Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə96/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
#420
1   ...   92   93   94   95   96   97   98   99   ...   223

197 

 

20-ci  illərin  əvvəllərində  mətbuatda,  partiya  dairələrində  mü xtə lif  din i 



ayinlər,  bayramlar,  məhərrəmlik  günlərində  müsəlmanların  matəm  mərasimi  və 

onların qadağan edilməsi haqqında məsələlər mü zakirə edilirdi. N.Nəriman ov bu 

mey illərin  intiĢarına  kəskin  müqavimət  göstərirdi.  Hətta  o,  1922-ci  ilin  

avqustunda  məhərrəmlik  təziyələrin in  qadağan  edilməsinə  qarĢı  çıxmıĢd ı.  Bu  

hadisələrin nəticələrin i nəzərə alaraq, 1923-cü ilin avqustunda AK(b)P-nin  Bakı 

Ko mitəsinin Rəyasət Heyəti bütün rayon komitələrinə və məsul iĢçilərə "Ģaxsey-

vaxsey" əleyhinə kampaniya aparmamaq barədə göstəriĢ vermiĢdi. 

1925-c i  ilin  aprelində  xüsusi  qərarda  inqilab i  bayra mla rla  yanaĢı  altı 

xüsusi  dini  bayramın  qeyd olunması  da  nəzərdə  tutulmuĢdu.  Respublikada  dini 

tədris  müəssisələri  hələ  fəaliyyət  göstərirdi.  Bakı  Partiya  Ko mitəsinin  plenu mu  

(1926-cı  ilin  oktyabrı)  və  AK(b)P  MK-n ın  VIII  qurultayı  (1927-c i  ilin  noyabr) 

bu cür tədris müəssisələrinin mövcudluğunu qeyd etmiĢdi.  

La kin  eyni  za manda  dekret in  bir  ço x  human ist  maddələri  aç ıq  Ģəkildə 

pozulur,  onun  demokratik  cəhətlərinə  əməl  o lunmu rdu.  1924-cü  ildə  Bakıda 

yaradılan  "Allahsız"  cəmiyyəti  bu  sahədə  xüsusi  canfəĢanlıq  edirdi,  guya  fəhlə 

və  kəndliləri  "döyüĢkən  ateizm"  bayrağı  altında  b irləĢdirmək,  zəh mə tkeĢləri 

"mənəvi  kö ləliyindən"  azad  etmək  məqsədi  güdürdü.  Din  əleyhinə  iĢə  yuxarı 

sinif Ģagirdləri, tələbələr, ədəbiyyat və incəsənət xadimləri cəlb edilird i. Dövlətin  

öz  dekretindəki  d ini  iĢdə  bitərəf  qalacağı,  dinin  hər  bir  Ģəxsin  vicdan  iĢi  hesab 

olunacağı  barədə  prinsiplərindən  uzaqlaĢma  halları  baĢ  verirdi.  Ġnandırmaq  və 

nəzakət  metodları  əvəzinə  dindarlara  münasibətdə  inzibatçılıq  metodları  tətbiq  

olunurdu. Məhz buna görə bu illərdə "Allahsız" cəmiyyəti  zəh mətkeĢlərin geniĢ  

dairəsini ö z tərəfınə cəlb edə bilmədi, onun kənd rayonlarında özəklər yaratmaq  

və  orada  fəal  iĢ  aparmaq  cəhdləri  müvəffəqiyyətsizliyə  uğradı.  Din  əleyhinə  iĢ  

yerlərdə  ciddi  müqavimətlə,  bəzən  isə  dindarların  qızğ ın  etirazları  ilə  qarĢılaĢır  

və onları qanunsuz hərəkətlərə təhrik edirdi. 

Dekretin  nəĢri  vaxtından  illər  keçdikcə  daha  ço x  d ini  hüquqlar  açıq 

Ģəkildə pozu lur, din  xid mətçiləri təqib olunur, etiqad və vicdan azadlığı üzərinə 

amansız, "Ümu mi hücum" küləyi əsəcəyinin kəskin əlamətləri görünürdü. 

Qadın  hərəkatı.  Azərbaycanda  yeni  cəmiyyət  quruculuğunun  mühüm 

problemlərindən biri Azərbaycan qadınının ictimai-sosial, siyasi, mədəni həyatda 

tam  azadlığının  təmin  olunması  idi.  Qadın lar  və  qızlar  respublika  əhalisinin  

yarısını  təĢkil  etdiyi  üçün  onların  kiĢilərlə  bərabər  yeni  cəmiyy ət  quruculuğuna 

cəlb edilməsi  mühü m əhəmiyyət kəsb edirdi.  Hakimiyyətə gəlmiĢ ko mmunistlər 

bu  məsələyə  xüsusi  fikir  verird ilər.  Partiya  qərarlarında  qadın  məsələsi,  onların  

vəziyyəti,  əməy inin  hərtərəfli  öyrənilməsi,  təhsil  və  mədəni  səviyyəsinin 

yüksəldilməsi daim d iqqət mərkəzində dururdu. 




198 

 

Azərbaycanda  yeni  hökumətin  ilk  tədbirlərindən  biri  cəmiyyətin  bütün 



həyat sahələrində qadınların  kiĢilərlə bərabərhüquqlu elan edilməsi oldu. Ancaq 

ilk  dövrdə  bütün  Azərbaycan  qadınları  sovet  hakimiyyətinin  verdiyi  hüq uqları 

dərindən  dərk  etmək,  yeni  quruluĢun  mahiyyətin i  hərtərəfli  qavramaq  

səviyyəsində deyildi.  Əhali  içərisindəki  feodal-patriarxal  qalıqlarının  ço x  güclü  

olması  da  bu  problemin  həllini  çətinləĢdirird i.  Mədəni  quruculuqda  qadının 

ailədə,  məiĢətdə  maddi  cəhətdən  asılı  olması  barədə  köhnə  anlayıĢ  və  nıüxtəlif 

xu rafatları  aradan  qaldırmaq  sahəsində  ardıcıl  fəaliyyət  baĢlandı.  Qadın lara 

kiĢilərlə  bərabər  hüquqlar  verilməsinə  baxmayaraq,  onlar  hələ  ictimai-siyasi  və 

mədəni həyatdan uzaq dilər, ço xarvadlılıq, erkən evlənmə və digər zərərli adətlər 

də aradan götürülməmiĢdi. 

Azərbaycan qadınının spesifık həyat tərzi onların arasında xüsusi forma 

və  metodlarla  iĢ  aparılmasını  tələb  edird i.  AK(b)P-n in  n  qurultayın ın  (1920-ci 

ilin o ktyabrı) qətnaməsində göstərilird i: "Müsəlmanların  məiĢət  xüsusiyyətlərini 

nəzərə alaraq, qadınlar arasında iĢ üçün bir sıra xüsusi xarakterli tədbirlər (kustar 

artelləri,  savad  məktəbləri,  klubların  təĢkili,  kiĢilər  içərisində  təĢviqat  və  s.) 

qəbul  etmək  lazımd ır"

105

.  ġərq  qadınları  içərisində  iĢintəĢkilatçıların ın  1921-ci 



ilin  aprelində  Moskvada  keçirilən  Ümu mrusiya  müĢavirəsində  qeyd olunmuĢdu 

ki,  "ġərqin  milli  rayonlarında  qadınlar  içərisində  təbliğat-təĢviqat  iĢi  ġərq 

xalq larının  mədəni  səviyyəsi  və  çoxcəhətli  iqtisadi  in kiĢaf  formalarına 

uyğunlaĢdırılmalıdır"

106

.  MüĢavirə  qadınlar  üçün  istehsalat  artelləri  təĢkilinin  



zəruriliyini də vurğulamıĢdı. 

Azərbaycanda 1920-ci  ilin noyabrından yaradılmıĢ qadın Ģöbələri qadın  

hərəkatında  böyük  rol  oynadılar

107


.  Qadınlar  içərisində  əvvəllər  görün mə miĢ 

yeni  təĢkilati  iĢ  forması  olan  qadın  Ģöbələri  tezliklə  məĢhurlaĢaraq,  qadın 

kütlələrin in  etibarın ı  qazandı  və  qabaqcıl  müsəlman  qadınların  əsil  döyüĢ 

qərargahlarına çevrildi. On ların təĢkilinin tək birinci ilində 20 min qadın Ģöbələrə 

cəlb edilmiĢ, 75 nəfər qadın  iĢçi hazırlan mıĢdı

108


. 1921-c i  ilin  yanvarında qadın 

Ģöbələri  müd irlərinin  Bakıda  toplanan  birinci  müĢavirəsi  onların  fəaliyyətinə 

böyük qiymət verdi

109


Bitərəf  qadınların  1921-ci  il  fevralın  8-dən  11-dək  Bakıda  keçirilən  

birinci  qurultayında  1188  nəfər  qadın  nümayəndə  iĢtirak  edird i.  On ların  500 

nəfəri  ucqar  kəndlərdən  gəlmiĢdilər.  Nü mayəndələrin  milli  tərkibi  belə  idi: 

Azərbaycanlılar - 41,8, ruslar -16,7, ermənilər -  13,8, baĢqa millətlərdən olanlar - 

7,7 fa iz. 

Qurultayın  toplan masında  məqsəd  Azərbaycanın  zəh mətkeĢ  qadın 

kütlələrin i hərəkətə gətirmək və qəza qadın Ģöbələrin in iĢin i təmin etmək id i.  

Azərbaycan tarixində qadınların  ilk  xüsusi qurultayı qadınların istək və 

arzu larını  müəyyənləĢdirməli,  onları  ölkənin  qarĢısında  duran  mühü m  xalq  





Yüklə 5,21 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   92   93   94   95   96   97   98   99   ...   223




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə