Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə95/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   91   92   93   94   95   96   97   98   ...   223

195 

 

Azərbaycanda  əhali  içərisində  mü xtəlif  din i  etiqad  nümayəndələrinin  



olması,  bu  dinlərin,  xüsusilə  Ġslam  dininin  özünəməxsusluğu  konkret  tarixi 

inkiĢaf  Ģəraitin in,  d indarların  milli  xüsusiyyətlərinin  nəzərə  alın masını,  onların  

dini  hisslərinə  ehtiyat  və  diqqətlə  yanaĢmağı  tələb  edirdi.  1920 -ci  ildə 

Azərbaycan  Sovet  hökumət inin  baĢçısı  N.Nərimanov  Ġslamın  müsəlman  

kütlələrin  Ģüurunda  tutduğu  yeri,  onun  ġərq  xalq larının  mənəviyyatında, 

məiĢətində,  həmçinin  həyatın  mü xtəlif  sahələrində  də  ciddi  təsiredici  mühü m 

rolunu  dərk  edərək  vurğulayırdı:  "ġərqdə  dinə  münasibət  məsələsi  fövqəladə 

əhəmiyyətli məsələdir"

97



N.Nərimanov  dindarların  hüquqların ın  pozulmasma  qarĢı  çıxır,  dinə 



loyal  münasibət  göstərməyə  çağırırdı.  N.Nərimanovun  dinə  aid  bu  göstəriĢləri 

Azərbaycan  hökumətinin  1920-ci  ilin  mayında  qəbul  etdiyi  dekretdə  ö z  əksini 

tapmıĢdı. 

1920-c i  ilin  may ında  Azərbaycan  SSR  Xa lq  Maarif  Ko missarlığ ının  

məktəbdə  dini  təlimlərin  tədrisin in  dayandırılması,  Din  Nazirliy inin  ləğvi 

haqqında dekreti

98

 respublikanın hər bir vətəndaĢına istənilən dini et iqadı seçmə k 



və  ya  heç  bir  dinə  sitayiĢ  etməmək  hüququ,  eyni  zamanda  d inin  lehinə  və  ya 

əleyhinə  təbliğat  aparmaq  azadlığı  verirdi.  Dini  etiqadı  ayrılıqda  hər  bir  Ģəxsin  

vicdan  iĢi  hesab  edən  dövlət,  dinə  münasibətdə  bitərəf  qalaraq,  heç  bir  dini 

cərəyanın  tərəfində  durmad ı,  onlardan  heç  birini  nə  maddi,  nə  də  mənəvi 

cəhətdən müdafıə etməd i.  Dövlət böyüməkdə o lan nəslin bütün təhsil və tərbiyə 

iĢini tamamilə Xalq Maarif Ko missarlığ ının sərəncamına verd i, bütün dövlət və 

qeyri-dövlət məktəblə rində hər hansı dini mə rasim keç irilməsi qadağan edildi. 

Ancaq,  təəssüf  ki,  din in  xeyrinə  olan  bütün  tələb  və  prinsiplər  yerli 

orqanlar,  ayrı-ayrı  partiya  məmu rları  tərəfındən  pozulur,  xalq ın  yüzillər  boyu 

formalaĢmıĢ  ənənəvi  mənəvi  dəyərlərinin  köklərini  dağıdan  in zibati,  zorakı 

metodlar  tətbiq  edilirdi.  Bütün  bunlar  əhali  içərisində  "dinlərin in  əllərindən 

alın ması"  barədə  Ģayiələr  yayılmasına  və  narazılığa  gətirib  çıxartdı.  Kütlələr 

içərisində böyük izahat iĢi aparmaq tələb olunurdu. 

Azərbaycan  MĠK-in  sədri  Ağamalıoğlu  "Sadəlövh  adamlara  açıq  

məktubla  müraciət edərək, sovet hakimiyyətinin dinə və dindarlara  münasibətini 

aydınlaĢdırdı.  GeniĢ  kütlələr  içərisində  dekretin  izah ı  iĢinə  Respublikanın  

mütərəqqi  ziyalıları,  partiya  və  dövlət  xadimləri  cəlb  olundular.  Mətbuatda 

N.Nərimanov,  B.Talıb lı  və  baĢqaları  xüsus i  məqalələrlə  çıxıĢ  ed irdilər. 

N.Nərimanov  dindarların  dini  hisslərinin  hər  hansı  formada  təhqir  olunmasına 

qarĢı  çıxır,  Ģəriətin  zərərli  tələblərinə,  ifrat  mövhumatçılıqla  mübarizədə  özünü  

doğrultmayan  tələsikliyə,    məcburiyyətə    yol    verməməy i  təkid lə  məsləhət 

görürdü.    Maraqlıdır  ki,    1922-ci  ilin  martında  RK(b)P  MK-ya  məktubunda 

G.V.Çiçerin  N.Nərimanovun  1918-ci  ilin  dekabrında  HəĢtərxanda  kilsənin 



196 

 

dövlətdən  ayrılması  haqqında  dekretin  nəĢri  ilə  əlaqədar  dindarlara  mü raciətini 



dindar müsəlmanlara taktiki yanaĢma nümunəsi kimi səciyyələndirmiĢdi.  Çiçerin  

Leninə  məktubunda  yazmıĢdı:  "Nərimanov...  ġərqdə  təĢviqatçılara  olduqca 

qiymətli  göstəriĢlər  vermiĢdi...  Onun  mollalara  nitqi  müsəlman  camaatına 

nəzakətlə  yanaĢmağ ın  nümunəsidir".  Onunla  razılaĢan  Lenin  əlavə  etmiĢdi:  "... 

Nərimanovun  nitqini  bütünlüklə  daxil  etmək  (tərtib  ediləcək  təlimnaməyə  - 

məsul  red.)  və  ya  heç  olmasa  onu  tövsiyə  etmək  olmazmı  -  bütünlükdə  daha 

yaxĢı  olar"

99

.  Sovet  hakimiyyətinin  ilk  illərində  respublika  höku məti  dindarlara 



qayğı  göstərir,  dini  bayramlarda  -  "Qurban  bayramı",  "Orucluq  bayramı", 

"Uraza",  katolik  və  yəhudi  pasxa  günlərində,  "BlaqoveĢĢeniye"  günlərində 

mü xtəlif dinə  mənsub adamları  iĢdən azad edird i. "Novru z bayramı" günlərində 

məktəblərdə  tətillər  baĢlanır,  küçələrdə  Ģ agirdlərin  bayram  nü mayiĢləri,  teatr  və 

klublarda tamaĢa və konsertlər təĢkil edilird i

100


. AK(b)P MK  1921-c i il avqustun 

30-da  məhərrə mlik  günlərində  fəhlə  rayonlarında  müsəlman lara  çay  və  qənd 

verməy i  qərara  ald ı.  Bu   dövrdə  Azərbaycanda  məscid  və  kilsələr ,  o  cü mlədən 

Bibiheybət  və  Əmircanda  ġəmsi  Əsədullayev  məscid ləri,  Bakıda  Aleksandr 

Nevski  baĢ  kilsəsi  və  Müqəddəs    Mariya    katolik    kastyolu,    sinaqoqlar,  

müsəlman ların  onlarla  sitayiĢ  yerləri  və  pirləri  fəaliyyət  göstərirdi

101

.  Bu  illərdə 



digər Ģəhər və kəndlərdə, o cümlədən ġəki, Ağdam, ġuĢa və digər regionlarda da 

məscidlər azad fəaliyyətdə idilər. 

1920-c i  il  sentyabrın  28-də  Azə rbaycan  Ġnqilab  Ko mitəsinin  dekret i 

əsasında  Bakıda  Azərbaycan  SSR-ə  mənsub  olan  qızıl,  gü müĢ,  platin,  brilyant 

və  mirvaridən  ibarət  q iy mətli  Ģeylərin-varidatın  mərkəzləĢmiĢ  Ģəkildə 

saxlan ılmasını təmin edən Dövlət Mühafızə Ġdarəsi təsis edildi. Dekretə əsasən, 

bir ay müddətində bütün sovet idarələri və vəzifəli Ģəxslər sərəncamlarında olan 

varidatı  bu  idarəyə  təhvil-təslim  etməli  idilər

102

.  Ancaq  dekretdə,  xüsusi  olaraq 



qeyd edilmiĢdi ki, qiy mətli sərvətlərin təhvil verilməsi dini icmaların ixtiyarında 

olan sitayiĢ əĢyalarına aid edilmir. 

1922-c i ilin noyabrında AK(b)P MK  Rəyasət Heyəti Kərbəlaya ziyarətə 

gedən vətəndaĢlar haqqında məsələni  müsbət həll etdi və onlara  300  manatadək 

qızıl pul aparmağa icazə verd i

103


Xalq  məhkəmələri ailə və vərəsəlik hüququ sahəsində Ģəriət hüququnun 

sovet  hökumətin in  qərarlarına  uyğun  müddəaların ı  da  rəhbər  tutmaq  hüququna 

malik  idilər.  Höku mətin  islama,  onun  ənənələrinə  yumĢaq  münasibəti  yeni 

ictima i-siyasi  Ģəraitdə  öz  yerin i  tapmağa  can  atan  dindarlar  tərəfindən  rəğbətlə 

qarĢılandı.  Bu  cəhət  özünü  1920-1922-ci  illərdə  Volqaboyu,  Ukrayna,  Krım  və 

Qafqazda  baĢ  verən  aclıqla  ümu mxalq  mübarizəsi  gün lərində  parlaq  Ģəkildə 

göstərdi


104






Dostları ilə paylaş:
1   ...   91   92   93   94   95   96   97   98   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə