Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə54/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   223

112 

 

kustar kooperasiya birliyi yaratdı.  Kooperayanın məqsədi kustar istehsalını inkiĢaf 



etdirmək  və  sosialist  bölsməsinə  qoĢmaq    idi.    Beləliklə,      1925/26-cı    ildə  

Azərbaycanda  5  milyon  manatlıq  məhsul  istehsal  edən  4  min  kustar 

kooperativləĢdirildi.

251 


 

Kustar istehsalın mühüm sahələrindən biri olan xalçaçılıq xeyli zəifləmiĢdi. 

1913-cü  ildə  toxunmuĢ  xalçaların sayı  108  mindən  çox  olmuĢdu.  Bu  rəqəm  1924-

1925-ci  ildə  isə  161-ə  enib  670  dəfədən çox  azalmıĢdı.  Çünki  Azərbaycanın bütün 

qəzalarında  kütləvi  xarakter  daĢıyan  bu  xalq  sənətinin  tam  bərpasına  Ģərait 

yaradılmırdı

252



Bəzi  sənaye  sahələri  müharibədən  əvvəlki  səviyyəni  ötüb-keçmiĢdi. 



Məsələn,  daĢ  duz  çıxarılması  1913-cü  il  səviyyəsinin  315  faizini,  kükürd 

kolçedanı 354 faizini, tütün məhsulları 325 faizini, pambıq ipliyi 146 faizini, bez parça 

150 faizini təĢkil edirdi

233


. Azərbaycanda bir çox sahələr isə 1925/26-cı ildə 1913-cü il 

səviyyəsinə yaxınlaĢmaqda idi. Sement istehsalı 1913-cü il  istehsalının 91 faizini; 

pambıq təmizlənməsi 80 faizini təĢkil edirdi 

254


Lakin bəzi sənaye sahələri isə müharibədən əvvəlki səviyyədən  xeyli geri 

qalırdı.  Barama  toxumu  tədarükü  1913-cü  ildəkinin  30,6  faizini,  ipəkəyirmə  27,4 

faizini təĢkil edird i. 

Xalq  təsərrüfatı  dirçəldikcə  Azərbaycanın  senzli  sənayesinin  ümumi 

məhsulu  da  artaraq  1925/26-cı  ildə  86,6  faiz

255

  təĢkil  etdi.  1924/25-ci  ildə 



respublikanın senzli  sənaye sahəsində olan  121  dövlət  müəssisəsinin  istehsal  etdiyi 

məhsulun dəyəri 231,5 mln manat, 1925/26-cı ildə isə 323 mln manat id i

256



Artıq 1923-cü ildə Azərbaycan SSR-də bərpa prosesi uçün səciyyəvi hal 



sənayedə  ümumi  məhsul  artımının  kənd  təsərrüfatında  ümumi  məhsul  artımının 

üstələməsi  idi

257

.  1927/28-ci  ildə  respublikanın  bütün  xalq  təsərrüfatı  məhsulunda 



sənayenin payı 70,7 faiz, kənd təsərrüfatının payı isə 29,3 faiz olmuĢdu

258




Kənd  təsərrüfatı.  Azərbaycanın  kənd  təsərrüfatının  bərpasında  irəliləyiĢ 

əldə  olundu.  1921-1925-ci  illərdə  əkin  sahəsi  500  min  desyatindən  966  min 

desyatinə  çatdırıldı

259


.  1925/26-cı  ildə  respublika  kənd  təsərrüfatında  məhsuldarlıq 

müharibədən  əvvəlki  səviyyənin  80,2  faizi

260

,  1926/27-ci  ildə  isə  105  faizi



261

  qədər 


oldu.  Ümumi  əkin  sahəsində  pambıqçılığın  keçmiĢ  xüsusi  çəkisinin  bərpasının 

mühüm  xalq  təsərrüfatı  əhəmiyyəti  var  idi,  1925/26-cı  ildə  pambıq  əkini  sahəsi 

1913-cü  il  səviyyəsinin  97,2  fa izini

262


,  toplanmıĢ  məhsulun  isə  80,2  fa izin i

263


 

təĢkil ed irdi.  Pambıq əkini sahəsi 1921 -ci  ildə ümu mi əkin sahəsinin 0,9  faizini 

təĢkil edirdisə, 1926-

 

ci



 

ildə 9,7 faizə çatdı

264



Azərbaycanda  pambıqçılığ ın  sürətlə  bərpası,  sərfəli  qiy mət,  pamb ıqçı 



kəndlilərin  taxıl  və  zəruri  sənaye  malları  ilə  təchiz  edilməsi  və  aqrotexniki 

tədbirlər  onun  gəlirli  sahəyə  çevrilməsinə  səbəb  olmuĢdu

265

.  1924-cü  ildə 



respublika  pamb ıq  istehsalı  və  xam  pambıq  tədarükünə  rəhbərlik  etmək  üçün 


113 

 

xüsusi "Azdövlətpambıq" idarəsi yaradıldı



266

. Bu idarə əslində pambıq istehsalını 

hər  vəchlə  qaldırmaq  üçün  pambıqçı  kəndliləri  həddindən  artıq  inzibati-amirlik 

metodları ilə səfərbər edən ağır istismar orqanı ro lunu oynayırdı.  

Üzü mçülük  də  yenidən  bərpa  olundu.  1925-1926-cı  ildə  ü zü mlü klərin 

sahəsi 1913-cü ilin səviyyəsinə çatdı

267



Lakin  əkinçiliy in  bütün  sahələri  eyni  səviyyədə  bərpa  olunmurdu. 



Baramaçılıq  geri  qalırdı,  1926/27-ci  ildə  əldə  edilmiĢ  barama  1913-cü  ildə 

yetiĢdirilmiĢ baraman ın 60 faizini təĢkil edirdi

268



Heyvandarlıq  da  ço x  çətinliklə  d irçəlirdi  1925/26-cı  ildə  heyvandarlıq  



məhsulu  müharibədən əvvəlki səviyyənin 85,4  faizin i,  mal-qaranın sayı isə 83,6 

faizini  təĢkil  edirdi

269

.  Atların,  qoyun  və  keçilərin  sayı  1914-cü  ildəkindən  bir 



qədər  çox  idi.  Lakin  iribuynuzlu  mal-qaran ın  sayının  artması  müharibədən 

əvvəlki səviyyədən hələ də çox geri qalırdı

270



Azərbaycanda kənd təsərrüfatının inkiĢafı üçün geniĢ suvarma sisteminə 



böyük  ehtiyac  var  idi.  1924-cü  ilin   sentyabrında  Azərbaycan  SSR  A li  Ġqtisadi 

ġurası  kəhrizlərin  bərpası  üçün  12  mln  manat  ayırdı.  1925-ci  ildə  suvarma 

arxlarının  bərpası  və  b ir  ço xunun  tikintisi  baĢa  çatdırıld ı.  1922-1925-ci  illərdə 

Mil  və  Muğan  düzlərində  Govur  arxın ın,  Əzizbəyov  (keçmiĢ  Yu xarı 

Vərontsevski)  adına  kanalın,  keçmiĢ  Qolitsin  arxın ın  və  baĢqalarının  bərpası 

üçün iĢlər görüldü. Naxçıvanda Fərhad və Xanulyar arxları təmir ed ild i.  1925-ci 

ildə Sa mu x düzündə Qarasaqqal arxın ın çəkilməsinə baĢlandı

271


Suvarma  iĢlərini  respublikada  34  meliorasiya  Ģirkəti  təĢkil  ed irdi. 

Onların qüvvəsi ilə on iki suvarma  məntəqəsi və 370  kəhriz tə mir o lunmuĢdu

272


Meliorasiyanın  inkiĢafı  yeni  torpaq  sahələrinin  mənimsənilməsi  üçün  imkan  

yaradırdı. 

Kənd  təsərrüfatının  bərpası  və  inkiĢafı  üçün  hökumət  tərəfindən 

 

buraxılan  borc  mühü m  rol  oynayırdı.  Azə rbaycan  kənd  təsərrüfatı  bankı  kəndli 



təsərrüfatlarına  və  kənd  təsərrüfatı  kooperativlərinə  müntəzəm  borc  verir, 

toxu ma olan ehtiyacı ödə mə k üçün böyük  məb ləğdə vəsait ayırırdı.  1922-1924-

cü  illərdə  kəndlilərə  borc  olaraq  700  min  pud  toxu mluq  taxıl,  1923-1925-ci 

illərdə  isə  kənd  təsərrüfatının  inkiĢafı  üçün  11  milyon  manatdan  artıq  pul 

buraxılmıĢdı.  Kəndli  təsərrüfat ları  müasir  alətlərlə  təmin  edilirdi,  1923-1926-cı 

illərdə  Azərbaycan  kəndliləri  18  minə  qədər  dəmir  kotan  və  xeyli  baĢqa  kənd 

təsərrüfatı  alətləri  aldılar

273


.  Əkinçiliyin  mexanikləĢdirilməsinə  baĢlanmıĢdı. 

1926-c ı ildə A zərbaycanın çöllərində artıq 250 traktor iĢləyirdi

274



Suvarma  Ģəbəkəsinin  geniĢlənməsində,  elmi-tədqiqat  üsullarının  



əkinçilik  aqrotexn ikası  və  mexanikləĢdirilməsinə  tətbiqində  də  irəliləyiĢ  baĢ 

verdi.  Kəndli  təsərrüfatlarına  dövlət  tərəfindən  yardım  göstərmə kdən  ötrü 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə