Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə68/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   223

141 

 

Ġkinci qurultayı  (1921-ci  il, iyu l) Zaqafqaziya respublikalarının tezliklə və təxirə 



salın madan  iqtisadi  cəhətdən  birləĢdirilməsin in  zəru ri  o lduğunu  göstərdi  və 

birləĢmə  çağırıĢı  ilə  Gürcüstan  və  Ermənistan  fəhlələrinə  mü raciət  qəbul  etdi. 

Gü rcüstan  və  Ermənistanın  həmkarlar  Ġttifaqları  Ģuraları  da  Zaqafqaziya 

həmkarlar Ġttifaqlarının b irləĢdirilməsinə tərəfdar çıxd ılar.  1921-ci  ilin   martında 

keçirilən  Birinci  Zaqafqaziya  Həmkarlar  Ġttifaqları  qurultayı  üç  respublikanın  

həmkarlar  Ġttifaqlarının  birləĢdirilməsini  qəti  olaraq  təsbit  etdi.  Zaqafqaziya 

respublikaların ın  birləĢdirilməsində  komso mol  təĢkilatları  da  fəal  rol 

oynayırdılar.  AKGĠ-n in  III  qurultayı  (1921-ci  il,  avqust)  Qafqazın  ko mso mol 

təĢkilatların ın birləĢdirilməsi haqqında qərar qəbul etdi.  1921-ci  il sentyabrın 1-

də  Bakıda  Qafqaz  respublikaları  ko mmunist  gənclər  təĢkilatlarının  birinci 

qurultayı açıldı. Həmin qurultayda ko mso mol təĢkilatları birləĢdirildi və onların  

RKGĠ ilə tam birləĢdiyi elan ed ild i. 

Beləliklə,  partiya  təĢkilatları  kimi  həmkarlar  Ġttifaq ları  və  ko msomo l 

təĢkilatları  da  Zaqafqaziya  miqyasında  birləĢ məklə  ö zlərinin  müstəqilliy ini 

itirir,əslində  Rusiya  həmkarlar  irtifaqların ın  və  Rusiya  Komsomolunun  vilayət 

hüququnda yerli o rqanlarına çevrilirdilər. 

Zaqafqaziya  respublikalarının  təsərrüfat  orqanlarının  birləĢdirilməsi 

prosesində,  xüsusən  xarici  ticarət  və  respublikaların  ərazi  sərhədləri, 

gömrükxanaların   və  nəzarət  məntəqələrin in  ləğvi  haqqında  məsələlərin  həlli 

zaman ı  respublikaların  nümayəndələri  arasında  kəskin  fikir  ayrılığı  və 

mübahisələr o lurdu. Nü mayəndələrin bir ço xu bu kampan iyaların əleyhinə çıxır, 

Mərkəzin həmin sahələrin idarə olun masını öz əlinə almağa və gələcəkdə bunları 

tam ələ keçirməyə cəhd göstərməsindən Ģübhələnirdilər.  

Həmin vaxt, 1921-ci il iyulun 2-3-də Tiflisdə Gürcüstan, Azərbaycan və 

Ermənistan  Ko mmunist  partiyaları,  Tiflis,  Bakı  partiya  ko mitələri,  həmkarlar 

Ġttifaqları  Ģuraları  rəyasət  heyəti  və  Qafqaz  ordusu  Hərbi  Ġnqilab  ġurası 

üzvlərinin  iĢtirakı  ilə  RKP MK  Qafqaz bürosunun plenumu keçirild i.  RKP M K-

dan  Ġ.V.Stalinin  iĢtirak  etdiy i,  Zaqafqaziya  respublikaların ın  təsərrüfat 

fəaliyyətini  birləĢdirməyi  zəruri  sayan  plenum  yuxarıda  göstərilən  fikir 

ayrılıq larını  " millətçiliyə  doğru  meyil  etmək  faktları"  kimi  q iy mətləndirdi  və 

Azərbaycan,  Gürcüstan  və  Ermən istan  kommunist  partiyaları  MK-larına  təklif 

etdi  ki,  "partiyanın  bütün nümayəndələrinə  ciddi  surətdə  təlqin  etsinlər  ki,  belə 

məsələlərin həlli  zaman ı yaln ız bu respublikaların əməkçi  kütlələrinin qardaĢlıq  

əlaqələrinin mənafeyini əsas tutsunlar"

55



Buna  baxmayaraq,  xüsusən  Gürcüstan  və Azərbaycan  partiya  və  sovet 



nümayəndələrin in  bir  ço xu  Zaqafqaziya  respublikaların ın  iqtisadi  baxımdan  

birləĢdirilməsinin   tezləĢdirilməsinə  ehtiyatla  yanaĢırdılar.  Onlar  b ild irird ilər  ki, 

hər bir respublikaya məh z o səviyyəyədək inkiĢaf  etmək imkanı vermək lazımd ır 



142 

 

ki,  birləĢmən in  praktiki  baxımdan  zəruri  olması  fikrinə  onlar  özləri  təbii  olaraq  



gəlsinlər.  N.N.Nərimanov  deyirdi:  "Hazırda  bu  birləĢmə  bir  qədər  sünidir.  Bu  

respublikalara  əl-qol  açmaq  imkanı  vermək  lazımd ır,  elə  etmək  lazımd ır  ki, 

respublikalar  bu  yaxınlaĢ manı  həqiqətən  təbii  olaraq  hiss  etsinlər,  bu 

yaxınlaĢ manı təbii olaraq tələb etsinlər"

56



Beləliklə,  o  vaxt  Zaqafqaziya  respublikalarının  öz  aralarında  və  digər 



sovet  respublikaları  ilə  siyasi  cəhətdən  birləĢməsi  məsələsı  h ələ  qald ırılmırd ı. 

Zaqafqaziya  respublikaları  ilə  RSFSR  arasında  könüllülük  əsasında  ticarət  və 

təsərrüfat-maliyyə saziĢləri bağlamağ ın zəruri o lması göstərilird i.  

Zaqafqaziya  respublikaların ın  təsərrüfat  fəaliyyətinin  birləĢdirilməsi 

üzrə  ko missiya  diyar  iqtisadi  müĢavirəsinin  çağırılmasın ı  hazırladı.  1921-ci  il 

avqustun  7-də  Tiflisdə  açılan  müĢavirə  Zaqafqaziya  respublika larının   iqtisadi 

siyasətinin 

əsas 


cəhətlərini 

müəyyənləĢdirdi. 

MüĢavirə 

Zaqafqaziya 

respublikaların ın 

iqtisadi 

siyasətinin 

vəhdətinin, 

xalq 

təsərrüfatının  



elektrikləĢdirilməsini  həyata  keçirməy i  və  diyarda  suvarma  sistemini 

geniĢləndirməyin  zəruriliy ini  təsdiq  etdi.  Maliyyə  siyasətini  birləĢdirməy in  və 

Zaqafqaziyanın bütün  respublikaları  üçün  vahid pul  niĢanı  müəyyən etməyin  

vacib  olduğunu  bildird i.  Pul  islahatının  hazırlan ıb  keç irilməsi  zəruri  sayıld ı. 

Respublikaların  məsələləri  ilə  məĢğul  olan  xalq  ko missarlıqların ın  fəaliyyətini 

əlaqələndirmək  üçün  mərkəzi  orqan  -  Ġqtisadi  büro  yaradıld ı

57

.  Zaqafqaziya  



respublikaların ın  iqtisadi  cəhətdən  birləĢdirilməsi  bu  cür  baĢlandı.  1921-ci  il 

avqustun  12-14-də  Tiflisdə  keçirilən  diyar  partiya  müĢavirəsi  bu  təĢəbbüsləri 

bəyənərək,  partiya  təĢkilatlarına  tapĢırdı  ki,  millətçiliyə  doğru  təmayüllərlə 

mübarizəni  gücləndirsin lər,  bütün  xalqların  qardaĢlıq  həmrəyliyin i  və  birliy ini 

daha da möhkəmləndirmək xəttin i ard ıcıl surətdə həyata keçirsinlər

58



AKP  MK-n ın  plenumu  (1921-c i  il,  13-23  avqust)  dərhal,  partiyanın 

göstəriĢi  ilə  iqtisadi  müĢavirə  və  partiya  müĢavirəsi  haqqında  S.M.Kirov  və 

M.D.Hüseynovun  məruzələrini  din ləyərək  qərar  qəbul  etdi

59

.  Ancaq  xüsusən 



Gü rcüstanda və müəyyən dərəcədə də Azərbaycanda bəzi partiya və sovet iĢçiləri 

bu  qərarla  razılaĢ madılar.  Ermən i  nümayəndələri  isə  özlərinin  iqtisadi  zəifliy ini 

anlayaraq  və  iqtisadi  cəhətdən  birləĢməy in  Ermənistan  üçün  sərfəli  olduğunu 

nəzərə alaraq, bunun tezliklə praktiki surətdə həll edilməsinə çalıĢırd ılar.  

Zaqafqaziya respublikalarının iqtisadi cəhətdən birləĢdirilməsi haqqında 

məsələ  partiya  direktivi  ilə  yuxarıdan,  zəh mətkeĢlərin  orqanlarının  iĢtirakı 

olmadan həll edilird i. Məsələnın həllinə "demokratiklik" donu geyindirmək üçün 

RKP  MK  1921-c i  il  avqustun  24-də  partiya  təĢkilat larına  təklif  etdi  ki,  iqtisadi 

cəhətdən  birləĢməy in  ümdə  əhəmiyyəti  olmasın ı  "bütün  partiya  üzvlərinə  və 

bitərəf  əməkçi  kütlələrə"  izah  etsinlər

59a

.  AKP  MK  Azərbaycanın  bütün  partiya 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə