Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə93/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   89   90   91   92   93   94   95   96   ...   223

191 

 

sürülmüĢdü



76

.  Plenumda  ko mitənin  hüquq  və  səlahiyyətlərini,  məqsəd  və 

vəzifələrin i  müəyyən  edən  "Yeni  əlifbanın  tətbiq  edilməsi  üzrə  Ümu mĠttifaq  

ko mitəsi haqqında Əsasnamə" qəbul edildi

77



S.Ağamalıoğlu  YTƏ  ÜMK-nın  sədri,  müavin ləri  isə  B.QulbəĢərov  və 



D.Korkmasov seçildilər.  Plenu mda  Sovet  Ġttifaqının  əvvəllər  yazısı  olmayan  və 

ya ərəb əlifbasından istifadə edən bütün xalq ları üçün  məcburi o lan vahid, yeni, 

təkmilləĢdirilmiĢ əlifba qəbul edild i. 

Bu illərdə Azərbaycanda yeni əlifbanın tətbiq edilməsi sahəsində həyata 

keçirilən iĢlər savadsızlığın  ləğvi probleminin həllin i sürətləndirdi.  1920-1927-ci 

illər ərzində savadsızlığını  ləğv etmiĢ 65607 nəfər azərbaycanlıdan 53957 nəfəri  

yeni, 11650 nəfəri isə əski əlifbanı öyrən məklə savadlanmıĢdı.  

 

 



§ 2. MƏDƏNĠ-MAARĠF Ġġ Ġ 

 

Mədəni-maarif  müəssisələrinin  yaranması.  Mədəniyyət  və  təhsili 

dövrün tələbi səviyyəsində qurmaq yeni cəmiyyət üçün mühüm əhəmiyyət kəsb 

edirdi.  Kütlələrin  ictimai  Ģüuru  bir  hakim  partiyalı  sovet  rejimin in  qurulması 

mənafey inə uyğun formalaĢdırılmalı, onun kommunist siyasəti və ideologiyasına 

xid mət  etməyə  tabe  edilməli  id i.  Bu  məqsədlərə  nail  olmağın  kütləvi 

mexanizmlərindən  biri  mədəni-maarif  müəssisələri  hesab  olunduğu  üçün  sovet 

və  partiya  orqanları  respublikan ın  bütün  Ģəhər  və  qəzalarında  mədəni-maarif 

müəssisələrinin  geniĢ  Ģəbəkəsinin  təĢkil  və  in kiĢaf  etdirilməsinə  böyük  diqqət 

yetirirdi.  Bu  Ģəbəkə  insanların  düĢüncə  davranıĢlarının  dövlət  və  partiya 

orqanları  tərəfindən  idarə  edilməsi  vəzifələri  ilə  sıx  bağlı  olan  siyasi  təbliğatda, 

kütlələrin siyasi cəhətdən  lazımi  istiqamətdə  maarifləndirilməsində  xüsusi  rol 

oynamalı idi. 

AK(b)P-nin  II  qurultayı  (1920-ci  ilin  oktyabrı)  mədəni-maarif 

ocaqlarının  xüsusi  əhəmiyyətini  qeyd  edərək,  Azərbaycanda  klub,  kitab xana  və 

qiraət ko malarının geniĢ Ģəbəkəsinin yaradılmasını qərarlaĢdırdı

78



Fəhlə klubları    xüsusilə Bakı Ģəhəri və onun mədən-zavod rayonlarında 



-  Sabunçu,  Sura xanı,  QaraĢəhər,  Bayü,  Zabrat  və  Binəqədidə  geniĢ   fəaliyyətə 

baĢladılar

79

.  Artıq  1924-cü  ilin  ortalarında  54  fəhlə  klubu  mühüm  siyasi  və 



təsərrüfat  kampaniyalarında  bilavasitə  iĢtirak  edirdi

80

.  Qəzalarda  da  vəsait  və 



avadanlıqların,  təcrübə  və  kadrların  olmadığı  çətin  Ģəraitdə  mədəni-maarif 

ocaqlarının  təĢkilinə  baĢlanmıĢdı.    Azərbaycan  kəndində  siyasi-maarif 

fəaliyyətinin  mərkəzləri  1923-cü  ildən  yaradılmasına  baĢlanan  qiraət  komaları 

idi. 


Dövlət 

hesabına 

maliyyələĢdirilən 

bütün 


maarif 

iĢi 


onlarda 

cəmləĢdirilmiĢdi

81



Qiraət  ko malarında  kəndlilərin  ibtidai  siyasi-maarif 




192 

 

savadsızlığını  ləğvetmə  kursları  və  azsavadlılar  üçün  məktəblər  yaradılırd ı. 



Bundan  əlavə,  qiraət  ko malarında  kənd  təsərrüfatı,  kooperativ,  sanitar,  kənd 

mü xb irləri,  dram  dərnəkləri  və  s.  fəaliyyət  göstərirdi.  Bu  illərdə  yaylaqlarda 

"qırmızı  çad ırlar"ın  təĢkili  kimi  mədəni-maarif  iĢi  formasından  da  istifadə 

edilird i

82

.  Kənd  əhalisi    içərisində    təbliğat-təĢviqat   iĢinin  geniĢləndirilməsində 



rayonlara fəh lə təĢviqatçıların səfərləri də mühü m rol oynayırdı. 1920 -ci ilin yayı 

və  payızında  Bakı-Ağstafa-Poylu  marĢrutu  üzrə  partiya,  sovet  iĢçiləri, 

mədəniyyət və incəsənət xadimlərindən ibarət təĢviqat qatarı təĢkil o lunmuĢdu

83



Kənd 

mədəniyyət 

ocaqların ın 

in kiĢafı, 

onların 

iĢinin  


yaxĢılaĢdırılmasında  fəhlələrin  kənd  üzərində  hamiliy i  böyük  əhəmiyyət  kəsb 

edirdi.  Bu  məqsədlə  "ġəhərin   kəndlə  mədəni  rabitəsi  cəmiyyəti"  də  səmərəli 

fəaliyyət  göstərirdi

84

.  Təkcə  1923-cü  ilin  iyulundan  1924-cü  ilin  aprelinədək 



Bakıdakı  hami  təĢkilatların  kö məy i  ilə  kəndlərdə  30  q iraət  ko ması  açılmıĢdı. 

1927-c i  ilin  sonunda  kənd  Klubla rın ın  sayı  171-ə   çat mıĢdı

83

.  Onlar  yerli  əhali 



içərisində  böyük  təĢkilati  iĢ  apararaq  bir  ço x  cəhətdən  kənddə  mədəni-maarif 

idarələrin in təməlini qoydular. Bu sahədə Bakı  zəh mətkeĢlərin in mədəni hamilik 

iĢi Ģəhərlə kənd arasında rabitə yaradılması,  kəndli  kütlələrin in siyasi və mədəni 

səviyyəsinin yüksəlməsi üçün mühüm əhəmiyyətə malik idi.  

Mədəni  kütləvi  və  siyasi-maarif  iĢində  kitab xanalar  da  mühüm  ro l 

oynayırdı.  Bunun  üçün "BaĢ siyasi  maarif  idarəsi"  nəzdində  kitab xana  Ģəbəkəsi 

yaradılmıĢdı.  1920-ci  ilin  əvvəlində  Azərbaycanda  cəmi  beĢ  kitab xana  var  id i. 

1923-cü  ildə  A zərbaycan  Dövlət  Kitab xanasının,  1925-c i  ildə  isə  Kitab 

palatasının  təĢkili  respublikanın  mədəni  həyatında  mühüm  hadisə  oldu. 

Kəndlərdə  kitab xanaların  Ģəbəkəsini  geniĢləndirmək  məqsədilə  ÜĠK(b)P  M K 

1925-c i  iün  sentyabrında  "Kənd  kitabxanala rı  və  kitab xanaların  təchizi  üçün 

populyar ədəbiyyat haqqında" qərar qəbul etdi. Savadsızlıqla  mübarizə Ģəraitində 

bu qərar geniĢ kəndli kütlələrini populyar ədəbiyyatla tanıĢ etmək, onların sa vad 

dərnəklərində  əldə  etdikləri  bilikləri  möhkəmləndirmək  məqsədi  güdürdü. 

Qəzalarda  kitab xanaların  sayı  1925-ci  ildəki 

85

  min  kitabı  olan  25-dən  1927-c i 



ilin əvvəllərində 1017 min kitab fondu olan 114-ə çatdı

86



Beləliklə,  sovet  hakimiyyətinin  ilk  illərində  Ģəhərlərdə  fəhlə  klubları, 

kəndlərdə  isə  kənd  qiraət  ko maları,  klublar,  kəndli  guĢələri  və  kitab xanaları 

əhalinin  əsas  mədəniyyət,  siyasi  maarif  və  tərbiyə  ocaqları  o ldular.  Bu  zaman  

əsas  məqsəd  zəhmətkeĢləri  dövlət  və  partiya  təĢkilatlarının  irəli  sürdüyü siyasi-

təsərrüfat vəzifələrinin həllinə səfərbər etmək idi.  

NəĢriyyat  iĢinin  inkiĢafı.  Mədəni  quruculuqda  ycni  siyasətin  və 

"sosialist  ideyaları"nın  təbliğ  və  təĢviqinə  üstünlük  verən  partiya  və  dövlət 

orqanları  Azərbaycan  dilində  çap  və  nəĢriyyat  iĢini  qaydaya  salmaq  üçünciddi 

səy  göstərirdilər.  1920-ci  il  avqustun  18-də  Azərbaycan  Ġnqilab  Ko mitəsi  çap 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   89   90   91   92   93   94   95   96   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə