Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə80/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   76   77   78   79   80   81   82   83   ...   223

165 

 

1919-cu  il  iyu lun  29-30-da  Azə rbaycan  Respublikasının  BaĢ  Na ziri 



N.F.Usubbəyov  və  hərbi  nazir  S.S.Meh mandarov  Gəncə  general-qubernatoru 

X.A.Rəfibəyovun  və  hərbçi  dəstənin  müĢayiəti  ilə  Qarabağda  olarkən  ən  

hörmətli  və  əziz  qonaq  kimi  qarĢılan mıĢdılar.  BaĢ  Nazir  N.F.Usubbəyov  29 

iyulda  Xankəndində  qarnizon  qoĢunlarının  paradını  qəbul  etdikdən  sonra,  30 

iyulda  səhər  ġuĢaya  təĢrif  gətirmiĢdilər.  Həmin  gün  Ģəhərin  qala  divarları 

qarĢısında  alaqapılar  qurulmuĢ,  evlər,  bazarlar  və  əsas  küçələr  xalı-xalça,  gül-

çiçək  və  bayraqlarla  bəzədilmiĢdi.  Nü mayəndə  heyəti  Ģəhər  məscidinə  gəlmiĢ, 

baĢ nazir burada söylədiyi nitqində " müsəlmanların d igər millətlərlə birlikdə dinc 

Ģəraitdə  yaĢamalarının  zəruriliyini,  bunsuz  Azərbaycanın  əmin-aman lığ ının  

mü mkün  olmadığ ını"  vurğulamıĢdı.  Sonra  nümayəndə  heyəti  erməni  kilsəsinə 

yollan mıĢ,  orada  onlan  xristian  ruhanilər  duz-çörəklə  qarĢılamıĢdılar.  Yep iskop 

Azərbaycan  dilində  nitq  söyləyərək,  iki  millətin  dinc  həyat  sürməsinin  

zəruriliyini  tarixi  məlu matlarla  əsaslandırmıĢdı.  Üstündə  "YaĢasın  Azərbaycan 

Respublikası"  sözləri  yazılmıĢ  iki  yaraĢıqlı  alaqapı  da  erməni  bazarında 

qurulmuĢdu. 

1919-cu  il  avqustun  15-də  Qarabağın  dağlıq  hissəsindəki  ermənilərin  

qurultayı  məsələsi  sülh  Konfransında  həll  edilənə  qədər  aĢağıdakı  Ģərtlərlə 

Azərbaycan  hökuməti  ilə  müvəqqəti  saziĢ  bağlamaq  haqqında  qərar  çıxardı: 

Qarabağın  ġuĢa,  CavanĢir  və  Cəbrayıl  qəzaların ın  ermən ilər  yaĢayan  dağlıq 

hissəsi (Dizaq,  Vərəndə,  Xaçın və Crabert) bütün Qarabağın ərazi  mu xtariyyəti 

və onun ermən i əhalisinin  milli-mədəni  mu xtariyyəti əsasında (Qarabağ general-

qubematorluğunun  xüsusi  inzibati  vahidi  kimi)  Azərbaycan  Respublikasının  

tərkib ində qalır. 

Lakin  daĢnaklar  Qarabağ  saziĢini  hər  vasitə  ilə  gö zdən  salmağa,  heçə 

endirməyə  cəhd  göstərirdilər.  Türk  millətinə  vəhĢicəsinə  nifrət  bəsləyən  azğın 

millətçilik  partiyası  regionda  milli  sülhün  bərqərar  olmasını  qəbul  edə  bilmirdi. 

Qarabağ ko mmun istləri  Dağlıq Qarabağın Azərbaycandan ayrılmaması uğrunda 

çıxıĢ  edirdilər.  On lar  hələ  1919-cu  ilin  avqustunda  keçirdikləri  müĢavirədə  bu 

barədə  qərar  qəbul  etmiĢdilər

143


.  Azərbaycanda  sovet  hakimiyyəti  qurulduqdan 

sonra kommunistlər ə məkç i e rməni əhalisinə  mü raciət qəbul etdilər. Müraciətdə 

deyilirdi:  " Yo ldaĢlar!  DaĢnakların  zülmünə  dözdüyünüz  bəsdir,  sizin  ay ılmaq 

vaxtmız gəlib çatıb,  məgər açıq-aĢkar görmürsünüzmü ki, bütün qanlı qırğınları 

daĢnaklar  törədir,  daĢnakların  terro runa  əməkçilərin  qırmızı  terroru  ilə  cavab 

verin.  Bu  iĢdə  Azərbaycan  kəndliləri  və  proletariatı  sizinlə  b irlikdə  ön  cərgədə 

döyüĢəcəklər"

144


Sovet  Azərbaycanının  hökuməti  Qarabağda,  ələlxüsus  onun  dağlıq 

hissəsində sosial-siyasi vəziyyətə xüsusi diqqət yetirirdi. 1920-ci  il aprelin 30-da 

Azərbaycan  hökuməti  Ermən istanın  daĢnak  hökumətinə  nota  göndərərək  tələb 




166 

 

etdi:  "1.  Qarabağ  və  Zəngəzur  ərazilərindən  qoĢunların ızı  çıxarın.  2.  Öz 



sərhədlərinizə çəkilin. 3.M illətlərarası ədavətə son qoyun. Əks halda Azərbay can 

Sovet Sosialist Respublikasının Ġnqilab Ko mitəsi ö zünü Ermən istan Respublikası 

hökuməti ilə müharibə vəziyyətində hesab edəcək"

145


Qarabağda  və  Zəngəzurda  yerləĢən  Azərbaycan  qoĢun  hissələrinə 

hücumu dayandırmaq, əlveriĢli  mövqe tutaraq müdafiə vəziyy ətinə keçmək əmri 

verild i.  Əmrdə  bildirilirdi  ki,  Ermən istan  ultimatu mda  göstərilən  Ģərtləri  yerinə 

yetirməsə, Qızıl ordu Azərbaycan hissələrinə kö məyə göndəriləcəkd ir.  

1920-c i  il  may ın  9-da  Ba kıda  yaĢayan  qarabağlı  və  zəngəzurlu  

azərbaycanlıların  və  ermənilərin  həmrəy lik  mitinqi  keçirildi.  1920-ci  il  iyunun 

ilk  günlərində  Qarabağda  olan  Q.K.Orconikidze  Bakıya  qayıtdıqdan  sonra 

V.Ġ.Leninə,  Ġ.V.Stalinə,  G.V.Çiçerinə  göndərdiyi  teleqramda  onıı  da  bild ird i  ki, 

"həm  ermən i,  həm  də  müsəlman  əhalisi  rus  Qızıl  qoĢ unlarını  sevinclə 

qarĢılayır"

146


. Ġyunun 19-da  isə o,  Vlad iqafqazdan teleqrafla  G.V.Çiçerinə  xəbər 

verird i:  "Azərbaycan  Qarabağa,  Zəngəzura,  Naxçıvan  və  ġərur-Dərələyəz 

qəzasına iddia edir. Qarabağda və Zəngəzurda sovet hakimiyyəti elan olunub və 

adı  çəkilən  ərazilər  ö zünü  Azərbaycan  Sovet  Respublikasının  bir  hissəsi  hesab 

edir... A zərbaycan heç bir halda Qarabağ və Zəngəzursuz keçinə b ilməz"

147


Q.K.Orconikid ze 

Ermənistanla 

müqavilə 

imzalanana 

qədər 


Azərbaycanın  nümayəndəsini  Moskvaya  dəvət  cdərək  Azərbaycana  və 

Ennənistana  aid  bütün  məsələləri  həmin  nü mayəndə  ilə  birlikdə  həll  etməyi 

təklif ed ird i

148


M.D.Hüseynov  N.  N.Nərimanovun  həmin  teleqramı  aldığ ını  1920-ci  il 

iyunun  21-də  Q.K.Orconikid ze  və  G.V.Çiçerinə  bildirərə k,  Qarabağ  və 

Zəngəzurun  Azərbaycana  birləĢdirilməsi  haqqında  teleqramda  deyilən  fikrin  

qüvvədə  qalıb-qalmad ığını  xəbər  alırdı

14

.  Məlu m  o lduğu  kimi,  sonradan 



Q.K.Orconikid ze  fıkrini  dəyiĢdi.  Mərkəz  isə  məsələni  Azərbaycanın 

nümayəndəsi iĢtirak etmədən həll etdi.  N.N.Nərimanov öz etirazlarını  teleqrafla 

dəfələrlə  V.Ġ.Len inə,  G.V.Çiçerinə  bildirdi.  O,  V.Ġ.Len inə  göndərdiyi 

teleqramlardan  birində  soruĢurdu:  "Mən  bilmək  istərdim  ki,  mərkəz  biz 

müsəlman lara  necə  baxır  və  o,  belə  məsələləri  b izim  iĢtirakımız  olmadan  necə 

həll ed ibdir... (Rusiya) eyni zamanda Ermənistanın və Gürcüstanın müstəqilliy ini 

tanıyır  və  Azərbaycanda  sovet  hakimiyyəti  qurulana  qədər  mübahisəsiz 

vilayətləri  indi  nədənsə  mübahisəli  sayır.  YoldaĢ  Çiçerin  Mərkəzin  siyasətinə 

tabe olmaqdan danıĢır, amma eyni  zamanda Mərkəz nəzərə alırmı  ki, elə həmin  

Mərkəz bizi Ģirma o lmağa məcbur ed ir"

150



Belə  bir  mürəkkəb  Ģəraitdə  də  erməni  hərbi  h issələrinin  təcavüzkar 



əməlləri  davam  edird i.  A rtıq  XI  Qızıl  ordu  hissələrin in  yerləĢdiyi  Qarabağ, 

Zəngəzur ərazilərində ermənilər xüsusilə azğ ınlaĢ mıĢdılar. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   76   77   78   79   80   81   82   83   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə