Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə58/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   223

120 

 

onunla  əlaqədar  idi  ki,  ö lkən in  eyni  zamanda  bütün  sənaye  sahələrini  inkiĢaf 



etdirmək  üçün  kifayət  qədər  vəsait  yox  id i,  ona  görə  də  ən  tez  gəlir  verən 

sahələrə seçmək lazım gəlirdi. 

Be ləliklə,  Azə rbaycan  qəzala rın ın  sənayeləĢdirilməsi  məhdud   idi  və 

ləng gedirdi. Sənayenin inkiĢafında respublikanın  mərkəzi  ilə rayonları arasında 

ənənəvi uyğunsuzluq hələ də qalmaqda idi.  

Azərbaycan  neftinin  Ümu mittifaq,  "beynəlmiləl"  əhəmiyyətini  daim 

vurğulayan  sovet  hökuməti,  ilk  növbədə  neft  sənayesini  maliyyələĢdirird i. 

Sənaye  cəhətdən  geri  qalmıĢ  Azərbaycan  qəzaları  onu  maraqlandırmırd ı. 

1926/27-c i  ildə  SSRĠ  neft  sənayesi  üçün  nəzərdə  tutulmuĢ  150,5  milyon  manat 

ümu mi  məbləğin  yarıdan  çoxu  (83  milyon  man.)  SSRĠ  Əmək  və  Müdafiə 

ġurasının 24 dekabr 1926-cı il tarixli qərarı ilə A zərneft üçün ayrıldı. 

Neft  sənayesini  yeni  sahələrdə  neft  yataqları  ilə  təmin  etmək  üçün 

AbĢeronun mü xtəlif yerlərində - Zığda, Qaradağda, Putada kəĢfiyyat quyularının  

qazılması  geniĢləndirild i.  1926/27-ci  ildə  qazıma  1925-ci  il  səviyyəsini  iki  dəfə 

ötərək  225,5  min  metrə  çatdı

314


.  Artıq  1926-cı  ildə  Putada,  1928-ci  ildə  isə 

Neftçalada ilk qıryu istismara buraxıldı. 1928-ci ildə isə Qaraçu xurda birinci neft 

quyusu qazılmıĢdı. 

Azərneftin yeni neft emalı  müəssisələri yarad ılırd ı.  1926-cı  ildə Bakıda 

ilk  kre kinq  zavodun  tikint isinə  baĢlandı,  1927-ci  ildə  Vano  Sturua  adına 

neftayırma zavodu (indiki A zərbaycan Neft-Yağ Ġstehsalı Birliyi), yeni borulu ağ 

neft-benzin zavodu, Zığda ka rbid zavodu istismara ve rildi

315


Neft  sənayesinin  istehsal  bazasının  yenidən  qurularaq  fırla ma  üsulu  ilə 

quyu  qazımağa  keçilməsi,  neftin  qapalı,  dərinlik  nasosları  ilə  çıxarılması 

mü xtəlif  sənaye  avadanlıqlarına  böyük  tələbat  yaratdı.  Ağır  sənayenin  mühüm 

sahələrindən  biri  o lan  maĢınqayırman ı  texniki  cəhətcə  yenidən  qurmaq  tələbi 

meydana  çıxdı.  Respublikanın  L.ġmidt  (indiki  Səttərxan  -  məsul  red.), 

Dzerjinski  (indiki  Sura xan ı  maĢınqayırma  zavodu  -  məsul  red.),  "Ba kı  fəhləsi" 

adına  əsasən  neft  avadanlıqları  hazırlayan  maĢınqayırma  müəssisələri  xey li 

müvəffəqiyyət qazandılar. On lar texn ikanın yenilikləri  ilə təchiz o lunmuĢ güclü 

dəzgahlar  və  aqreqatlara  malik  id i.  Levinson  və  Xatisəv  zavodları  əsasında 

yaradılmıĢ  L. ġmidt adına  zavodda (ind iki  Səttərxan   adına  zavod -  məsul red.)  

ontonluq marten  sobası 1924-cü  ildə  iĢə salındı. Alət və prokat sexləri yenidən 

quruldu. Fəhlə lərin sayı 1920-ci ildə 30 nəfərdən, beĢ ilə  1172-yə çatdı

316


Zavod  fırlama-qazıma  dəzgahları  və  dərinlik  nasosları  istehsalına 

yiyələndi.  1923-cü  ildə  SSRĠ-də  ilk  dəfə  burada  bucurqad  (ağırlıq

 

qaldıran 



mexanizm) hazırlandı

317


. 1924-cü ildə ölkədə ilk dəfə

 

dərinlik nasosları buraxıldı və 



onların ardıcıl istehsalına baĢlandı. Bunun zavoddakı bir günlük istehsal həcmi 1925-ci 


121 

 

ilin  avqustunda  8-10  ədədə  çatdırıldı,  1927-ci  ildə  isə  burada  SSRĠ-də  ilk 



poladəridən qövsvari elektrik sobası iĢləməyə baĢladı. 

1926-cı ildə Suraxanıda iĢə düĢən

318

 Dzerjinski adına mexaniki zavod (indiki 



Suraxanı maĢınqayırma zavodu) sovet mühəndislərinin yaratdığı yeni dərinlik nasosu 

buraxmağa baĢladı

319



Bu nailiyyətlərin nəticəsində xaricdən gətirilən neft sənayesi avadanlığının 



xüsusi  çəkisi  xeyli  azaldı.  Əgər  1924-cü  ilin  mayında  Bakının  bütün  neft sənayesi 

avadanlığının 54 faizi xaricdən gətirilirdisə, 1927-ci ildə bu, 27 faizə endi, qalan 73 

faizi isə SSRĠ-nin neft avadanlığı istehsal edən zavodlarından gətirilirdi. Bunun 33 

faizi 


Bakı 

neft  maĢınqayırma  müəssisələrinin  payına  düĢürdü

320

.  Bakı 


maĢınqayıranlarının  fədakar  əməyi  artıq  1929-cu  ildə dərinlik  nasoslarının  xaricdən 

gətirilməsinə son qoydu

321



Azərbaycan  SSR  AXTġ-yə  tabe  olan  sənayedə  də  texniki  cəhətdən 



yenidənqurma  prosesi  gedirdi.  Buna  səbəb  respublika  sənayesinin  inkiĢafı  üçün 

kapital  qoyuluĢunun  artması  idi.  1926/27-ci  ildə  ona  qoyulan  xərclər  631,1  min 

manatdan 7 milyon 370 mino qalxmıĢdı

322


. Həmin ildə sənayenin digər sahələrini də 

inkiĢaf  etdirmək  planına  baĢlanılmıĢdı.  1926-cı  il  oktyabrın  20-də  AK(b)P  MK-sı 

sənayeləĢdirmə  üzrə  ko missiyanın  bu  sahədə  əməli  təkliflərini  təsdiq  etdi. 

Azərbaycan SSR AXTġ-yə  Gəncə toxuculuq fabrikinin tikintisini baĢa çatdırmaq, 

elektrik,  baramaaçan  və  balıqçılıq  sahələrinin  inkiĢafını  təmin  etdirmək  tapĢırığı 

verildi


323

Güclü sənaye yaratmaq böyük kapital qoyuluĢu tələb edirdi. Sosialist yığımının 



əsas  mənbələri  milliləĢdirilmiĢ  sənaye  və  dövlət  ticarəti,  nəqliyyat,  bank  sistemi, 

kəndlilərin  əmək  məhsuldarlığının  artırılması,  eləcə  də  əhalin in  vəsaiti  hesabına 

dövlət istiqrazından gələn gəlirlər idi. SənayeləĢdirməyə yönəldilən lazımi vəsaitin 

yığılması  üçün  ölkədə  çox  ciddi  qənaət  rejimi  qurmaq,  möhkəm  istehsalat  nizam-

intizamı yaratmaq, səmərələĢdirməni yaymaq,  məhsulun maya dəyərini azaltmaq, 

səmərəli  olmayan  xərcləri  ləğv  etmək  lazım  idi.  Bunların  əvəzində  isə  bütün 

istehsal  vasitələrinin  Mərkəzin  əlində  cəmləĢməsinə  əsaslanan  inzibati-amirlik 

sistemi güclənirdi. 

1926-c ı ilin aprelində UIK(b)P M K və MIK bütün partiya təĢkilatlarına, 

nəzarət  komissiyalarına,  partiyanın  bütün  üzvlərinə  "Qənaət  üsulu  uğrunda 

mübarizə  haqqında"  müraciət  qəbul  etdi.  Azərbaycanda  da  qənaət  üsulu  uğrunda 

mübarizə  baĢlandı.  1926-cı  ilin  mayında  partiya  aparatında  respublikanın  dövlət 

idarələrində  və  sənaye  müəssisələrində  səmərələĢdirmə  iĢi  aparan  Mərkəzi 

komissiya yaradıldı

324

. Bakı Partiya Komitəsi 1926-cı ilin avqustunda sentyabrın 1-dən 



qənaət  üsulu  kampaniyası  keçirməyi  qərara  aldı.  Həmin  ilin  axırına  yaxın  artıq 

Bakının müəssisə və idarələri üzrə ümumi qənaət 2 milyon 500 min manata çatmıĢdı. 

Azərneft  müəssisələri  1,828  min  manat,  Xəzər  gəmiçiliy i  64  min  manat,  Bakı 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə