Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə75/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   71   72   73   74   75   76   77   78   ...   223

155 

 

sədrlərindən  biri  N.N.Nərimanov  təqdim  etmiĢdi.  Xüsusi  komissiya 



(S.A.Ağamalıoğlu, 

S.M.Əfəndiyev, 

Ġ.Vareykis, 

Ə.H.Qarayev 

və 

Q.M.Musaboyov  daxil  idilər)  layihəyə  dair  bəzi  təkliflər  və  düzəliĢlə r  verdi. 



1923-cü  il  iyunun  13-də  Azə rbaycan  MĠK-nın  II  sessiyası  bir  nəfə r  bitə rəf 

qalmaqla Konstitusiya layihəsini qəbul etdi

106



1923-cü  il  iyulun 6-da birinc i çağırıĢ SSRĠ MĠK-nın  II sessiyası SSRĠ-



nin  Əsas  Qanununun  (Konstitusiyasının)  hazırlan mas mı  baĢa  çatdırdı.  Sessiya 

qərara  aldı:  1)  SSR  Ġttifaqının  Konstitusiyası  təsdiq  edilsin  və o,  dərhal  qüvəyə 

minsin;  2)  Konstitusiyanın sessiya  tərəfindən  qəbul  olunmuĢ  mətni  qəti  Ģəkildə 

təsdiq edilmək üçün SSRĠ-n in II Sovetlər qurultayına təqdim o lunsun

107



SSR  Ġttifaqı  M ĠK-in  II  sessiyası  V.Ġ.Lenin  baĢda  olmaqla  SSR  Ġttifaq ı 



Xalq Ko missarları Sovetinin N. N.Nərimanov tərəfindən təklif olun muĢ tərkib ini 

təsdiq  etdi

108

.  Həmin  vaxtdan  Ümu mĠttifaq  Sovet  hökumətin in  fəaliyyəti 



baĢlandı.  Ümu mĠttifaq  xalq  ko missarlıqları,  Dövlət  Plan  Ko missiyası,  SSR 

Ġttifaqı Ali Məhkəməsi yarad ıld ı,  ƏMġ və  XBSĠ yenidən təĢkil ed ild i,  SSRĠ -nin  

və  müttəfiq  respublikalarının  məh kəmə  quruluĢunun  əsasları  təsdiq  olundu. 

Millətlər Sovetinin yaradılması ilə əlaqədar RSFSR Xalq Milli ĠĢlər  ko missarlığı 

ləğv  edildi.  Ġttifaq  höku məti  xarici  dövlətlərə  bild irdi  ki,  bütün  sovet 

respublikaların ın xarici əlaqələrin in aparılmasın ı ö z ü zərinə götürür. 

SSR  Ġttifaq ının  Yeni  Konstitusiyasını  müttəfiq  respublikaların  Sovetlər 

qurultayları da bəyəndi. 

1924-cü il yanvarın 26-da SSRĠ-n in II Sovetlər qurultayı aç ıld ı.  

1924-cü  il  yanvarın  31-də  qurultay  hökumət in  fəaliyyəti  haqqında 

məruzən i  din lədi.  Məruzə  ətrafında  mü zakirələrdə  Q.M .Musabəyov  da  çıxıĢ 

etdi


109

. Elə həmin gün SSR  Ġttifaq ının II  Sovetlər qurultayı  SSRĠ Konstitusiyası 

haqqında A.S.Yenukid zenin  məru zəsini din lədi və  SSRĠ  Konstitusiyasını təsdiq 

etdi.  Bununla  da  Sovet  Sosialist  Respublikaları  Ġttifaq ının  "qanunvericiliklə" 

formalaĢdırılması baĢa çatdı. 

N.N.Nərimanov yenidən ZSFSR-dən SSRĠ MĠK-in sədri seçild i. 

Yeni  Konstitusiyaya  əsasən,  MĠK  iki  hissədən  (palatadan)  -  Ġttifaq 

Sovetindən və Millətlər Sovetindən ibarət təĢkil edilird i.  Ġttifaq  Soveti (414 üzv  

və 220 namizəd) müttəfıq respublikaların əhalisin in sayına uyğun olaraq Sovetlər 

qurultayları  tərəfindən  seçilirdi.  Azərbaycan  SSR-dən  üzv  kimi  buraya 

M.D.Hüseynov,  S.M.Kirov,  M.Məmməd xanov,  L.Ġ.M irzoyan,  Q.M.Musabəyov, 

M.G.PleĢĢakov,  A.P.Serebrovski  və  b.  namizəd  kimi  isə  N.Tağıyev, 

V.D.Kasparov və digərləri da xil id ilə r.  Quru ltay respublikala rdan nümayəndəlik 

norması üzrə (hər  müttəfiq və mu xtar respublikadan 5 nümayəndə və hər mu xtar 

vilayətdən  1  nümayəndə)  seçilmiĢ  Millətlər  Sovetin in  tərkibini  təsdiq  etdi. 

Millətlər 

Sovetinə 

Azərbaycandan 

S.A.Ağamalıoğlu, 

R.Ə.A xundov, 




156 

 

D.X.Bünyadzadə,  Q.P.Cəbiyev,  Ə.H.Qarayev,  o  cümlədən  Dağlıq  Qarabağdan 



A.N.Karakozov, Naxçıvan MSSR-dən Y.Tah irov seçild ilər

110


1925-c i  ilin  martında  A zərbaycan  SSR-in  IV  Sovetlər  qurultayı  da  

Azərbaycan  SSR  və  ZSFSR  Konstitusiyalarına  dəyiĢikliklər  və  əlavələri 

mü zakirə etdi. 

1925-c i  il  ma rtın  əvvəllə rində  ZSFSR-in  paytaxt ında  -  Tiflisdə  SSRĠ 

MĠK-in  üçüncü  sessiyası  iĢləyirdi.  Sessiya  Zaqafqaziya  Respublikaların ın 

iqtisadi, siyasi və mədəni inkiĢafına dair qərarlar qəbul etdi.  

1925-c i  il  apre lin  10-da  açılan  11  Zaqafqa ziya  Sovetlər  qurultayında 

ZSFSR-in   Yeni  Konstitusiyası  təsdiq  olundu.  "Bakinskiy  raboçiy"  qəzetin in 

qurultaya  həsr  olunmuĢ  baĢ  məqaləsində  deyilirdi:  "BaĢlıca  məqsəd  - 

millətlərarası sülhün bərqərar olunması milli  maneələrin aradan qaldırılması, son 

dərəcə  rəngarəng  "Zaqafqaziya  beynəlmiləlçiliyinin"  əməkçi  kütlələrin in  vahid 

sovet  iĢi  ətrafında  daimi  iqtisadi  və  mədəni  quruculuq  ətrafında  sıx 

birləĢdirilməsi əldə edilmiĢdir"

111



SSRĠ-nin 



yaradılması 

zəh mətkeĢlərin 

mənafeyinə, 

mütərəqqi 

qüvvələrin,  keçmiĢ  çar  imperiyasının  xalqları  arasında  milli  sülh  və  etimad 

yaratmaq,  onların  ənənəvi  iqtisadi  və  mədəni  əlaqələrini  inkiĢaf  etdirmək 

səylərinə  cavab  verməli  idi.  Siyasi  əhəmiyyətinə  və  sosial-iqtisadi  nəticələrinə 

görə  SSRĠ-nin  mühü m  tarixi  rolu  oldu.  SSRĠ  Ümu mdünya  tarixinin  müəyyən 

dövründə fövqəldövlətlərdən birinə çevrilərək, dünya birliy inin  inkiĢafı gediĢinə 

güclü bəĢəriyyətdə bir-birinə qarĢı qüvvələrin  müvazinətinə  xey li dərəcədə təsir 

göstərirdi. 

La kin  sosialist  ideyalarının  deformasiyaya  uğraması,  Ko mmunist 

partiyasının  milli siyasətinin elan etdiy i əsil prinsiplərdən və  məqsədlərdən geri 

çəkilməsi,  hakim  millətçilik  Ģovinizminin,  imperiya  mey illərinin  güclən məsi  bu 

qüdrətli  dövləti  süquta  gətirib  çıxard ı,  o,  on  yeni  tarixin   çətin  sınağına  tab 

gətirmədi. 

SSR  Ġttifaqı,  əsil  mənada,  nə  federasiya  idi,  nə  də  dövlət.  Çünki  hər 

hansı  bir  dövlət,  həqiqətən,  öz  milli  kökündən  bəhrələnir,  təĢəkkü l  edir,  ona 

söykənir.  "Sovet  dövləti"  isə  "beynəlmiləl  b irləĢmə"  prinsipinə  əsaslanan, 

Ģiddətli dərəcədə bürokratik-amiranə  idarə  rejiminə  istinad edən "unitar" səpkili 

qurum id i.  Hər respublikan ın "federasiyadan könüllü çıxması" hüququ da formal 

xarakter daĢıyırd ı, əslində fiksiya idi. 

Ġttifaq  Konstitusiyasının  üçüncü  maddəsində  elan  olunurdu  ki,  "hər 

ayrıca  müttəfiq respublika öz dövlət hakimiyyətini  müstəqil həyata keçirir". SSR 

Ġttifaqı  müttəfiq  respublikaların  suveren  hüquqlarını  müdafiə  edir.  On  

doqquzuncu maddəsində isə elan olunurdu ki, "Ġttifaq MĠK -in bütün dekret, qərar 

və  sərəncamları  SSR  Ġttifaq ının  bütün  ərazisində  mütləq  və  bilavasitə  icra 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   71   72   73   74   75   76   77   78   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə