Azərbaycan diLİ VƏ tariXİ



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə68/86
tarix24.12.2017
ölçüsü2,8 Kb.
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   86

Usub bəy birləşərək, möhkəm və keçilməsi çətin olan yerlərdə Pənah xanla 
bir neçə  dəfə vuruşdular, gah qalib gəlib, gah da məğlub oldular. Bu surətlə, 
Çiləbörd və Talış mahallarının  əhalisi asudə dolanıb,  əkin  əkib, rahat yaşaya 
bilməyirdilər. Həmişə davada idilər. Pənah xanın atlı  və piyada əsgərlərinin 
əlindən  əziyyət çəkirdilər. Nəhayət, çətin keçilən yerlərdə, dərin dərələrdə  və 
yüksək dağlarda yaşamaqdan təngə  gəlib, evlərini, bağlarını  və  əkinlərini 
buraxıb ailələri ilə birlikdə  cəlayi-vətən oldular. Onlar Gəncə  tərəfə qaçıb 
Şamxor mahalında və  Gəncənin dağlıq kəndlərində  məskən saldılar. Bu 
yerlərdə onlar yeddi il qaldılar. Yeddi ildən sonra İbrahim xanın Qarabağda 
müstəqil hakim olduğu və Qarabağ vilayəti  əhalisinin bütünlüklə ona tabe 
olduğu vaxtda Xaçın və Çiləbörd mahallarının  əhalisi də Qarabağa qayıdıb, 
ürəkdən ona tabe oldular...."
1

Əhməd bəy Cavanşir Xəmsə  məliklərinin Pənah xanla münasibətlərini 
qısaca olaraq belə xülasə etmişdir: "...Pənah xanın igidliyi haqqında dillərə 
düşən dastan, o zaman Qarabağda yaşayan bütün müsəlman tayfalarını 
müharibəsiz olaraq onun təbəəliyinə tabe etdirdi. Bu hərc-mərclik dövründə bir 
növ müstəqilləşən erməni Xəmsə  məliklərindən  Şahnəzər könüllü surətdə 
Pənah xanın təbəəliyini qəbul etdi. Qalan dörd məlikdən Xaçın məliki Ulubab 
Balhca oymağı yanında oğlanları ilə birlikdə  qılıncdan keçirildi. Qonşu 
vilayətlərdən toplanmış  xəzinə pullarını saxlayan Tuğ  və ya Dızaq məliki 
Yeqan öz oğulları  və qohumları ilə birlikdə  kəskin müqavimət göstərdikdən 
sonra onların bir hissəsi qırılmış, birhissəsi isə islam dinini qəbul etmişdi. 
Türklərə qarşı Nadir şahın müharibəsində öz igidliyinə görə Sultan rütbəsi 
almış Çiləbörd məliki Allahqulu - Sultan əvvəlcə onun təbəəliyini qəbul etmiş
lakin sonralar xəyanətdə ittiham edilərək Pənah xanın  əmri ilə öldürülmüşdü. 
Onun qardaşı  Məlik Hətəm Talışın beşinci məliki Məlik Usubla ittifaq 
bağlayıb, uzun müddət öz obalarını  Pənah xan dəstələrinin hücumlarından 
müdafiə etmiş, lakin Mardakert kəndində  uğradıqlan məğlubiyyətdən sonra 
Tərtər çayının yuxarılarında yerləşən alınmaz Çınnıx qalasına çəkilmişdilər. Bir 
ilə qədər qalada qaldıqdan sonra nəhayət, öz ailələri ilə birlikdə qürbət ellərdə 
nicat axtarmah olmuşdular. Lakin onlar bununla öz siyasi fəaliyyətlərini 
bitirmədilər. Belə ki, sonralar onların həm özləri və həm də övladları (birincinin 
oğlu Məlik Məcnun) daim Qarabağa hücumlar edirdilər..."
2

Bu məliklər sonralar Gülüstan məlikləri adlandırılırdılar. Çünki onlar öz 
iqamətgahını  Gəncədən cənub-şərqdə yerləşən  İncəçayın yuxarısındakı 
Gülüstan qalasına köçürmüşdülər. Pənahəli xanın Xəmsə  məlikləri ilə 
əlaqəsindən danışan Mirzə Yusif Nersesov yazır ki, Məlik  Şahnəzər Qarabağ 
xanlıqları dövründə onlara çox xidmət göstərmişdir. Buna görə  də böyük 
hörmətə malik idi. Hətta Məlik  Şahnəzər işin və  vəziyyətin yazşılaşması 
xatirəsi üçün qızı Hürzəti Pənah xanın oğlu İbrahim xana ərə verdi. Beləliklə, 
onların arasında yaxınlıq və qohumluq yarandı. 
                                                           
1 Bax: "Qarabağnamələr", bu nəşrin II kitabı, səh.245. 
2 Bax: "Qarabağnamələr", bu nəşrin I kitabı, səh. 180-181. 
 
203


Pənah xana ən çox müqavimət göstərən Çiləbörd məliki Allahqulu Sultan 
idi. Allahqulu Pənah xanla danışıq aparmaq üçün onunla Ağoğlanda 
görüşmüşdür. Bu görüşlərdə  iştirak edən Naxçıvan xanı Heydərqulu xanın 
təhriki ilə Allahqulu Sultan öldürülmüşdür. Onun yerinə keçən Məlik Hətəm
qardaşının intiqamını almağa çalışırdı. Bu işə Talış məliki Məlik Usubu da cəlb 
etdi. Pənah xan onların yerləşdiyi Çırmıx qalasını almaq üçün dəfələrlə döyüşə 
girməyə məcbur oldu. Məlik Hətəm məğlub oldusa da, uzun müddət Qarabağ 
xanlığına qarşı düşmən münasibət bəslədi. Məsələn, 1795-ci ildə  Ağa 
Məhəmməd  şah Qacar Qarabağa hücum edərkən Məlik Hətəmin oğlu Məlik 
Məcnun onun yanında idi. Şuşanı ala bilməyən Ağa Məhəmməd  şah Qacarı 
Tifiisə qədər müşayiət etmişdir. Mirzə Adıgözəl bəyin Xəmsə məlikləri barədə 
rəyi daha səhihdir. O yazır ki, Vərəndə  məliyi Məlik  Şahnozər  əmisi Məlik 
Hüsünü öldürüb məlik olmuşdur. Bu səbəbdən Xəmsə  məlikləri Vərəndəni 
qarət etdilər, Çanaqçı qalasını ala bilmədilər. Əhd etdilər ki, gələn bahar qalanı 
alsınlar. Bu səbəbdən Məlik  Şahnəzər Pənah xana pənah apardı: "Məlik 
Şahnəzər özünü zəif və qol-qanadını  sınmış  gördü.  O,  gələcəyi gördüyündən, 
niyaz üzünü qul bəsləyən xanın kandarına sürtdü, itaət sırğasını qulağına asdı 
və xidmət komərini belinə bağladı. Xanın hüzurunda lazımi dərəcədə 
canfəşanlıq etdi və son dərəcə mehribanlıq göstərdi.  İndiki  Şuşa  şəhərinin 
yerini mərhum xanın yadına salıb, ona tərif etdi. Sonra xanı gətirib bu yeri ona 
göstərdi. O da bu yeri bəyənmiş olduğundan, həmin  şəhərin binasını qoyub 
orada məskən etdi. Bu qalanı da möhkəm... düzəldib ölkənin mərkəzi etdi... 
Pənah xan Mehri, Güney mahallarını  Bərgüşada qədər Qaradağ hakiminin 
əlindən alıb özünə tabe etdi. Tatef və Sisyan mahallarını Naxçıvan hakimindən, 
Zəngozur və Qapan mahallarını Təbriz bəylərbəyisindən aldı..."
1

Məşhur  Şuşa  şəhəri Xəmsə  məlikləri itaətə alındıqdan sonra (1750-1751) 
salınmışdır. Yuxarıda adı  çəkilən Məlik Cümşüd sonralar Qarabağ xanlığına 
qarşı  çıxmış,  İbrahim xanın xaincəsinə öldürülməsində  iştirak etmişdir. O 
zaman Məlik Cümşüd çar hökumətindən 1400 manat təqaüd alıb Tiflisdə 
yaşayırdı. 
Pənahəli xanı dinc quruculuq işi aparmağa qoymurdular. Şuşa tikildikdə 
Pənahəli xan Məhəmmədhəsən xan Qacara (1751), Fətəli xan Əfşara (1758) və 
başqa İran feodallarına qarşı hərbi əməliyyatlar aparırdı. V.N.Leviatovun yaz-
dığı qeyddə deyilir ki, Məhəmmədhəsən xan Qacarın qoşunları Qarabağda olan 
zaman (1751) Şuşa qalası mövcud idi. Məhəmmədhəsən xan Qarabağda cəmisi 
bir aya qədər qalmış, sonra isə cənuba tərəf geri çəkilməyə məcbur olmuşdur. 
Pənahəli xanın düşmənlərini narahat edən  ən  əvvəl Zaqafqaziyada tayı-
bərabəri olmayan Şuşa qalasının tikilməsi idi. 1751 -ci ildən sonrakı siyasi 
hadisələrdə həmişə Şuşa şəhərinin adı çəkilir. Şuşa qalasını tikmək ərəfəsində 
Pənah xan Şahbulaqda geniş  məsləhət  şurası çağırmışdı: "Biz gərək dağların 
içində, möhkəm və keçilməz yerdə elə bir əbədi və sarsılmaz qala tikək ki, onu 
                                                           
1 Bax: "Qarabağnamələr", bu nəşrin I kitabı, səh.42.
 
204




Dostları ilə paylaş:
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   86


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə