Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə84/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   80   81   82   83   84   85   86   87   ...   223

173 

 

Lakin  Dağlıq  Qarabağ  Muxtar  Vilayətin in  yaradılması  haqqında  qərar 



Azərbaycanın  hcç  də  hər  yerində  və  ictimaiyyətin  nümayəndələrinin  hamısı 

tərəfındən  razılıqla  b irmənalı  qarĢılan mad ı.  1921-ci  il  avqustun  8-də  AK(b)P  

MK-nın Siyasi və TəĢkilat bürosu Qarabağda vəziyyət haqqında L.Ġ.Mirzoyan və 

Ə.H.Qarayevin  məruzələrini  din ləyərək,  ġuĢa  qəza  partiya  ko mitəsinin  yeni 

tərkib ini, habelə Ə. H. Qarayevi Qarabağ üzrə fövqəladə müvəkkil təsdiq etdi

174


Sentyabrın  26-da  isə  səs  çoxluğu  ilə  qərara  aldı:  "Qafqaz  bürosundan  xahiĢ  

edilsin  ki,  Dağlıq  Qa rabağa  mu xtariyyət  verilməsi  haqqında  qərarına  yenidən 

baxsın :  həmin  vaxtadək  mu xtariyyət  elan  edilməsin".  Ona  görə  Qarabağ  

məsələsinə  dair  yeni  materialları  cəlb  etməklə  məsələni  bundan  sonra  da 

öyrənmək  üçün  Ə.H.Qarayev,  S.M.Əfəndiyev  və  D.X.Bünyadzadədən  ibarət 

xüsusi  ko missiya  yaratmaq  qərara  alındı.  Ko missiyaya  dərhal  Qarabağa  yola 

düĢmək  və  orada  olduğu  müddətdə  partiya  vo  sovet  iĢinə  rəhbərlik  etmək  

tapĢırıldı

175


Qarabağın  hər  qəzası  üçün bir  milyard  manat  pul,  paltar,  avadanlıq  və 

dava-dərman  ayrıldı

176


.  Bir  sıra  iĢçilər  Qarabağa  ezam  olundu

177


,  dörd  qəzada 

baĢ  vermiĢ  aclıqla  əlaqədar  (aclıq  çəkənlərin  sayı  100  min  nəfər  idi)  höku mət 

oraya  6  min  pud  taxıl,  düyü,  çay  və  digər  məhsullar,  23  min  arĢın  parça 

yolladı


178

. O vaxt bütün Azərbaycanda yarım milyonadək adam aclıq çəkird i

179



Ko missiyanın uzun müddət iĢləməsindən və Dağlıq Qarabağın vəziyyəti 



haqqında  mü xtəlif  məsələlərin  dəfələrlə  müzakirəsindən  sonra,  1922-ci  il 

oktyabrın  30-da  A K(b)P  MK-nın  Rəyasət  Heyəti  Qarabağın  mu xtariyyəti 

haqqında 

məsələnin 

iĢlənib 

hazırlan ması 

üzrə 

ko missiyanın 



S.A.Ağamalıoğlunun sədrliy i ilə tərkib ini təsdiq etdi

180


Dağlıq  Qarabağın  mu xtariyyəti  haqqında  məsələ  1922-ci  ilin  

noyabrında  AK(b)P  MK-n ın  və  Bakı  Ko mitəsinin  plenumunda  məsul  iĢçilərin  

iĢtirakı  ilə  mü zakirə  o lundu.  Plenu m  AK(b)P  Rəyasət  Heyətinə  tapĢırdı  ki, 

Dağlıq  Qarabağın  mü zakirəsi  haqqında  məsələnin  iĢlənib  hazırlan masına  dair 

ko missiyanın müvəqqəti tərkibini təsdiq etsin

181



Qarabağ  haqqında  məsələ  1922-ci  il  dekabrın  əvvəlində  RK(b)P 



Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsində mü zakirə edildi. ZÖK sədrdən, yeddi üzvdən və 

ġuĢa,  Cəbrayıl  və  CavanĢir  qəzaları  icraiyyə  komitələrinin  hərəsindən  bir 

nümayəndədən    ibarət  tərkibdə  Dağlıq  Qarabağın  iĢləri  üzrə  Mərkəzi 

ko missiyanı təsdiq etməyi qərara ald ı.  Ko missiyaya ali orqanlar və AK(b)P M K 

ilə  müstəqil əlaqə saxlamaq hüququ verilird i

182


. Bu qərara uyğun olaraq, 1922-ci 

il  dekabrın  15-də  AK(b)P  M K-nın  Rəyasət  Heyəti  S.M.Kirov  baĢda  olmaqla 

Azərbaycan  SSR  XKS  yanında  Dağlıq  Qarabağın  iĢləri  üzrə  Mərkəzi 

ko missiyanın  və  A.N.Karakozovun  sədrliyi  ilə  Dağlıq  Qarabağın  iĢləri  ü zrə 

ko mitənin  tərkib ini  təsdiq  etdi

183


.  Komissiyaya  ġuĢa,  Cəbrayıl  və  CavanĢir 


174 

 

qəzaları  icraiyyə  ko mitələrinin  sədrləri  də  daxil  idilər.  Dekabrın  17-də  Rəyasət 



Heyətinin  qərarı  ilə  M.M.Məmməd xanov  da  komissiyanın  tərkibinə  əlavə 

olundu.  Komitə  üç  qəzada  torpaq  mübahisələrinin  həlli  ilə  məĢğul  olur,  xalq  

təhsili  və  səhiyyənin  təĢkilinə  rəhbərlik  ed irdi.  Elə  həmin  gün  AK(b)P  MK-nın  

Rəyasət  Heyəti  və  Xalq  Ko missarları  Soveti  Dağlıq  Qarabağ  haqqında 

Azərbaycan MĠK və XKS ilə qərar lay ihəsini təsdiq etdilər

184


Dağlıq və düzən Qarabağın otlaq, torpaq,  meĢə-çəmən və  meĢələrindən 

istifadə,  yerli  sənaye  və  ticarət,  nəqliyyat  və  yol  tikintisi,  kooperasiya  və  su 

təsərrüfatı,  maldarlıq  və  kənd  təsərrüfatı  məsələləri  bir-birilə  sıx  çulğaĢmıĢdı. 

Bununla yanaĢı, coğrafı baxımdan  mü xtəlif olan rayonlar etnoqrafık cəhətdən də 

fərqlənirdilər.  Dü zən  hissədə  əsasən azərbaycanlılar  yaĢayırdısa,  dağlıq  hissədə 

ermənilər üstünlük təĢkil edirdi. 

Bütün  bunlar  məsələnin  hərtərəfli  düĢünülmüĢ  həllini  tələb  edirdi. 

Qarabağ  problemin in  iqtisadi,  sosial-siyasi  və  mədəni  cəhətlərinin  

mürəkkəbliyin i  nəzərə  alaraq,  partiya  və  dövlət  orqanları  "Bunların  həlli  üçün 

böyük  hazırlıq  iĢi  görməli  olurdular.  Ona  görə  də  Dağlıq  Qarabağ  Muxtar  

Vilayəti  yaradılması  məsələsinin  qəti  həllinin  1923-cü  ilin  yayınadək  uzan ması 

təsadüfi deyildi.  Bu  müddət ərzində partiya və sovet orqanları məsələni dəfələrlə 

mü zakirə edirdilər və hər dəfə də  mü xtəlif baxıĢlar aĢkar olur, cürbəcür təkliflər 

irəli  sürülürdü.  Məsələn,  1923-cü  ilin  may ında  Qarabağ  ko mitəsinin  üzv ləri 

Qarabağ  məsələsinin  həllinə  dair  aĢağıdakı  təkliflərdən  ibarət  lay ihə  irəli 

sürdülər:  dörd  qəza  ləğv  edilib  iki  inzibati  vahid  (möhkəmləndirilmiĢ  qəzalar)  - 

ġuĢa  mərkəz  o lmaqla  Kürdüstanla  birlikdə  Dağlıq  Qarabağ  və  Ağdam  mərkəz 

olmaqla  Düzən  Qarabağ  qəzaları  yarad ılsın;  ü mu mi  məsələlərin  həlli  və  bütün 

Qarabağa ümu mi rəhbərlik etmək üçün quberniya icraiyyə komitələri hüququnda 

vilayət partiya və sovet orqanları təĢkil edilsin

185


1923-cü  il  iyunun  1-də  AK(b)P  MK-nın  Rəyasət  Heyəti  Qarabağın  

mu xtariyyəti  barədə  dekret  verməy i  qərara  ald ı

186


.  1923-cü  il  iyunun  20-də  

Rəyasət  Heyəti  komissiyasının  təqdim  etdiyi  layihəni  nəzərdən  keçirib  "istər 

dağlıq,  istərsə  də  düzən  Qarabağı  bir  inzibati  vahid  saymağ ı  zəruri  b ild i"  və 

Ə.H.Qarayevin  sədrliyi  ilə  ko missiyaya  tapĢırdı  ki,  bu  məsələni  ətraflı  iĢləyib  

hazırlasın  və  AK(b)P  MK  Rəyasət  Heyətinin  təsdiqinə  versin.  Lakin  AK(b)P 

MK-nın  Rəyasət  Heyətində  baĢqa  rəy  də  söylənildi:  Qa rabağ  məsələsinin  qəti 

həlli  üçün  Dağ lıq  Qarabağın  Mu xtar  vilayətə  çevrilməsi  haqqında  Azərbaycan 

Xalq  Ko missarları  Sovetinin  dekreti  lazımdır

187

.  1923-cü  il  iyunun  27-də  



Qarabağ  komitəsinin  məru zəsini  müzakirə  edən  RK(b)P-nin  Zaqafqaziya  Ölkə 

Ko mitəsinin p lenumu həmin rəy i təsdiq etdi

188



Nəhayət,  1923-cü  il  iyulun  1-də  AK(b)P  M K-n ın  Royasət  Heyəti 



S.M.Kirovun  sədrliyi  və  üzv lərin  -  Ə.H.Qarayevin,  L.Ġ  M irzoyanın, 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   80   81   82   83   84   85   86   87   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə