Azərbaycan diLİ VƏ tariXİ



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə37/86
tarix24.12.2017
ölçüsü2,8 Kb.
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   86

yanacaq və buxur (buxur - yanarkən müşk-ənbər qoxusu verən, bir növ 
bitkidir - red.) ödəsinlər. 
Ramazan ayında məscidlərdə otuz gün (gecə  və gündüz) 20 nəfər 
Quran oxuyanın haqqı pul ilə ödənsin. Belə ki, ramazan ayının 30 
günündə 100 cild Allah kəlamını (burada cild surə mənasındadır - red.) 
oxuyub, onlardan 50 cild vəqf sahibəsinin özü üçün, 20 cild ata və anası 
üçün, 20 cild bacı və qardaşları üçün, 10 cild də qohum-əqrəbaları üçün 
- hamısı adbaad vəqfnamədə qeyd olunduğu kimi Quran tapşınlsın. 
Quran-tapşırma işi əsasən əhya günlərində məsciddə başa çatdırılsın. 
Şəban ayının 15-ci günü qəriblərə  və tüllablara
1
  məscidlərdə 
mütəvəkkillərin məsləhəti və vəqtin tələbinə görə yemək verilsin və hor 
Qurban bayramında məscidlərin həyətində on qoyun kəsib, ehtiyacı 
olanlara paylayıb vəqf edəni və onun sülaləsini xeyir-dua ilə yad 
etsinlər. Məscidlərin birinin yanında yeri-yurdu olmayan qərib xəstələr 
üçün "Darüş-şəfa" adlı xəstəxana açıb həmin gəlirdən təmin etsinlər və 
onun xərcləri: müalicə, dərman, pərəstarların maaşı  və ölənlərin dəfn 
xərci vəqfnamədə göstərildiyi kimi təmin edilsin. Qeyd olunanlardan 
sonra artıq qalan gəliri mütəvəkkillər iki yerə bölüb, bir hissəsini yenə 
bir etibarlı adama tapşırsınlar ki, o pul həmişə müamilədə - artmaqda 
olsun ki, əgər işdir, bir il vəqflərin gəliri olmasa və ya az olsa və yaxud 
da mədrəsə  və  məscidlərin hər ildəkindən artıq təmirə ehtiyacı olsa, 
haman ikinci toplanmış pulu onların təmir və abadlaşmasına sərf 
etsinlər. Qalan hissədən ilbəil şəriət və müqəddəmat elmlərinə aid kitab 
alıb mədrəsələrin kitabxanasına vəqf adı ilə vəqfnamədə qeyd olunmuş 
şərtlər  əsasında daxil etsinlər (müqəddəmat: tarix, sərfnəhv, məntiq və 
başqa ictimai elmlər nəzərdə tutulur - red.). 
Əgər bir adam bunu (yəni yuxarıda deyilənləri) eşidəndən sonra onu 
dəyişsə, xəbəri yoxdur ki, onu dəyişənlərin günahı  nədən ibarətdir. 
Onlar bilməlidirlər ki, zülmkarlar hansı axirətə qayıdacaqlar. 
Xanlar xanı xoşbəxt  İbrahim xan Cavanşirin qızı vaqifə, hezrəti 
Zəhranın ən alçaq kənizi, misilsiz xanım, sərkar Gövhər ağa, ilahi haqq-
hesab günündə möminləri, məni və mənim valideynlərimi bağışla. 1282 
(1866-1867)-ci il. 
 
                                                           
1 Mədrəsədə təhsil alanlara deyilirdi. 
 
 
116


Yuxarı  məsciddə başqa kitabələr də vardır. Bu məscidin  şimal 
tərəfində, yəni girəcək yolunda üç qapı vardır. Bu qapılardan ikisi kiçik 
və biri (ortadakı) böyükdür. Qapıların hər üçünün üstündə daş lövhələr 
vardır ki, bu lövhələrdə müxtəlif kitabələr həkk olunmuşdur. Aşağıda 
həmin kitabələrin farscadan tərcüməsini veririk. 
Birinci balaca qapı üzərində (şərq tərəfdə) yazılmışdır: 
Peyğəmbər - Allahın ona salam və salavatı olsun, - dedi: -Allaha 
ibadət edin! Guya sən onu görürsən, əgər görməsən, o səni görür və əbd 
sözündə, üç hərfdən  ع ayn,  ب be,  د dal hərflərindən ibarətdir. Əbd 
sözündəki ayrı onun (Allah bəndəsinin - red.) Allaha aid olmasını; be 
onun (Allah bəndəsinin - red.) başqasına qarşı olan fəzilətdir. Dal isə 
onun görünməyən və pərdəsiz Allaha yaxın olmasıdır. Həqiqəti olmayan 
(yəni inamı olmayan - red.) yalan ibadət köynəyini geymək iddiasında 
olmaqdan şiddətli (ağır) günah yoxdur". 
Girəcəkdə orta böyük qapı üzərində daşa həkk olunmuş kitabənin 
tərcüməsi: 
"Doğrudan da, Allah kərimdir. Onu razı salmaqdan ötəri qapısına 
əyilən əlacsız bəndələri üçün kəramət arzulayır. 
Cənnətməkan Gövhər ağanın vəsiyyətnaməsinə əsasən (məscid təmir 
olundu)". 
Bu kitabənin üzərində iki kiçik xonça rəsmi dəxi vardır. 
Birinci xonçada aşağıdakı sözlər həkk olunmuşdur: "Allah, 
Məhəmməd, Əli, Fatimə, Həsən, Hüseyn". 
İkinci xonçada isə belə bir cümlə  həkk edilmişdir: "O Allahın  əli 
onların əlləri üstündədir". 
Aşağı məscid də İbrahimxəlil xanın qızı Gövhər ağa tərəfindən bina 
olunmuşdur. Maraqlıdır ki, hər iki məscidin inşa və təmirləri bir-birinə 
yaxın tarixə  təsadüf olunur. Şuşada məhlə  məscidləri ilə yanaşı, iki 
came məscidinin tikilməsinə  zənnimizcə ciddi ehtiyac var idi. Çünki 
Şuşada yalnız şiələr deyil, sünnilər də var idi. 
Dindarlar arasında da təfriqələr çox idi. XVIII əsrin sonu, XIX əsrin 
əvvəllərində  Şuşada 12-yə  qədər təriqət və ya əqidə mövcud idi. O 
cümlədən:  Şeyxi, Üsuli, Mütəşər, Kərim xanı  və s. Xüsusilə  Şuşada 
"Şeyxi"lər və "Üsuli"lər məşhur idi. Şeyxilər ilə Üsulilər arasında gərgin 
mübarizə gedirdi. Mərhum Gövhər ağa 
  
 
117


yuxarı Cümə  məscidini inşa vstəmir edən kimi Şeyxilər dərhal oranı 
"işğal etdilər..." Aşağı masciddə isə əsasən Üsulilər ibadətlə məşğul idi. 
Aşağı məsciddə kitiələr çox məhduddur. Yalnız məscidin içərisində olan 
minbərlərJən (ortada) birində ayaq tərəfdən qarışıq nəstəlik xətlə 
Qurandanayələr və  hədislər həkk edilmişdir. Aşağı  məscidin xaricində 
şimaltərəfi də (fasadda) məscidə daxil olmaq üçün yuxarı  məsciddəki 
kimi iki xırda və bir böyük qapı vardır. Xırda qapılar üzərində kitabə 
yoxdur. Ortada olan böyük qapının yuxarısında iki balaca və bir böräk 
lövhə vardır. Balaca lövhələrdə "Allah, Məhəmməd, Əli, Fatima, Həsən 
və Hüseyn" sözləri yazılmışdır.  İki kiçik lövhə arasındakı böyük 
lövhədə aşağıdakı mənzumə həkk olunmuşdur (farscadan səfi tərcümə): 
 
 
"Şişə şəhərinin banisi ki, həşəmət və mərtəbə etibarilə, 
Onun taxtının qübbəsi ayın sərapərdəsinə tərə vururdu. 
Yəni fələk şövkətli olan sərdar İbrahim xan 
Ki, onun qapısına bütün dünya xanlarının sığınacağı idi. 
Onun parlaq və mübarəkgünlü bir Gövhəri var idi ki, 
Bunun üzünün işığı günəşin başına tac idi. 
Bu məscid və mehrabı binadən həmin pak olan Gövhər 
oldu. 
Behişt əhli tamamilə buna şahiddirlər. 
Dua edənlərin qələmi onun tarixini belə yazır: 
Bu Gövhər həmişə Allahın sədəfi içərisində olsun". 
 
Həmin mədhnamə  əslində  məscidin bina olunması haqqında 
"maddeyi-tarix" idi. 
"Məscidi-əqsayi-Hüseyniyyə" haqqında aşağıdakıları demək olar:  
Bu bina-karvansara Şuşanın dindar varlılarından olan Məşədi 
Hüseyn Mirsiyab oğlu tərəfindən yuxarı  məscidə  vəqf olunmuşdur. 
Şuşada Yuxarı Cümə məscidindsn təxminən 25-30 metr aralı böyük bir 
karvansara bina olunubdur. Bu karvansaranın daxilində 25 dükan və 
dükanlardan yuxarıda 2-ci mərtəbədə 25 mənzil vardır.  Şimal tərəfdən 
dörd dənə dükan vardrki, bu da karvansaranın, tikintinin genişliyini, 
onun üç dalan və qapanın zəruriliyini əmələ gətirmişdir. Karvansaranın 
ikinci mərtəbəsində  cənub tərəfin qurtaracağında böyük bir zal məscid 
üçün nəzadə tutulmuşdur. 
  
 
118




Dostları ilə paylaş:
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   86


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə