Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə63/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   59   60   61   62   63   64   65   66   ...   223

131 

 

özü  də  qəza  üzrə  300  deputatdan  çox  olmamaq  Ģərtilə  seçilməli  idi.  Daimi  icra 



orqanları  kimi,  qəza  icraiyyə  ko mi-tələri  15  nəfərdən  çox  olmamaqla  qəza 

sovetlər qurultayı tərəfindən altı ay  müddətinə seçilirdi

24

. Onlar öz aralarında üç 



və  ya  beĢ  nəfərdən  ibarət  Rəyasət  Heyəti  seçirdilər.  Din indən,  milliyyətindən, 

oturaqlığından  və  sairdən  asılı  olmayaraq,  18  yaĢından  yuxarı,  məhsuldar  və 

ümu mi  faydalı  əməklə  özünə  dolanacaq  qazanan  Ģəxslərin,  gəlir  götürmək 

məqsədilə  mu zd lu  əməkdən  istifadə  etməyən  kəndlilərin  sovetlərə  seçmək  və 

seçilmək hüququ var idi. 1920-ci il aprelin 28-dək, eləcə də ondan sonra muzd lu 

əməkdən  istifadə  edənlər,  zəhmətsiz  gəlirlə  yaĢayanlar,  tacirlər,  vasitəçilər, 

mo llalar,  monaxlar,  d in  xad imləri,  polisin  və  onun  orqanların ın  keçmiĢ 

agentlərinin seçmək və seçilmək hüququ yox id i

25



Beləliklə, respublika əhalisinin  müəyyən nüfuzlu, inkiĢaf etmiĢ hissəsini 



demokratik  hüquqlardan  məhru m  edir  və  əs lində  dövlət  quruculuğunda 

iĢtirakdan  kənarlaĢdırırdılar.  Bununla  da  geniĢ  demokratiya  prinsipləri  pozulu r, 

siyasi  alternativ  və  bütün  xalqa  iradəsini  sərbəst  Ģəkildə  bildirmək  imkanı 

vermədən  cəmiyyət  üzərində  totalitar  rejimin  -  diktator  təkhakimiyyətliliy inin  

meydana çıxmasına zəmin yaradılırdı. 

Azərbaycanda 

"fəhlə-kəndli 

höku məti"nin 

bərqərarlaĢdırılması 

prosesində  cəmiyyətdəki  marqinal  təbəqə  -  küncü,  daldanacağı  sığınacağı, 

kifayət qədər  mədəniyyəti olmayan, yo xsullaĢmıĢ dünənki kəndlilər, səfilləĢmiĢ  

fəhlələr  in zibati-amirlik  rejimin i  təmin  etdiyi  üçün  yeni  hakimiyyət  onlara 

arxalanırd ı.  Çünki  marq inallar  ko mfortlu  yaĢayıĢ  iddiasında  olmu r,  dövlətin  

verdiyi  sədəqədən  məmnun  qalırlar.  Ġnsanlarda  kütləvi  bərabərçilik 

psixo logiyası,  dövlətdən  asılılıq,  onun  iradəsinə  tabelik  psixologiyası  əmələ 

gəlird i. 

1921-c i il aprelin ortalarında qəzaların əksəriyyətində Sovetlərə seçkilə r 

qurtardı,  qalan  yerlərdə  isə  baĢa  çatmaqda  idi.  AKP  III  qurultayının  (1921-ci  il 

mart)  qərarına  uyğun  olaraq,  partiya  rəhbərliyi  s ovetlər  qurultayının 

çağırılmasın ı  Azərbaycanda  sovet  hakimiyyətinin  birinci  ildönümü  gününə 

salmaq  istəyirdi.  MK-nın  bəzi  ü zvləri  quru ltayın  may  ayına  keçirilməsini  tələb  

edirdilər. Hər halda seçki kampaniyasını sürətləndirmək üçün qəzalara partiya və 

dövlət  xadimləri  göndərild i.  Aydın  məsələ  id i  ki,  qarĢıya  belə  "zərbəçi  vəzifə" 

qoyulduqda seçkilər geniĢ  xalq  kütlələrin in iradəsinin ifadəsinə çevrilə bilməzd i, 

bəzi  yerlərdə,  xüsusən  bu  cür  seçkilərin  ilk  dəfə  keçirildiy i  kəndlərdə  sırf 

deklarat iv  xara ktcr  daĢıyırd ı.  Seç kilə rin  keçirilməsini  çət inləĢdirən  baĢqa 

səbəblər  də  var  idi:  əvvəla,  sovetlərə  seçki  respublikalarının  iqtisadi  həyatında 

digər  həlledici  bir  məqamla  -  yeni  iqtisadi  siyasətə  keçilməsi  ilə  eyni  vaxta 

təsadüf  edirdi;  Ġkincisi,  qəzaların  heç  də  hamısında  yoxsul  komitələri  öz  ro lunu 



132 

 

hələ  axıradək  oynamamıĢdı;  ən  nəhayət  isə,  partiya  təĢkilatında  mü xtəlif 



fraksiyalar arasında barıĢmaz mübarizə gedirdi.  

Bütün  bu  çətinliyə  baxmayaraq,  qəza  partiya  təĢkilatları  mü rəkkəb  

siyasi  və  iqtisadi Ģəraitdə,  Bakıdan  gələn  məsul  iĢçilərin  kö məyi  ilə  bütövlükdə 

sovetlərə  seçkiləri  " zərbəçi"  qaydada  baĢa  çatdıra  bild ilər.  Əvvəlcə  kənd  və 

nahiyə  sovetləri,  sonra  isə,  qəza  sovetləri  seçildi.  Kənd  və  nahiyə  sovetləri 

deputatlarının  yarıdan  çoxu  yoxsulların  və  ortababların  nümayəndələri  id i. 

Sovetlərin  bir  ço xunda  deputatların  əksəriyyətini  ko mmunistlər  təĢkil  ed ird i. 

Əlamətdar  o  idi  ki,  azərbaycanlı  qadınlar  nəinki  seçkilərdə  fəal  iĢtirak  etmiĢdi, 

həm  də  qəzaların   bir  ço xunda  sovetlərə  deputat  seçilmiĢdilər.  Respub likada 

yaĢayan milli azlıq və qrupların demək olar, hamısın ın nümayəndələri sovetlərin  

tərkib inə daxil olmuĢdu. 

Bakı  qəzasında  kənd  və  nahiyə  sovetlərinə  seçkilər  əvvəl  aparılmıĢdı. 

Bakı  fəhlə,  qızıl  əsgər  və  matros  deputatları  sovetinə seçkilər  1920 -ci  il  mayın  

axırında  keçirilmiĢdi.  1920-ci  ilin  dekabrında  Bakı  sovetinin  və  rayon 

sovetlərinin  yenidən  seçilməsi  ilə  əlaqədar  Bakı  qəzasının  kəndlərində  də 

seçkilər  keçirmək  qərara  alındı.  Bu  seçkilər  Bakı  sovetinə və  rayon  sovetlərinə 

seçkilərdən sonra baĢladı

26

.  



Beləliklə,  1921-ci  il  aprelin  axırı  və  mayın  əvvəlinədək  Azərbaycanda 

30 minə qədər deputatı olan təxminən 1400 kənd soveti seçilmiĢdi

27



1921-c i  il  may ın  6-19-da  Bakıda  Birinci  Ümu ma zə rbaycan  Sovetlər 



qurultayı  keçirildi.  SeçilmiĢ  601  nü mayəndədən  590-nı  qurultaya  gəlmiĢdi 

(mayın  13-dək  445  nü mayəndə  anket  vərəqəsi  almıĢdı),  onlardan  392-si 

ko mmunist,  3  nəfəri  qadın  id i.  Nü mayəndələrin  sosial  və  milli  tərkibi  belə  idi: 

fəhlələr -  140 nəfər, kəndlilər- 189, qulluqçu və ziyalıların nü mayəndələri  - 116, 

azərbaycanlılar  - 325,  ruslar - 75, ermənilər - 21, digər  millətlərin nümayəndələri 

24 nəfər


27a

Qurultay əslində ko mmun ist nümayəndələrdən ibarət idi  ki, bu da onun 



iĢinin  bütün  mahiyyətini  irəlicədən  müəyyən  edirdi.  Bu  qanunverici  orqanın  

bütün  fəaliyyəti  təkcə  ko mmun ist  partiyasının  siyasətinə  xid mət  edird i,  çünki 

qurultayda heç bir baĢqa partiya və ya siyasi mü xalifət təmsil o lun mamıĢdı. 

Qurultayın 

gündəliyinə 

N.N.Nərimanovun 

Azərbaycan 

SSR 


hökumətin in  fəaliyyəti  və  beynəlxalq  vəziyyəti  haqqında,  M.D.Hüseynovun 

respublikanın  xarici  siyasəti,  D.X.  Bünyadzadənin  xalq  maarifi,  Ə.H.Qarayevin  

Azərbaycan Qızıl ordusunun təĢkili, H.Sultanovun yeni iqtisadi siyasət Ģəraitində 

sovet  quruculuğunun  vəzifələri,  XTġ-nin,  xalq  ərzaq  və  xarici  ticarət 

ko missarlıqlarının   fəaliyyəti  haqqında  məruzələri,  qəza  nümayəndələrinin  

çıxıĢları daxil idi. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   59   60   61   62   63   64   65   66   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə