Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə90/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   223

185 

 

Məktəblərin və orada oxuyan uĢaqların sayı getdikcə artırd ı. 19 20/21-ci 



tədris  ilində  olan  937  I  pillə  məktəblərin  sayı  1926/27-ci  dərs  ilində    1420-yə, 

onlardakı  Ģagirdlərin  sayı  isə  74922-dən  150625    nəfərədək    artdı

30

.  


Respublikanın  bütün    məktəblərində  1926/27-ci  tədris  ilində  1918/19-cu  tədris 

ilindəki 48076 nəfərə qarĢı 66528 Ģagird təhsil alırd ı

31



Beləliklə,  20-ci  illərdə  yeni  Azərbaycan  məktəblərinin  bünövrəsi 



qoyuldu, zəhmətkeĢlərin təhsilə kütləv i cəlb edilməsi üçün Ģərait yaradıldı.  

Savadsızlığın ləğvi uğrunda  mübarizə. A zərbaycanda  xalq  maarifınin  

ən  mühü m,  b irinci  dərəcəli  vəzifəsi  əhalinin  savadsızlığın ı  ləğv  etmək  hesab 

olunurdu.  1917-ci  ildə  Azə rbaycanda  bütün  əhalinin  cəmi  9,3  fa izi 

32

,  kənd 



sakinləri və qadın larınsa daha az hissəsi savadlı id i

33



Savadsızlığın  ləğv edilməsi  1920-ci ilin sentyabrında Azərbaycan Xalq  

Maarif Ko missarlığ ı nəzdində xüsusi olaraq təĢkil ed ilmiĢ Mərkəzi Ko missiyanın 

rəhbərliy i  altında  bütün Ģəhər,  qəza  mərkəzləri  və  kəndlərində  vahid  plan  ü zrə 

həyata keçirilird i. 

1921-c i  il  iyulun  14-də  XKS  xüsusi  qərarında  savadsızlığ ın  ləğv 

edilməsin i  ilin  əvvəlində  təĢkil  olun muĢ  Mərkəzi  baĢ  siyasi-maarif  idarəsinin  

mühü m və təxirəsalınınaz vəzifəsi elan etdi

34



Respublikada  əhalinin  bütün  təbəqələrini  əhatə  edən  savadsızlığ ı 

ləğvetmə  məktəb  və  kursları  açılmasına  baĢlandı.  Savadsızlığın  ləğv  edilməsi 

uğrunda  mübarizədə  müəllimlərlə  yanaĢı,  bütün  savadlı  adamlar  da  fəal  iĢtirak 

edirdilər.  Xalq  Maarif  Ko missarlığın ın  bütün  iĢçiləri  və  ko lleg iya  üzvləri,  yerli 

inqilab  ko mitələri  və  baĢqa  təĢkilatlarda  digər  vəzifə  və  tapĢırıq ları  yerinə 

yetirməkdən  ta ma milə  a zad  olunaraq,  qəzala rda  xa lq  maarifmin  təĢkilinə  cəlb  

edilmiĢdilər

35

. AK(b)P-n in IV qurultayı (1922-c i  ilin fevra lı) A zərbaycan əhalisi 



içərisində savadsızlıqla  mübarizəyə  ilin  ən ü mdə vəzifəsi kimi yanaĢmağ ı vacib  

bildi


36

1922/23-cü  tədris  ilində  Bakı  və  onun  ətraf  mədən  rayonlarında  7517 



nəfərin  o xuduğu  257  savad  məktəbi  fəaliyyət  göstərirdi

37

,  Azərbaycanın  bütün 



qəzalarında  isə ancaq 3852 nəfəri əhatə edən 189  məktəb təĢkil etmək  mü mkün  

olmuĢdu


38

Növbə fəhlələrin i savad məktəbinə cəlb  etmək  məqsədilə  Bakı və onun 



mədən  rayonlarında  1922-ci  ildə  20  xüsusi  səyyar  qrup  təĢkil  edilmiĢdi

39

.  Buna 



oxĢar  səyyar  savad  məktəbləri  qəzalarda  da  yaradılmıĢdı.  Onlar  kəndlilərin    ən  

geridə  qalmıĢ  təbəqələrini savadlanma iĢinə cəlb edirdi. Bütün Azərbaycan üzrə 

savadsızlığı,  ləğvetmə  kurs  və  məktəblərində  1922/23-cü  tədris  ilində  14336 

nəfər  məĢğul olurdu

40

. Onlardan 6954 nəfər azərbaycanlı, o cü mlədən 492 nəfər 



qadın idi

41

. Növbəti tədris ilində savadsızlığ ın ləğvi sahəsində könüllü təĢkilat və 



cəmiyyətlər  meydana  gəldi.  Savadsızlığın  ləğvi  iĢini  vahid  orqanda 


186 

 

mərkəzləĢdirmək üçün 1923-cü  ilin dekabrında XKS-nin sədri  Q. Musabəyovun 



baĢçılığı  ilə  "Savadsızlıqla  mübarizə  ko mitəsi"  yaradıldı.  Azərbaycan  XKS  və 

MĠK-in  1924-cü  il  18  mart  tarixli  "Azərbaycan  SSR  əhalisi  içərisində 

savadsızlığın  ləğvi  haqqında" qərarında  yazmaq  və  ya  oxu maq  bacarmayan  15 -

25  yaĢda  olan  bütün  əhaliyə  savad  öyrənmək  b ir  vəzifə  olaraq  tapĢırıld ı

42

.  Bu  


məqsəd  üçün  fabrik,  zavod  və  idarələrdə  boĢ  otaqlardan,  klub,  xalq  evi  və 

məktəblərdən  istifadə  etmək  hüququ  verildi.  Savad  məktəblərində  o xuyan 

fəhlələrin  8 saatlıq  iĢ günü əmək haqqı saxlanılmaq la bütün təhsil müddətində 2 

saat azaldıld ı

43

. 1924-cü il  iyulun 17-də A zərbaycanda "Rədd olsun savadsızlıq" 



cəmiyyəti  təsis  edildi.  Cəmiyyətin  idarə  heyətinin  sədri  Xalq  Daxili  ĠĢləri 

ko missarı  H.  Su ltanov  oldu

44

.  Cəmiyyətin  Bakı  və  qəzalarda    Ģöbələri    açıld ı.  



Onların    fəaliyyətində    rayon  partiya  ko mitələrinin  xüsusi  səlahiyyətli 

nümayəndələri bilavasitə iĢtirak edird ilər

45



Fəhlə və  kəndlilərin  fəal  iĢtirakı  ilə "Savadsızlığın  ləğv edilməsi" Ģüarı 



altında  iclaslar,  xüsusi  kampaniyalar,  "həftələr"  və  "günlər"  keçirilird i.  Bu  

kampaniyalar  zaman ı  yeni  savad  məntəqələri  yaradılır,  savadsızlığ ın  ləğv 

edilməsi  fonduna  könüllü  vəsaitlər  köçürülürdü.  1925-ci  ildə  "Rədd  olsun 

savadsızlıq"  cəmiyyətinin  Bakı  və  qəzalarda  on  min  üzvü  olan  16  Ģöbəsi 

46 

iĢləyird i. 



Partiya,  gənclər  və  peĢəkarlar  təĢkilatları  xüsusilə  öz  ü zvləri  içərisində 

savadsızlıqla  mübarizədə  fəal  iĢtirak  ed irdilər.  Təkcə  1924/25-ci  tədris  ilində 

1113 partiya ü zvü və namizədin in,  3234  ko msomo lçunun

47

 və 11418 hə mka rlar 



üzvünün

48 


savadsızlığ ı ləğv olunmuĢdu. 

Kənd əməkçiləri  içərisində savadsızlığı  ləğvetmə  kurs və məktəblərinin  

təĢkilinə torpaq və meĢə iĢçiləri həmkarlar Ġttifaqı yardım ed ird ilər. Təkcə 1925-

ci  ildə  bu  Ġttifaq  klub  və  qırmızı  guĢələrdə  mu zdurlar  üçün  24  savadsızlığı 

ləğvetmə  məntəqəsi və 22 savad  məktəbi təĢkil etmiĢdi

49

. Xalqın təhsilə  marağı 



ildən-ilə  artırdı.  A zərbaycan  kəndlilərində  bu  həvəs  xüsusilə  güclü  idi.  Bir  ço x 

hallarda  savad  məntəqələri  20-25  əvəzinə  40-45  nəfərə  xid mət  edirdi.  Bəzi 

qəzalarda  -  Quba,  Qazax  və  baĢqalarında  savadsızlığ ı  ləğvetmə  məntəqələrində 

yer  üstündə  kəndlilər  arasında  münaqiĢələr  baĢ  verirdi

50

.  Cəbrayıl,  Tovuz  və 



Quba qəzalarında BaĢ siyasi maarif  idarəsinin  məntəqələri  ilə yanaĢı, kəndlilərin  

tələbi ilə savadsızlığ ın ləğv edilməsi ü zrə gecə kursları açılmıĢdı

51



Savadsızlığı  ləğvetmə  məntəqələrinə  cəlb  olunanlar  durmadan  artırd ı. 



1924/25-c i  tədris  ilində  1233  savadsızlığı  ləğvetmə  mənt əqəsində  31755  nəfər  

təhsil alırdı

52



Maddi  bazanın  zəifliyinə,  kadr  çatıĢ mazlığına,  lazımi  binaların  



yoxluğuna  və  böyük  miqdarda  savadsızlar  o lmasına  baxmayaraq  respublikada 

savadsızlığın ləğvi sahəsində ilk uğurlu addımlar atıldı. Belə ki, 1921/22 -ci tədris  






Dostları ilə paylaş:
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə