbiqilə   neft  quyuların ın 

yeni  üsulla  istismarına  Bib iheybət,  Suraxan ı  və  Sabunçu  neft  mədənlərində 

baĢlandı

224


. Ġlk dəfə  1923-cü  ilin  iyununda Bibiheybətdə tətbiq olunan  bu üsulla 

oktyabr ayında 7 quyudan 25,5  min pud, 1925-ci ilin may ında isə 332 quyudan 3 

milyon 812 min  pud neft çıxarılmıĢdı 

225


Dərinlik  nasoslarının  tətbiqi  neft  hasilatı  prosesinin  geniĢ 

me xanikləĢdirilməsin in  baĢlanğıcı  oldu,  minlərlə  dartayçının  ağır  əl  ə məyindən 

azad  edilib  iĢçi  qüvvəsinə  tələbat  olan  baĢqa  sahələrə  göndərilməsinə  imkan  

yaratdı. 

Neft emalı istehsalı sahəsində yenidənqurma iĢinə 1927-ci ildə baĢlandı. 

Sənayenin bu sahəsi həm yeni  müəssisələrin tikilməsi, "əm də  köhnə  zavodların  

yeni  avadanlıqla  tama milə  təchiz  edilməsi  ilə  inkiĢaf  etdirilird i.  SSRĠ-də  ilk 

böyük  borulu  ağ  neft-benzin  zavodu,  kü kürd  turĢusu,  karbit,  yağ  və  krekinq 

zavodları 1927- 1928-ci illərdə Bakıda tikildi. 

Neftayırma sənayesi əvvəllər baĢlıca olaraq iĢıqlandırıcı ağ neft emalına 

yönəlmiĢdisə,  artıq  1926-cı  ildən  etibarən  benzin  istehsalına  daha  çox  diqqət 

verilir.  Neftayırma  istehsalı  sahəsinə  benzinin  yerli  mühəndislərin  iĢləyib-

hazırlad ıqları  fasiləsiz təmizlən məsi üsulu tətbiq olundu. Bu, benzinin  duru neft 

məhsullarından ayrılmasın ı xeyli artırmağa imkan verdi. 

Bunun  üçün  ölkənin  özündə  istehsal  olunan  müasir  avadan lıqla

 

təmin  


edilmiĢ ilk borulu  ağ neft-benzin  zavodunun iĢə salın masının böyük əhəmiyyəti 

oldu. Ġlk sovet trubçatkası (neft ayırmaq üçün mü xtəlif boru sistemindən qurğu  - 



məsul  red.)  Montin  adına  zavodda  (indiki  Bakı  neft  sənayesi  maĢınqayırma 

zavodu - məsul red.) ha zırlan mıĢdı. Kub (destillə et mə k və ya  maye qaynatmaq  

üçün iri qazan - məsul red.) sistemin in trubçatka ilə əvəz edilməsi yanacağa xeyli 

qənaət  etməyə  imkan  yaratdı.  1920-ci  ilə  nisbətən  neftayırma  sənayesinin 

məhsulu  1928-ci  ildə  2,8  dəfə,  o  cü mlədən  sürtkü  yağları  istehsalı  üç  dəfədən 

çox artmıĢdı

226



Te xniki  yenidənqurma  A zərbaycan  neftçilərinin  xarici  ölkələ rdəki 



texn iki  yeniliklərlə  tanıĢ  olmalarına  imkan   yaratdı.  O  vaxt  Azərneftin  

mütəxəssisləri və  ixtisaslı fəhlələrdən  ibarət bir qrup  1924-cü  ildə tanın mıĢ neft 

ustası Quliyev Pirinin baĢçılığı ilə ABġ-a - Pensilvaniya və Kalifo rniya Ģtatlarına 

ezam  ed ild i.  Onların  arasında  buruq  ustası,  yeddi  mədən  maĢinisti,  həmçinin  

çilingər, tikinti fəhlələri və baĢqaları var idi 

227







Dostları ilə paylaş:
1   ...   48   49   50   51   52   53   54   55   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə