Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə79/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   ...   223

163 

 

edərək,  A zərbaycan  MĠK-ə  təklif  etdi  ki,  Naxçıvan  Mu xtar  Respublikasının  



yaradılması barədə məsələni Zaqafqaziya MĠK qarĢısında qaldırsın

134


1923-cü  il  dekabrın  31-də  Azə rbaycan  SSR  MĠK  Na xç ıvan  diyarının  

Azərbaycan  SSR  tərkib ində  Naxçıvan  MSSR-ə  çevrilməsi  haqqında  qəti  qərar 

qəbul etdi və Zaqafqaziya MĠK-dən bu qərarın təsdiq olun masını xahiĢ etdi.  

1924-cü  il  yanvarın  8-də  Zaqafqa ziya  MĠK  Q.M.Musabəyovun 

məruzəsin i  və  Azərbaycan  SSR  MĠK-in  vəsatətini  dinləyərək,  Naxçıvan 

diyarının  A zərbaycan  SSR  tərkib ində  Naxçıvan  Muxtar  Sovet  Sosialist 

Respublikası  elan  etdi

135

.  Azərbaycan  SSR  MĠK-in  lay ihəsinə  əsasən  Naxçıvan 



Respublikasının  dövlət  hakimiyyəti  aparatı  Azərbaycan  SSR,  ZSFSR  və  SSRĠ 

Konstitusiyalarına  uyğun  olaraq,  yerli  sovetlərdən,  onların  qurultaylarından  və 

icraiyyə ko mitələrindən, XKS və MĠK-dən ibarət təĢkil edilməli id i. 

Layihə  1924-cü  il  fevralın  4-də  AK(b)P  MK  Rəyasət  Heyətində 

mü zakirə  olundu.  Rəyasət  Heyəti  layihəyə  düzəliĢlər  etdi  və  Naxçıvan 

Respublikası haqqında Əsasnamə hazırlamağ ı qərara ald ı.  

1924-cü  il  fevra lın  9-da  Azərbaycan  SSR  M ĠK-in  Rəyasət  Heyəti 

Naxçıvan  diyarının  Naxçıvan  Sovet  Sosialist  Respublikasın a  çevrilməsi 

haqqında  dekret  verdi.  Naxçıvan  SSR  haqqında  Əsasnamənin  lay ihəsini 

hazırlamaq üçün ko missiya yaradıld ı

137



Naxçıvan  Respublikası  haqqında  Əsasnamənin  lay ihəsi  1924 -cü  ü 



fevralın 24-də AK(b)P M K Rəyasət Heyətində mü zakirə olundu. 

1924-cü 


ilin 

aprelində 

Azərbaycan 

SSR 


MĠK 

SSRĠ-nin  

Konstitusiyasının  prinsipləri  əsasında  hazırlan mıĢ  Naxçıvan  MSSR  haqqında 

yeni  Əsasnaməni  təsdiq  etdi.  Əsasnamənin  birinci  maddəsində  deyilirdi  ki, 

"Naxçıvan  Mu xtar  Sovet  Sosialist  Respublikası  azad  sosialist  cəmiyyətində 

Naxçıvan  MSSR  hüdudlarında  bütün  hakimiyyət  ölkənin  sovetlərdə  birləĢmiĢ 

bütün əməkçi əhalisinə məxsusdur‖ 

139


Əsasnamənin  Ġkinci  maddəsində  göstərilirdi  ki,  Naxçıvan  MSSR 

Azərbaycan  SSR-in  tərkib  hissəsidir  və  Muxtar  Respublika  kimi  onun  tərkibinə 

daxil olur. 

1925-c i  ilin  mart ında  keçirilən  Azərbaycan  SSR-in  IV  Sovetlər 

qurultayı  Azərbaycan  SSR  Konstitusiyasına  əlavə  etdi.  Əlavədə  deyilirdi  ki, 

Naxçıvan  Mu xtar  Sovet  Sosialist  Respublikası  Azərbaycan  SSR-in  tərkibinə 

daxildir. 

Beləliklə,  Azərbaycan  SSR-in  tərkib ində  özünün  ali  qanunvericilik  və 

icra  orqanları  o lan  Muxtar  Sovet  Respublikası  -  Naxçıvan  MSSR  yaradıld ı. 

Naxçıvan  mu xtariyyətinin yaradılması diyarın özünəməxsus coğrafı  mövqeyi ilə 

də bağlı  idi: o, Ģimal və Ģərqdən Ermənistanla, cənub və cənub -qərbdən Ġran və 

Türkiyə ilə həmsərhəddir. 



164 

 

"Naxçıvanın  A zərbaycanın  himayəsi  altında  mu xtar  ərazi"  statusu 



RSFSR-in  iĢtirakı  ilə,  A zərbaycan,  Gürcüstan,  Ermən istan  və  Türkiyə  arasında 

1921-c i  ilin  13  oktyabrında  Qarsda  bağlanmıĢ  20  maddədən  ibarət  dostluq 

müqaviləsində təsbit edildi. 

Naxçıvan  diyarının  ço x  mürəkkəb  və  gərgin  siyasi  ziddiyyətlər 

Ģəraitində  mu xtar  dövlət  statusunun  1921-ci  ildə  beynəlxalq  müqavilələrdə  "əks 

olunması  həmin  dövrdə,  həm  də  A zərbaycanın  indiki  dövründə  böyük  siyasi 

əhəmiyyət  kəsb  edən  bir  fakt  kimi  q iy mətləndirilməlid ir".  ("Naxçıvan  Muxtar 

Respublikasının  75  illiyinin  keçirilməsi  haqqında  Azərbaycan  Respublikası 

Prezidenti H.Ə.Əliyevin Fərman ı. " Respublika" qəz., № 24, 5 fevral 1999 -cu il). 

DQMV-nin  təĢkili.  Sovet  hakimiyyəti  Azərbaycanın  ərazisində  

yaĢayan bütün xalq ların sosial və milli azadlığın ı elan etdi. A zərbaycan ərazisinə, 

əsasən mü xtəlif vaxtlarda  köçürülmüĢ ermənilər ölkədəki  milli azlıq lar arasında 

faiz  etibarilə  ço xluq  təĢkil  edirdi.  On ların  böyük  əksəriyyəti  özəli  A zərbaycan 

ərazisi Qarabağın dağlıq hissəsində yığcam Ģəkildə, azərbaycanlılarla qonĢuluqda 

yaĢayırdı.  Azərbaycanın  bu  guĢəsinin  iqtisadiyyatı,  sosial-siyasi  və  mədəni 

həyatı, onun ictimai u klad ı ilə tarixən sıx və dərindən bağlı id i-  Hətta "parçala - 

hökm  sür"  siyasətinə  uyğun  olan  "Qarabağ  məsələsi"ni  uyduran  xarici 

müdaxiləçilərin  regionda  hökmranlığı  zaman ı  da  daĢnakların,  Ġrəvandan  gələn 

cürbəcür  emissarların  hər  cür  fitnəkarlıqlarına  baxmayaraq,  Qarabağın  dağlıq 

hissəsində  məskunlaĢdırılmıĢ  əməkçi  erməni  icması  A zərbaycan  əhalisinin  

bölünməzliyinə,  birliyinə  qətiyyətlə  tərəfdar  çıxırd ı.  A.Ġ.M ikoyan  1919 -cu  il 

may ın 22-də  RK(b)P MK-ya,  V.Ġ.Leninə göndərdiyi  məruzəsində etiraf etmiĢdi: 

"Ermən i  höku mətin in  agentləri  olan  daĢnaklar  Qarabağın  Ermən istana 

birləĢdirilməsinə  çalıĢırlar,  lakin  bu,  Qarabağ  əhalisi  üçün  özlərin in  dolanacaq 

mənbəyindən  -  Bakıdan  məhru m  olmaq  və  heç  vaxt  heç  bir  əlaqələri  olmayan 

Ġrəvanla  bağlan maq  demək  olard ı.  Ermən i  kəndliləri  də  özlərinin  beĢinci 

qurultayında Sovet Azərbaycanını tanımağı və ona qoĢulmağ ı qərara almıĢlar"

140



"Volna"  ko mmunist  qəzeti  hələ  o  zaman,  1919-cu  il  iyunun  17-də 



yazırdı  ki,  "müsəlman  feodalların ın  və  ermən i  varlıların ın,  həmçinin  tüfeyli 

burjuaların istəyinin əksinə olaraq, ermənilərlə azərbaycanlıların  münasibəti ço x 

yaxĢıd ır"

141


"Azərbaycan"  qəzeti  1919-cu  il  iyulun  8-də  yazırdı:  "Dinc  kəndlilər 

siyasətdən  uzaq,  səmimi  söhbətlərində  açıq  deyirlər  ki,  Qarabağın  əsasən 

ermənilər  yaĢayan  dağlıq  hissəsinin  güzəranı  büsbütün  onun düzən  hissəsindən 

asılıd ır,  bu  səbəbdən  də  onlar  Qarabağın  bu  Ģəkildə  bölünməsini  təsəvvür  edə 

bilmirlər,  onlar  iqtisadi  və  deməli,  həm  də  siyasi  əlaqələri  olmayan  Ġrəvanı  heç 

vaxt görməmiĢlər". 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə