Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə94/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   90   91   92   93   94   95   96   97   ...   223

193 

 

iĢinin  təĢkili  və  mərkəzləĢdirilməsi  haqqında  dekret  verdi



87

.  Dekretdə  nəĢriyyat 

iĢinin,  Azərbaycan  dilində  "inqilabi"  ədəbiyyat  nəĢrinin  təkcə  Azərbay can  üçün 

deyil, habelə qonĢu ġərq ölkələri üçün də rolu qeyd edilmiĢdi. Bu məqam "dünya 

inqilab ının  in kiĢaf  etdirilməsi"nə  inamdan  irəlı  gəlird i  və  dekretdə  onunla  bağlı 

konkret  tədbirlərin  həyata  keçirilməsi  müəyyənləĢdirild i.  A.B.Yusifzadənin  

sədrliyi  ilə  Azərbaycan  Mərkəzi  mətbuat  kollegiyası  yaradıld ı.  MəĢhur  yazıçı 

M.S.Ordubadi bu ko lleg iyanın üzvü  idi

88

. Bundan sonra 1920-c i  ilin a xırlarında 



Axundovun redaktorluğu ilə  Bakı Partiya Ko mitəsinin həftəlik ―Kənd füqərası", 

1921-c i  ilin  əvvəlindən  isə  "Azərbaycan  füqərası"  "Kommunist"  qəzetlərinin  

nəĢrinə  baĢlandı

88a


.  Əsası  1906-cı  ildən  qoyulmuĢ  "Bakinski  raboçi"  (" Bakı 

fəhləsi") qəzetinin nəĢri 1922-ci ilin mayından bərpa olundu. 

AK(b)P  MK  1922-c i  ilin  fevra lında  marksizm-lenin izm  klassiklərinin  

əsərlərin in,  marksist-len inçi  ədəbiyyatın  nəĢrinə  baĢlamaq  məqsədilə  onların  

Azərbaycan  dilinə  tərcü məsinə  rəhbərlik  üçün  komissiya  yaratdı.  K.Marks  və 

F.Engelsin "Ko mmunist Partiyasının  man ifesti" Azərbaycan dilində nəĢr olunan 

ilk  əsərlərdən  id i.  1920-1925-ci  illərdə  V.Ġ.Lenin in  26  əsəri  130,5  min  nüsxə 

ümu mi tirajla çap olun muĢdu

89



1921-c i ilin  mayında bütün mətbəə müəssisələri  milliləĢdirildi



90

. Həmin  

ilin  iyununda  Xalq  Maarif  Ko missarlığ ı  nəzdində,  sonradan dövlət nəĢriyyatına 

çevrilən  nəĢriyyat  Ģöbəsi  yaradıldı.  Mətbəə  bazasını  geniĢləndirmək  məqsədilə 

təkcə  1922-ci  ilin  sonunda partiya  80  min  manat  (qızıl  pulla)  ayırmıĢdı.  Dövlət 

və  partiya  orqanlarının  kö məy i  sayəsində  Azərbaycan  dilində  1920-ci  ildə  63 

min nüsxə tirajla  3,  1925-ci ildə 1  milyon 215 nüsxə tirajla  179,  1927-ci  ildə isə 

2  milyon 130  min nüsxə tirajla 858 adda nəĢr buraxılmıĢdı

91

. Siyasi ədəbiyyatla 



yanaĢı,  sovet  mətbuatı  da  kütlələrdə  avtoritar  Ģüurun  formalaĢdırılmasına  və 

onların  "sosializm"   uğrunda  mübarizəyə  səfərbər  edilməsinə  xid mət  ed ird i. 

Aparıcı partiya  mətbuat orqanları "Ko mmunist" (Azərbaycan dilində), "Bakinski 

raboçi", "Kommunist" (ermən i dilində) idi.  1923-cü ildə "Ko mmunist" qəzetinin 

tirajı  2,5  min nüsxəyə çatdırıldı. 111 Azərbaycan Sovetlor qurultayı (1923-cü  il) 

böyük  xid mətlərinə  görə  "Kommun ist"  və  "Bakinski  raboçi"  qəzetlərini 

Azərbaycan SSR-in Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif etdi

92



Qəzalarda da partiya mətbuat orqanlarının nəĢrinə baĢlandı. Bu zaman  

Gəncədə  "Yeni  Gəncə",  Naxçıvanda  "ġərqin  qapısı",  ġuĢada  Qarabağın  s əsi" 

və baĢqa qəza qəzetləri çıxırdı. 1922-ci  ildə Qubada "Əxbar" qəzetin in nəĢrinə 

baĢlandı.  Maraqlıdır  ki,  qəzet  1920-ci  ilin  dekabrında  VIII  Ümu mrusiya 

Sovetlər  qurultayı  keçirərkən  göndərilmiĢ  alma  sovqatına  görə,  Quba 

zəh mətkeĢlərinə  minnətdarlıq  əlaməti  o laraq,    1921-ci  ilin  aprelində 

V.Ġ.Lenin in göndərdiyi mətbəə maĢınında çap olun muĢdu. 



194 

 

1920-1927-c i  illərdə  "AK(b)P  M K  və  BK-n ın  Xəbərləri"  (Azə rbaycan 



və  rus  dillərində),  "ġura  quruluĢu",  "Ġqtisadi  xəbər"  "Azərbaycan  Ali  Ġqtisad 

ġurasının  əxbarı",  "Azərbaycan  neft  təsərrüfatı",  "Maarif  və  mədəniyyət" 

jurnalları nəĢr olunurdu. 

1922-c i  ildə "Molla Nəsrəddin"in nəĢri  Bakıda bərpa olundu müsəlman  

ġərqində  ilk  qadın  jurnalı  -  "ġərq  qadını"  1923-cü  ildə  nəĢrə  baĢladı,  hökumət 

"Əkinçi"  qəzetin in  50  illiyini  keçirmək  barədə  1928-ci  ilin  oktyabrında  qərar 

qəbul etdi. 1927-ci ilin sonunda Azərbaycanda 194 min nüsxə tirajla 35 jurnal və 

digər nəĢrlər (onların ilk tirajı 497 min nüs xə id i) çıxırdı

93



Dövri  mətbuatın  əhalinin  mü xtəlif  təbəqələri  ilə  əlaqələrinin  



geniĢlənməsi  fəh lə-kəndli  mü xbirlər  hərə katına  təkan  verdi.  1924-cü  ilin 

oktyabrında Bakıda  fəhlə-kəndli  mü xb irlərdən  235 nü mayəndənin iĢtirakı  ilə bu 

hərəkatın  əsas  məsələlərini  mü zakirə  edən  birinci  qurultayı  oldu

94

.  Bclə  bir 



qurultay 1926-c ı ilin iyununda Naxç ıvan Respublikasında da keçirildi.  

Azərbaycanda  geniĢ  radio  veriliĢi  Ģəbəkəsinin  yaradılması  xalqın  

ictima i-siyasi  və  mədəni  həyatında  ço x  mühü m  hadisə  oldu.  Birinci  radio  

qurğusu  1924-cü  ildə  Bakıda,  digərləri  isə  az  sonra  yerlərdə  fəaliyyətə  baĢladı. 

1926-c ı  ilin  6  noyabrında  ilk  dəfə  efirdə  "DanıĢır  Bakı"  sözləri  səsləndi.  Artıq  

1927-c i  ildə  Azərbaycanın  qəzalarında  111  rad io  qurğusu  və  36  səyyar 

radiostansiya fəaliyyət göstərirdi

95



Dinə  münasibət.  Ġslam  dini  A zərbaycan  xalqın ın  ən  mühü m  mənəvi 

əsaslarındandır.  Məhz  buna  görə  azərbaycanlıların  həyat  və  düĢüncə  tərzinin  

özünəməxsus xüsusiyyətlərin in köklərini onlan bütün müsəlman  xalq ları dünyası 

ilə doğmalaĢdıran Ġslamın universallığ ı və ənənəviliyində axtarmaq lazımd ır.  

Ġslam  dini  A zərbaycanda  çətin tarixi  yol  keçmiĢdir.  Bu  cəhətdən  20-ci 

illər  xüsusi  yer  tutur.  Bu  dövr  həm  Ġslam  d ininə  müsbət  münasibətlə,  həm  də 

onun  inkar  və  bəzən  isə  təqib  edilməsi  ilə  nəzəri  cəlb  edir.  Bu  illərdə 

Azərbaycanda 1920-ci  ilin aprelində qurulmuĢ rejimin  ziddiyyətləri  tam Ģəkildə 

üzə  çıxmıĢdı.  Odur  ki,  Ġslama  münasibətdə  hökumətin  fəaliyyətinə  birtərəfli,  

birmənalı yanaĢmaq doğru olmaz. 

Sovet  hakimiyyətinin  dinə  münasibətinin  baĢlıca  prinsipi  kilsə  və 

məscidin  dövlətdən  ayrılması  idi.  Dini  dövlətə  münasibətdə  xüsusi  iĢ  elan  edən 

sovet  hökuməti  d in  əleyhinə  baĢladığı  ateist  fəalivyəti  geniĢ  kütlələrin  mədəni 

yüksəliĢi  və  materialistcəsinə  maariflən məsi  uğrunda  mübarizənin  tərkib  hissəsi 

hesab  edirdi.  Azərbaycanda  Ġslamın  özünəməxsus  xüsusiyyətləri  olmuĢdur. 

Azərbaycanda  Ġslamla  yanaĢı,  ən  qədim  dövrlərdən  mü xtəlif  konfessiyalarm  - 

pravoslav,  yəhudi,  katolik,  protestant  və  qriqoryan,  mü xtəlif  din i  icma  və 

sektaların nü mayəndələri dinc yanaĢı yaĢamıĢdılar.

96 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   90   91   92   93   94   95   96   97   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə