Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə60/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   223

124 

 

iqtisadi-mədəni  proble mlərin  və  eləcə  də  ictimai-siyasi  məsələlə rin  bərabər  və 



yüksək səviyyədə həllinə imkan verməyən əsas səbəblərdən idi.  

 

 




125 

 

IV FƏS ĠL 



 

AZƏRBAYCANDA YENĠ DÖVLƏT QURUC ULUĞU 

 

§ 1. HAKĠMĠYYƏT ORQANLARI 

 

Ġnqilab komitələrindən yoxsul komitələrinə keçilməsi.  Azərbaycanda 

sovet  milli  dövlət  quruculuğu  özünəməxsus Ģəraitdə  gedirdi.  Bu,  sosial-iqtisadi 

və  ictimai-siyasi  inkiĢafın  konkret  tarixi  xüsusiyyətlərindən  irəli  gəlirdi.  Lakin  

ko mmunist  partiyasının  rəhbərliyi  Azərbaycanda  sosialist  dəyiĢikliklərinin  

həyata  keçirilməsi  sahəsindəki  fəaliyyətində  bu  xüsusiyyəti  əslində  heç  də 

həmiĢə ardıcıl nəzərə almırdı. 

Azərbaycanlı  kadrların  çatıĢmaması  milli  dövlət  quruculuğunu 

çətinləĢdirirdi.  Yeni  milli  partiya  və  sovet  kadrları  hazırlamaq  məqsədi  ilə 

məktəblər,  kurslar  Ģəbəkəsi  yaradılmıĢdı.  Moskvaya,  Sverdlov  Universiteti 

nəzdindəki  ġərq  Ģöbəsinə  50  nəfər  göndərilmiĢdi,  onların  35-i  qəzaların  

nümayəndələri id i 

1



Azərbaycanlılardan  təcrübəli  partiya  iĢçiləri  hazırlamaq  üçün  AKP-nin  



II qurultayı (1920-ci il oktyabr) ali tipli partiya  məktəbi yaratmağı qərara aldı və 

digər  millətlərdən olan  məsul iĢçilərə Azərbaycan dilini öyrən məyi tövsiyə  etdi

2



Kəndlilər  arasında  iĢ  aparmaq  üçün  Bakı  partiya  təĢkilatı  öz  sıralarından 



təĢkilatçılar ayırırd ı. 

Azərbaycanlı  fəhlələrdən  partiya  və  sovet  iĢçiləri  hazırlamaq  üçün 

Bakın ın rayonlarında sahə siyasi savad məktəbləri fəaliyyət gostərirdi. 

Azərbaycan  zəhmətkeĢlərin i  dövlətin  idarə  olunmasına,  milli  dövlət 

quruculuğunda iĢtirak etməyə cəlb etmək üçün yerli  milli  kadrlar yaradılmasının  

böyük  əhəmiyyəti  var  id i.  Bundan  məqsəd  partiya  və  sovet  aparatının  yerli 

millətin zəh mətkeĢ əhalisi  yaxınlaĢ masına imkan yaratmaq idi. 

Azərbaycanda  sovet  milli  dövlət  quruculuğunun  baĢlanğıc  mərhələsi 

sovetlərin  deyil,  Ġnq ilab  ko mitələrin in  yaradılması  olmuĢdu.  Sovetlər  yalnız 

Bakıda var id i. 

1920-c i  ilin  iyununda  Bakıda  bir  sıra  qə zala rın  inqilab  ko mitələ rinin  

qurultayı keçirildi.  Qurultay Azərbaycanda dövlət quruculuğunun ilk nəticələrinə 

yekun vurdu. 

Azərbaycanda  yeni  dövlət  quruculuğu  çoxmillətli  fəhlə  sinfinin  

çoxmillətli  zəh mətkeĢ  kəndlilərlə  və  mü xtəlif  millətlərin  digər  əməkçi 

nümayəndələri ilə Ġttifaqını geniĢləndirmək yo lu ilə həyata keçirilməli  idi.  Xalq  

kütlələrin in  dövlət  idarəçiliyinə  cəlb  olun ması  milli  siyasəti  həyata  keçirməyin  

mühü m  Ģərtlərindən  idi.  Ona  görə  də  hakimiyyət  orqanları  bu  məsələyə  xüsusi 




126 

 

diqqət  yetirird ilər.  On lar  qəza  kəndli  qurultayları,  bitərəf  kəndli  konfransları, 



"kəndli  həftəsi",  geniĢ  fəhlə  konfransları  keçirməklə  Bakının  ço xmillətli  fəhlə 

sinfinin A zərbaycan kəndlilərinə hərtərəfli kö məyin i təĢkil ed irdilər.  

Azərbaycanda  sovet  dövlət  quruculuğunun  Ġkinci  mərhələsi  yo xsul 

ko mitələrinin  yaradılması  oldu.  Azərbaycanda  da  yoxsul  ko mitələrin in 

yaradılmasın ı  Ģərtləndirən  əsas  səbəblər  Sovet  Rusiyasında  olanlarla  eyni  idi, 

lakin bəzi  fərq li  xüsusiyyətləri vardı. Əgər Sovet Rusiyasında yoxsul ko mitələri 

volost və kənd sovetlərin in mövcud olduğu bir vaxtda yerli hakimiyyət orqanları 

kimi  təĢkil  o lunmuĢdusa,  Azərbaycanda  isə  sovetlərdən  əvvəl  kənddə  sovet 

hakimiyyətinin  orqanları  kimi  yaradılırdı.  Yo xsu l  ko mitələri  həmin  dövrdə  öz 

rolunu yerinə yetirmiĢ kənd və məntəqə inqilab ko mitələrini əvəz ed irdi. 

Azərbaycan  Ġnqilab  Komitəsinin  1920-ci  il  23  sentyabr  tarixli 

dekretində  göstərilirdi  ki,  əsil  əməkçi  kəndliləri  təĢkil  etmək  və  zəhmətkeĢ 

hakimiyyətinin  seçkili  orqanları  kənd  deputatları  sovetləri  seçilənə  qədər  fəhlə -

kəndli  höku mətinin  siyasi,  ərzaq  və  torpaq  proqramını  həyata  keçirməyə  qadir 

olan orqanlar yaratmaq məqsədilə kəndlərdə sədrdən və dörd nəfər üzvdən ibarət 

kənd yoxsulları ko mitələri (yo xsul ko mitələri) seçilməlid ir

3



Yo xsu l  ko mitələrinə  seçib-seçilmək  hüququ  yaĢı  18-dən  yuxarı  olan  



yalnız  yo xsul  və  ortabab  kəndli  qadın  və  kiĢilərə  verilirdi.  Elə  ciddi  siyasi 

münasibət digər əhali təbəqələri nümayəndələrinın iĢtirakı ilə dövlət idarəçiliy ini 

demokratik  əsasda  formalaĢdırmaq  prinsiplərinə  zidd  id i.  Qolço maq lar,  varlılar, 

sələmçilər, artıq  taxılı və ya d igər ərzaq məhsulları o lan Ģəxslər, ticarət və sənaye 

müəssisələrinin  sahibləri,  mu zdlu  əməkdən  müntəzəm  istifadə  edən,  zəh mətsiz 

gəlirlə, əmlakdan götürülən gəlirlə, kapitaldan aldığ ı faizlə dolanan, keçmiĢ polis 

nəfərləri  və  baĢqa Ģəxslər,  məh kəmə  tərəfindən  mühakimə  olun muĢlar  seçkilərə 

buraxılmırd ılar.  Aralarında  çoxlu  savadlı  adamların  olduğu  imkanlı  əhali 

təbəqələri  nümayəndələrin in  siyasi  fəaliyyətdən  bu  cür  ucdantutma  təcrid 

olunması  -  xüsusənədə  yoxsullar  arasında  belə  adamlar  o lmayan  halda  -  real 

gerçəkliyin  özünə  zidd  id i,  kənddə  sinfi  düĢmənçiliy i  dərin ləĢdirib  

kəskin ləĢdirirdi. 

Dekretdə  göstərilird i  ki,  A zərbaycan  SSR-də  yo xsul  ko mitələri  ö z 

səlahiyyətləri  daxilində  və  xid mət  etdikləri  ərazinin  sərhədləri  çərçivəsində  ali 

hakimiyyət  orqanlarıd ır.  Kənd  yoxsul  ko mitələ ri  b ilavasitə  qəza  inqilab  

ko mitələrinə  və  xalq  daxili  iĢlər  ko missarlığ ına  tabe  id ilər.  Mü xtəlif  vəzifələri 

yerinə  yetird ikdə  isə  idarəçilik  aidiyyəti  ilə  müvafiq  xalq  ko missarlıqlarına, 

nahiyə  və  qəza  inqilab  ko mitələrinin  Ģöbələrinə  tabe  idilər,  halbuki  dekretdə 

deyilirdi ki, ―yo xsul ko mitəsi ko lleg ial Ģəkildə fəaliyyət göstərir‖

4



Kənd  yoxsul  ko mitələri  haqqında  əsasnamədə  onların  təĢkilinin  

formaları,  idarəetmə,  kənd  təsərrüfatı,  yer  quruluĢu  sahəsində,  kəndin  iqtis adi, 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə