Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə59/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   55   56   57   58   59   60   61   62   ...   223

122 

 

soveti 300 min manat, Azərbaycan SSR AXTġ və onun müəssisələri 247  min  manat 



qənaət etmiĢdi

325


Rayonlarda qənaət üsulu üzrə qəza komissiyaları iĢ aparırdı. 1926-cı ilin 

birinci  yarısında  Gəncədə  qənaət  üsulu  üzrə  26  komissiya  fəaliyyət  göstərirdi. 

Onlardan  ancaq  altısının  aylıq  qənaəti  13  min  manata  qədər  olmuĢdu.  1926-cı  ilin 

Ġkinci yarısında Naxçıvan MSSR, Nuxa, Quba, Salyan və Cəbrayıl qəzalarında 300 

min manata qədər qənaət əldə edilmiĢdi

326



Bərpa  dövrünün  sonuna  yaxın  respublikanın  AXTġ-nin  ixtiyarında  olan 



dövlət sənayesi də müasir texnika əsasında yenidənqurma mərhələsinə daxil oldu. 

Bakıda yeni yüngül və yeyinti sənayesi müəssisələri fəaliyyətə baĢladı. 1927-ci ildə 

çörək  zavodu,  bir  il  sonra  isə  Əli  Bayramov  adına  tikiĢ  fabriki,  kiçik  tikiĢ 

emalatxanalarının  birləĢdirilməsi  əsasında  Volodarski  adına  fabrik  (indiki 

A.Bakıxanov adına tikiĢ kombinatı) yaradıldı ki, bununla da Azərbaycanda iri tikiĢ 

sənayesinin  əsası  qoyuldu.  1924-cü  ildə  Bakı  "Qırmızı  Oktyabr"  və  "III 

Ġnternasional"  tütün  fabrikləri  bir  böyük  müəssisədə  birləĢdirildi.  BöyüdülmüĢ 

"Qırmızı Oktyabr" fabriki yenidən təchiz o lundu və elektrikləĢdirild i. 

Ġstehsalın  səmərələĢdirilməsi  məhsulun  artmasını  təmin  edirdi.  Belə  ki, 

əgər  Azərbaycanda  pambıq  parça  istehsalı  üzrə  yerli  sənayenin ümu mi  məhsulu 

1920/21-c i  ildə  cə misi  2,2  milyon  manat  idisə,  1925/26-cı  ildə  7,3  milyon  manat 

oldu


327

Azərbaycanda  keçmiĢdən  irs  qalmıĢ  iqtisadi  geriliyi  ləğv  etrnək  üçün 



qəzalarda  sənaye  ocaqların ın  yaradılmasının  mühü m  rolu   var

 

idi.  1924-cü  ildə  



tikilməyə baĢlayan və 1925-ci  ilin aprelində baĢa

 

çatdırılan,  A zərbaycanda yun  



sənayesinin    özü lünü  təĢkil    edən  mahud  fabriki  Gəncədə  350  fəhləsi  və  ay lıq  

istehsal  gücü  30  min  arĢın  mahud  olan  ilk  iri  sənaye  müəssisəsi  idi.  Tambovun 

"Muravey" mahud fabrikinin köhnə, 1906-cı ildə ha zırlan mıĢ avadanlığı əsasında 

qurulan  bu  müəssisə  getdikcə  müasir  texnika  əsasında  qurularaq  öz  istehsal 

gücünü  artırırd ı.  1926/27-ci  ildə  fabrikin  avadanlığın ın  yenidən  qurulması  üçün 

xaricdən,  baĢlıca  olaraq  Alman iyadan  194  min  alman  markası  dəyərində 

avadanlıq alın mıĢdı. 1925-ci  il avqustun 1-də Azərbaycan SSR MĠK-in qərarı ilə 

"Qırmızı  A zərbaycan"  adlanan  Gəncə  mahud  fabriki  1926-cı  ildə  1,4  milyon 

manatlıq  məhsul  istehsal edird i

328


. 1926-cı ildə  Gəncədə dəyəri  4  milyon  manat 

olan  yağ-piy  zavodu tikildi.  Elə  həmin  vaxt  iki  min  dəzgah  və  66  min  iyi  olan  

yeni  Gəncə əyirici to xucu fabrikinin tikintis inə baĢlandı. 1925-ci  il  martın 30-da 

Azərbaycan  XKS  inĢaatına  üç  milyon  manat  ayrılmıĢ  bu  müəssisənin  tikilməsi 

üzrə  xüsusi  komitə  yaratmağı  qərara  aldı

329


.  Bu  ko mb inatın  birinci  növbəsi  və 

pambıqtəmizləmə zavodu 1928-ci ildə iĢə düĢdü. 

Gəncədə  əksəriyyəti  yerli  əhalidən  olan  respublika  to xucu  fəhlələrinin  

milli  dəstəsinin  təĢəkkülü  baĢlandı.  1924/25-ci  ildə  Gəncə  və  baramaaçma 




123 

 

istehsalının  köhnə  mərkəzi  olan  Nu xan ın  fəhlələri  respublikan ın  bütün 



fəhlələrin in  2,7  faizini  təĢkil  edirdilər

330


.  Bakının  payına  isə  Azərbaycanın 

sənaye fəhlələrin in 96,1 faizi düĢürdü

331

. Lakin qəzalarda sənaye müəssisələrinin  



iĢə  salın ması  sayəsində  1927/28-ci  ildə  bu,  6  faiz  azaldı.  Gəncə  qəzasında  isə 

artaraq 0,7 faizdən 2,5 faizə çatdı

332



Nu xada  baramaaçan  fabriklər  yenidən  quruldu.  1927-ci  ilin  sonlarında 



kiçik  fabriklər  əsasında  altı  iri  müəssisə  iĢləyirdi

333


.  Burada  yeni  iri  ipək  emalı 

fabriki  tikilirdi

334

,  bu  tikintiyə  rəhbərlik  etmək  üçün  hökumət  tərəfindən  xüsusi 



tikinti ko mitəsi yaradılmıĢdı 

335


. Xankəndində baramaaç ma fabriki t ikilirdi. 

1926/27-c i  ildə  Ucarda  və  Yevla xda  pa mb ıqtə mizlə mə  zavodları 

tikild i

336


.  Lənkəranda  (1927-ci  il)  və  Ordubadda  (1928-ci  1  konserv  zavodları 

fəaliyyətə baĢladı

337



ElektrikləĢdirmə sahəsində də yeni iĢlər görülürdü. 1923-1924-cü illərdə 



Gəncədə

338


,  Qubada

339


,  Zaqatalada

340


  yeni  elektrik  stansiyaları  iĢə  salınmıĢdı. 

Naxçıvanda

341

, Göyçayda



342

, Xankəndində

343

 isə onların tikilməsinə baĢlanmıĢdı. 



O vaxt qəzalarda artıq 11 elektrik stansiyası var idi. 1924-cü ilin iyununda, hətta 

Zaqatala  qəzasının  Qax  kəndində  də  xüsusi  elektrik  stansiyası  iĢə  düĢdü  və  o, 

Azərbaycanda  elektrikləĢdirilmiĢ  ilk  kənd  oldu.  Ġlk  elektrik  iĢığı  1922-ci  il 

sentyabrın 15-də Qazaxda, dörd aydan sonra isə AğdaĢda yandı

344

. 1924-1927-ci 



illərdə  ġuĢa,  Lənkəran,  Naxçıvan,  Nu xa  və  digər  yerlərdə  19  elektrik  stansiyası 

tikilmiĢ və yenidən bərpa olun muĢdu

345



SənayeləĢdirmənin gediĢində Azərbaycan zəhmətkeĢləri ço x çətinlikləri 



dəf  etməli  olurdular.  Zəruri  vəsait  və  kadrlar  çatıĢmırdı.  Plan laĢdırma  iĢində 

inzibatçılıq,  in zibati-amirlik  və  mü xtəlif  əyintilər,  tikintilərin   tez-tez  vaxtında 

baĢa  çatdırılmaması  halları  doğururdu  ki,  bu  da  əlavə  vəsait  tələb   edirdi. 

Respublika AXTġ Mərkəzdən asılı id i,  müstəqil fəaliyyət göstərə bilmird i,  əsaslı 

tikintilərə b ilavasitə rəhbərlikdən məhru m idi. 

Belə  ki,  AK(b)P  IV  qurultayının  (fevral,  1922-ci  il)  A zərbaycan 

qəzalarından  sənayeləĢdirilməsi  barəsində  qəbul  etdiyi  qəran  nəzərdə  tutulan 

səviyyədə  yerinə  yetirilməmiĢ  qaldı.  Bununla  belə  sənayeləĢdirmədə  müsbət 

nəticələr də əldə olunurdu ki, bunu sənayenin xüsusi çəkisinin kənd təsərrüfatına 

nisbətində  üstünlüyü  göstərirdi.  1927/28-ci  ildə  sənaye  məhsullarının  xüsusi 

çəkisi  respublikanın  xalq  təsərrüfatının  ümu mi  məhsulunun  70,7  faizini,  kənd 

təsərrüfatı məhsulları isə 29,3 faizini təĢkil edird i

346



Beləliklə, 



Azərbaycanda 

"sosialist" 

sənayeləĢdirmən in 

əsas 


istiqamətinin  ancaq  ümu mittifaq  əhəmiyyətli  sahənin  -  neft  sənayesinin 

inkiĢafına  yönələn  xətti  ö zünü  tam  aĢkarlığı  ilə  nü mayiĢ  etdirird i.  Təb ii  ki,  bu 

siyasət sənayenin Azərbaycanda tarixən yaran mıĢ birtərəfli in kiĢafında dəyiĢiklik 

etməyə  kö klü  Ģərait  yaratmırdı.  Bu  isə  respublikanın  bütün  regionlarında 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   55   56   57   58   59   60   61   62   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə