Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə71/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   67   68   69   70   71   72   73   74   ...   223

147 

 

Zaqafqaziyada ZSSRFĠ-ni vahid federativ respublikaya çevirmək və Azərbaycan, 



Gü rcüstan və Ermənistanın ZSFSR bayrağı altında SSRĠ-yə daxil o lması Ģüarı ilə 

gedirdi. 

1922-c i  ilin  yayından  etibarən  Zaqafqaziyada  ZSSRFĠ-n in  vahid 

Zaqafqaziya  Federativ  Respublikasına  çevrilməsi  və  bunun  Sovet  Sosialist 

Respublikaları  Ġttifaqına daxil ed ilməsi uğrunda kampaniya baĢladı.  1922-ci  ilin  

iyulunda  RK(b)P  Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mi  təsinin  plenumu  Zaqafqaziya 

respublikaların ın  RSFSR  ilə  qarĢılıqlı  münasibətləri  haqqnda  RK(b)P  MK-da 

məsələ  qald ırıld ı.  A zərbaycan,  Gü rcüstan  və  Ermənistanın  məsul  iĢçilərinin  

iĢtirakı  ilə Moskvada keçirilən müĢavirədə həmin  məsələ  müzakirə edildi.  Bütün 

sovet  respublikalarının  sıx  b irləĢməsin in  Mərkəz  üçün  zəruriliyini  diktə  edən 

Ģəraiti  nəzərə  alaraq,  müĢavirə  Sovet  Sosialist  Respublikaları  Ġttifaqın ın  əməli 

surətdə  yaradılmasına  tərəfdar  çıxd ı.  "  RSFSR,  USSR,  BSSR  və  ZSSRFĠ 

arasında gələcək qarĢılıq lı  münasibətlər  məsələsini partiya MK -nın p lenumunun 

mü zakirəsinə  hazırlamaq  üçün  RK(b)P  M K  Siyasi  Bürosu  1922-ci  il  avqustun 

10-da 

S.A.Ağamalıoğlu, 



V.V.KuybıĢev,  P.Q.Md ivani,  A.F.Myasnikov, 

Q.K.Orconikid ze,  Q.Ġ.Petrovski,  Ġ.V.Stalin,  A.V.Çervyakov  və  baĢqalarından 

ibarət  ko missiya  yaratdı.  Ġ.V.Stalin in  hazırladığı  və  ko missiya  tərəfindən  qəbul 

olunmuĢ 


tezislərdə 

göstərilirdi 

ki, 

sovet 


sosialist 

respublikaları 

"mu xtariyyətləĢdirmə" yolu ilə b irləĢdiriləcəkd ir. Bu o demək  idi  ki, Ukrayrıan ı, 

Belorusiyanı  və  Zaqafqaziya  respublikalarını  mu xtar  respublikalar  hüququnda 

RSFSR-in tərkibinə da xil et mə k nəzə rdə tutulurdu. 

1922-c i  il  sentyabrın  əvvəllərində  Ġ.  V.  Sta lin in  tezisləri  müttəfiq  

respublikala rın ko mmunist partiyala rının mə rkə zi ko mitələrinə göndərild i.  

1922-c i  il  sentyabrın  11-də  AK(b)P  MK-nın  Rəyasət  Heyəti  müstəqil 

respublikalar ilə  RSFSR arasında qarĢılıq lı  münasibətlər haqqında məsələyə dair 

ko missiyada iĢtirak etməkdən ötrü Moskvaya göndərilən S.A.Ağamalıoğlu üçün 

direktivi 

S.M .Kirov, 

Q.M .Musabəyov, 

R.Ə.A xundov, 

A.M.Mirzoyan, 

S.A.Ağamalıoğlu  və  baĢqalarının  iĢtirakı  ilə  mü zakirə  edərək,  Sovet 

Azərbaycanının  geniĢ  muxtariyyət  əsasında  Ümu mrusiya  federasiyasına "dərhal 

daxil olmasını  zəru ri saydı"

79

. AK(b)P MK-n in elə həmin gün keçirilən plenu mu 



da  "mu xtariyyətləĢdirmə"  ideyasını  bəyəndi

80

.  Ancaq  plenum  bu  ideyanı 



yaymağa  dair  geniĢ  təĢviqat  kampaniyası  aparmağı  deyil,  fəh lə  və  kəndlilərin 

geniĢ  təbəqələrinin  bu  məsələyə  münasibətini  aydınlaĢdırmaq  məqsədilə  yalnız 

hazırlıq iĢi aparmağ ı məsləhət gördü. 

SSR  Ġttifaqının  təĢkili  uğrunda  birləĢ mə  hərəkatı  A zərbaycan  SSR-də 

bir  qədər  əvvəl  baĢlandı. 

Sentyabr  ayından  etibarən  Respublika 

zəh mətkeĢlərinin,  partiya  və  sovet  təĢkilatlarının  yığıncaqlarında  SSRĠ 

yaradılmasın ın zəruriliy i haqqında qətnamələr qəbul edilirdi

81




148 

 

AK(b)P MK Rəyasət Heyətinin 1922-ci il 11 sentyabr  qərarında olduğu 



kimi,  bu  yığıncaqda,  mitinqlərdə  və  konfranslarda  qəbul  edilən  qətnamələrin  

əksəriyyətində  də səhv  ideya  - sovet  respublikaların ın  birləĢdirilməsi  üçün  əsas 

sayılan "mu xtariyyətləĢdirmə" prinsipi dəstəklənirdi. Hətta Gəncə qəzası fəhlə və 

kəndlilərinin  1922-ci  il  sentyabrın  16-da  keçirilmiĢ  ümu mi  yığıncağının  

qətnaməsində  Zaqafqaziya  respublikalarının  "Rusiya  Sovet  Federasiyasının 

tərkib inə daxil olması" tələb ed ilirdi

82



1922-c i  il  sentyabrın  16-da  RK(b)P  Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsinin  



Rəyasət  Heyəti  Zaqafqaziyanın  RSFSR  ilə  birləĢməsi  haqqında  tezislərə 

Zaqafqaziya respublikaları ko mmun ist partiyalarının  münasibətini  müzakirə etdi. 

Rəyasət Heyəti Zaqafqaziya respublikalarının siyasi, hərbi və təsərrüfat cəhətdən 

RSFSR  ilə  b irləĢməsi  tezislərini  bəyəndi  (Rəyasət  Heyətinin  ü zvlərindən  biri 

əleyhinə  səs  vermiĢ  və  bir  nəfər  bitərəf  qalmıĢdı),  Azərbaycan  və  Ermənistan 

ko mmunist  partiyaları  mə rkə zi  ko mitə lərinin  bu  tezislərə  qoĢulmala rı  barədə  

məlu matların ı nəzərə aldı

83

. Gürcüstan KP M K tezislərin əleyhinə çıxmıĢd ı. 



RK(b)P  MK  TəĢkilat  bürosunun  komissiyası  sovet  respublikalarının  

partiya  təĢkilatları  nü mayəndələrinin,  o   cü mlədən  S.A.Ağamalıoğlunun  iĢtirakı 

ilə  1922-ci  il  sentyabrın  23-24-də  keçirilən  iclasında,  "mu xtariyyətləĢdirmə" 

ideyasının  səhv  olmasına  baxmayaraq,  Ġ.V.Stalin in  təqdim  etdiyi  və  əsasını 

"mu xtariyyətləĢdirmə"  ideyası  təĢkil  edən  "RSFSR  ilə  müstəqil  respu blikalar 

arasında  qarĢılıqlı  münasibətlər  haqqında"  qətnaməni  bir  nəfər  (Gü rcüstan 

nümayəndəsi) bitərəf qalmaqla qəbul etdi.  

Ko missiyanın  materialları,  habelə  Azərbaycan,  Gürcüstan  və 

Ermənistan ko mmunist partiyaları  mərkəzi  ko mitələrin in qətnamələri  xəstə olan 

V.Ġ.Leninə  göndərildi

84

.  V.Ġ.Lenin  ko missiyanın  materiallarını  və  qətnamələri 



diqqətlə  öyrənərək,  " mu xtariyyatləĢdirmə"  ideyasının  əleyhinə  çıxd ı.  Müstəqil 

respublikaların  " mu xtariyyətləĢdirilməsinin"  onların  hüquqlarını  azaltdığ ını  və 

sovet  xalq larının  dostluğunu  daha  da  möhkəmləndirmək  vəzifələrinə  uyğun 

olmadığın ı qeyd edərək,  V.Ġ.Len in bu  məsələnin həllin in baĢqa yolunu göstərdi. 

O,  bərabərhüquqlu  müstəqil  sovet  respublikalarının  könüllü  surətdə  birləĢməsi 

əsasında Sovet Sosialist Respublikaları Ġttifaqı yaratmaq ideyasını irəli sürdü. 

1922-c i  il  sentyabrın  26-da  V.Ġ.Lenin  RK(b)P  M K  Siyasi  Bürosunun 

üzvlərinə  məktub  yazaraq  ko missiyanın  "muxtariyyətləĢdirilmə  haqqında" 

qətnaməsini  kəskin  tənqid  etdi  və  SSRĠ-nin  təĢkilinə  dair  öz  layihəsini 

əsaslandırdı.  V.Ġ.Lenin  qətnamən in  birinci  bəndini  elə  yazmağ ı  təklif  edirdi  ki, 

buradan  aydın  görünsün  ki,  müstəqil  sovet  milli  respublikaları  Rusiya 

federasiyasına  daxil  olmurlar  RSFSR  ilə  birlikdə  yeni  dövlət  qurumunda  - 

"bərabərhüquqlu  respublikalar  federasiyasında"  birləĢirlər.  V.Ġ.Lenin  yazırdı: 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   67   68   69   70   71   72   73   74   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə