Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə73/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   69   70   71   72   73   74   75   76   ...   223

151 

 

noyabrın  14-də  Azərbaycan,  Gü rcüstan  və  Ermənistanın  mərkəzi  icraiyyə 



ko mitələri qurultayı 1922-ci il dekabrın 22-də Bakıda keçirməyə razılaĢdılar

95



RK(b)P MK plenu munun komissiyası T. V. Stalinin sədrliy i ilə  1922-ci 

il  noyabrın  21-də  Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsinə,  Gürcüstan  və  Ermənistan 

ko mmunist  partiyaları  M K-larına  tapĢırdı  ki,  Zaqafqaziya  Sovetlərinin  

qurultayında  Zaqafqaziya  MĠK  və  onun  icraçı  orqanı  kimi  Zaqafqaziya  Xalq  

Ko missarları  Soveti  yaratmaq  ġəklində  Zaqafqaziya  federasiyasını  dövlət 

qaydasında  rəsmiləĢdirsinlər.  Maraqlıdır,  eyni  zamanda  qeyd  olunurdu  ki, 

"Naxçıvanın  vəziyyəti  müəyyən  edilsin"

96

.  Bu,  Mərkəzin  birbaĢa  göstəriĢi  idi. 



Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsi  buna  dərhal  öz  münasibətini  bild irdi,  onun 

ko missiyası noyabrın 27-də Konstitusiyanın mətnini hazırlamağ ı qərara ald ı

97



Üç  respublikanın  mərkəzi  icraiyyə  komitələri  qurultayın  aĢağıdakı 



gündəliyini  təsdiq  etdilər:  1)  Sovet  federasiyasının  vəziyyəti.  2)  Sovet  Sosialist 

Respublikaları  Ġttifaqı  haqqında;  3)  Ġttifaq  Sovetinin  hesabatı;  4)  Zaqafqaziya 

Federasiyasının Konstitusiyası 5) Sosialist respublikalarının Sovetlər qurultayına 

nümayəndələrin seçilməsi; 6) Zaqafqaziya MĠK-in seçilməsi; 7) Cari iĢlər

98



Seçkilərin  keçirilməsi  və  qurultayların  çağırılması  üçün  təĢkilat 



ko missiyası 

yaradıldı. 

Qurultaya 

nümayəndəliyin 

aĢağıdakı 

norması 


müəyyənləĢdirildi:  Bakı, Tiflis,  Yerevan, Batu m, Su xu m, Aleksandropol, Gəncə, 

Kutaisi və Potinin hər 3 min seçicisindən bir nümayəndə və digər yerlərin hər 15 

minindən bir nü mayəndə. 

Hər yerdə - bütün qəza, nahiyə, kənd sovetlər qurultaylarında, rayon və 

Ģəhər  sovetlərinin  plenu mlarında  nümayəndələrinə  tapĢırıq  verirdilər  ki, 

Zaqafqaziya  respublikalarının  birləĢməsin in  və  onların  ümu mi  SSR  Ġttifaqına 

daxil olmala rın ı hər vasitə ilə  dəstəklənilməsinə nail olsunlar

99



1922-c i il dekabrın 9-da 2-c i çağırıĢ Azərbaycan MĠK-in Ġkinc i sessiyası 

Zaqafqaziya  federasiyasının  vahid  sovet  respublika ları  Ġttifaq ına  daxil  olmasını 

bəyəndi  və  Azərbaycan MĠK-in  bu  istiqamətdə  gördüyü bütün  tədbirləri  təsdiq 

etdi


100

Zaqafqaziya  Sovetlərinin  birinci  qurultayı  1922-ci  il  dekabrın  10-da 



Bakıda  iĢə  baĢladı.  N.  N.Nərimanov  qurultayı  açaraq  demiĢdi:  "Bu  gün  biz 

azadlığa,  qardaĢlığa  və  əməy in  təntənəsinə  yol  açırıq,  daha  asan,  daha  düzgün 

yol açın"

101


Qurultayın  tərkib i  ço xmillətli  idi.  Onun  iĢtirakçıları  arasında 

azərbaycanlılar  175  nəfər,  gürcülər  160  nəfər,  ermən ilər  131  nəfər,  ruslar  63 

nəfər, yəhudilər 12 nəfər idi. 

N.Nərimanov  Zaqafqaziya  respublikaları  Ġttifaq  Sovetinin  fəaliyyəti 

haqqında  məru zə  etdi.  Quru ltay  Ġttifaq  Sovetinin  "Zaqafqaziya  federasiyasına 

daxil  olan  respublika ların  siyasi,  hərbi  və  təsrrüfat  birliy inin  əsaslarının  



152 

 

möhkəmləndirilməsinə yönəldilən həm  xarici, həm də  daxili siyasətini" bəyəndi. 



102

 

Qurultay Sovet Sosialist Respublikaları haqqında Q. K. Orconikid zenin  



məruzəsin i din lədi və qurultayın ko mmunist fraksiyasını təklif etdiyi qətnaməni 

qəbul etdi. Qətnamədə deyilird i: "Qurultay aĢağıdakı  əsaslarla belə bir  Ġttifaqın  

yaradılmasın ı vaxtı çatmıĢ və zəruri sayır: 

Sosialist  Respublikaları  Ġttifaq ını  aĢağıdakı  respublikalar  yaratmalıdır: 

RSFSR, Ukrayrıa,  Belorusiya və  Gürcüstan, Azərbaycan  və Ermən is tanın daxil 

olduqları Zaqafqaziya federasiyası. 

RSFSR, 

Ukrayrıa,  Belorusiya  respublikaları  və  Zaqafqaziya 



federasiyası "Sovet Sosialist Respublikaları Ġttifaqı" adı altında bir əsas dövlətdə 

birləĢirlər,  həm  də  bu  respublikaların  hər  birinin  Ġttifaqdan  sərbəst  Ģəkildə 

çıxmaq hüququ saxlan ılır"

103


Zaqafqaziya  sovetlər  qurultayı  bir  çox  cəhətdən  RSFSR  Konstitusiyası 

ilə  eyni  o lan  ZSFSR  Konstitusiyasını  qəbul  etdi,  150  üzvdən  və  namizəddən 

ibarət Zaqafqaziya Mərkəzi Ġcraiyyə Ko mitəsini (Zaqafqaziya MĠK) seçdi. O, on 

bir  ko missarlıqdan  ibarət  Zaqafqaziya  Xalq  Ko missarları  Soveti  seçməli  idi. 

Zaqafqaziya M ĠK 13 nəfərdən, o cü mlədən hər  respublikadan bir nəfər o lmaqla 

üç  sədri  -  S.A.Ağamalıoğlu,  M.Q.Sxakaya  və  S.S.A mbarsumyanı  seçdi.  Onlar 

MĠK-in  iclaslarında  növbə  ilə  sədrlik  edird ilər.  B.M.Talıblı  Zaqafqaziya  MĠK 

Rəyasət  Heyətinin  katibi  seçildi.  Zaqafqaziya  MĠK  1923-cü  il  yanvarında 

keçirilən  ilk  sessiyasında  ZSFSR  Xalq  Ko missarları  Sovetini  təĢkil  etdi. 

M.D.OraxelaĢvili  ZSFSR  XKS-nin  sədri,  M.D.Hüseynov  və  A.F.Myasnikov 

onun müavinləri təsdiq olundular. Zaqafqaziya höku məti quru ltayın qəbul etdiyi 

Konstitusiya əsasında iĢləməli idi. Ali Ġqtisadi ġura (AĠġ) da yaradıldı.  

Zaqafqaziya  sovetlər  qurultayı  X  Ümu mrusiya  qurultayına  və  SSRĠ 

sovetlərinin  birinci  qurultayına  həlledici  səslə  75  və  məĢvərətçi  səslə  11 

nümayəndə seçərək, onları "respublikalar  Ġttifaq ının təĢkili haqqında  müqaviləni 

imzalamaq hüququ verən" mandatlarla təmin etdi

104


Mürəkkəb,  ziddiyyətli  dövrün  çətinliklərinə  və  məĢəqqətlərinə 

baxmayaraq,  Zaqafqaziya  xalq ları  nümayəndələrinin  ilk  dəfə  belə  bir  izdiha mlı 

həmrəy lik foru muna toplan ması, vahid siyasi orqan seçməsi - təkcə bu faktın  özü  

bu qədim d iyarın ictimai-siyasi həyatında tarixi hadisə id i. 

1923-cü il yanvarın 10-da Ġttifaq Soveti vahid Zaqafqaziya pul n iĢanının 

dövriyyəyə  buraxılması  haqqında  dekret  verdi.  Vahid  pul  niĢanı  ZSFSR 

iqtisadiyyatını in kiĢaf etdirməyin mühü m vasitəsi olmalı idi.  

Öz  dövrü  üçün  ZSFSR  Zaqafqaziya  respublikalarının  SSR  Ġttifaqına 

birgə  daxil  o lmalarının  mü mkün  və  məqsədəuyğun  forması  id i.  RSFSR-dən 

fərqli  olaraq,  ZSFSR  mu xtariyyət  əsasında  deyil  bərabərhüquqlu  üç  müttəfiq 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   69   70   71   72   73   74   75   76   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə