Azərbaycan diLİ VƏ tariXİ



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə69/86
tarix24.12.2017
ölçüsü2,8 Kb.
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   86

güclü düşmən belə mühasirə edə bilməsin. Qalanın bir tərəfi dağlarda olan 
ellərin üzünə açıq olmalı və mahallarla rabitəmiz, əlaqəmiz kəsilməməlidir". 
Mirzə Camal yazır ki, xanın etibarlı adamları qalanın yerini müəyyən 
etdilər. Lakin gələcək şəhəri su ilə təmin etmək müşkül məsələ idi: "...Qalanın 
içində iki-üç bulaqdan başqa axar su yox idi. Bu bulaqların suyu isə qala 
camaatma kifayət etməzdi. Ona görə, güman gedən yerlərdə quyu qazdırıb 
müəyyən elədilər ki, buranın bir çox yerlərində su quyuları qazmaq 
mümkündür. Bu xəbəri mərhum Pənah xana çatdırdılar. Xan sevinərək, bir neçə 
nəfər öz yaxın adamı ilə buraya gəldi, yerlə tanış olub, ezmlə qalanın binasını 
qoydu". 
Şuşa şəhərində əvvəl orada "Şoşu" adlı şəhər olması barədə müasir erməni 
ekstremistlərinin uydurmalarını heç bir mənbə  təsdiq edə bilməz.  Şuşa  şəhəri 
əvvəlcə Pənahabad adlanırdı... 
Şuşa  şəhərinin tikilib ohalinin istifadəsinə verilməsi misli görünmomiş bir 
sürotlə  həyata keçirilirdi, artıq 1751-ci ildən  əhalinin oraya köçürülməsinə 
başlandı. Şuşa şohəri salınana qədər onun ərazisində guya insan məskəni olması 
barədə uydurmanı Mirzə Camal belə  rədd edir. Şuşa tikilənə (1756) qədər 
burada yaşayış evləri yox idi. İlk dövrdə  Şuşaya köçürülənlər kimlər idi?.. 
Şahbulaq qalasının sakinləri olan bütün rəiyyətləri, mülazimləri, bir sıra 
kəndləri kəndxudalarının ailələrini köçürüb bu qalanın içində yerləşirdi... Xalqı 
yerləşdirib, hamıya, xüsusilə özü üçün yurd və imarət müəyyən etdikdən sonra 
mahir ustalar, ağıllı, işgüzar adamlarla qalanın hasarını çəkdirdi
1

Bütün yuxarıda deyilənlərə  əsasən müəyyən etmək olar ki, Şuşa qalasının 
bünövrəsi  ən geci 1750-ci ilin ikinci yarısında qoyulmuşdur. T.İ.Ter-
Qriqoryanın verdiyi məlumata görə erməni müəllifləri, o cümlədən Raffinin 
"Beş  məliklik" və Barxııdaryanın "Arstax" adlı  əsərlərində  Şuşa qalası 
binasının tarixi Mirzə Camal Cavanşir Qarabaği və Mirzə Adıgözəl bəyin 
verdikləri məlumata əsasən qeyd olunur. 
Pənahəli xanın Bayat qalasında  şəkili Hacı  Çələbi xanı  məğlub etməsi, 
Şahbulaq və Şuşa qalasını bina etməsi, Gəncə, Naxçıvan, Qaradağ xanlığını öz 
təsiri altına alması, onun şöhrətini get-gedə artırır. Hacı Çələbi xan 1748-ci ildə 
Bayatdakı məğlubiyyətdən narahat idi, tez-tez Pənahəli xanı hədələyirdi. Digər 
tərəfdən Hacı  Çələbi xanın Gürcüstan vadisi II İraklinin iki hücumunu 
müvəffəqiyyətlə dəf etməsi Pənah xanı daha da narahat etmişdi. Bu səbəbdən 
Pənahəli xan Qaradağ, Naxçıvan, Gəncə  hərbi qüvvələrini birləşdirib Hacı 
Çələbiyə qarşı hücuma başladı. Onlar II İrakliyə  xəbər göndərərək müttəfiq 
olması haqda razılığını almışdır. "Qarabağnamələr"dən göründüyü kimi, dörd 
hakimin birləşib  Şəki xanını  məğlub etmək məqsədi çox qəribə bir sonluqla 
nəticələnmişdi. II İrakli vədə xəyanət edərək Gəncədən azca yuxarıda Qızılqaya 
adlı yerdə dörd xanı (Qarabağ, Gəncə, Qaradağ  və Naxçıvan xanlarını) həbs 
etmişdi. 
                                                           
1 B ax: "Qarabağnamələr", bu nəşrin II kitabı, səh.248.
 
205


Xanları II Iraklinin əsirliyindən azad etmək vəzifəsi şəkili Hacı Çələbi xanın 
öhdəsinə düşdü. 
Pənahəli xanın qəhrəmanlığı  və  ədaləti bütün Zaqafqaziyaya digər qonşu 
xanlıqlardan Püsyan, Qaraçarh, Çinli, Dəmirçi gəlirdilər.  Əhmədbəy Cavanşir 
yazır ki, Pənahəli xanın hakimiyyəti "...dövründə  və bundan bir qədər sonra 
Gürcüstandan və digər qonşu xanlıqlardan Püsyan, Qaraçarh, Çinli, 
Dəmirçihəsənli, Qızılhacılı, Səfikürd, Boyəhmədli, Saatlı, Kəngərli tayfaları və 
bir çox başqaları Qarabağa, Pənah xanın yanına köçüb gəldilər"
1

XVIII əsrin ortasında İranda hakimiyyət uğrunda mübarizədə daha təhlükəli 
bir qüvvə meydana çıxdı, Bu, Qacarlar sülaləsinin hakimiyyətinə yol açmış 
Məhəmmədhəsən xan Qacar idi (Ağa Məhəmməd şah Qacarın atası - N.A.). 
Pənah xan onun şəxsində qorxulu bir düşməni görürdü. 
Mirzə Camal yazır: "Qala tikilib qurtarandan bir il sonra Ağaməhəmməd 
şahın atası Məhəmmədhəsən xan Qacar İraq və Azərbaycan qoşunları ilə Şuşa 
qalasını tutmaq və Pənah xanı özünə tabe etmək üçün Arazdan keçib, qalanın 
dörd ağaclığında ordu qurdu. Mərhum Pənah xanı özünə tabe etmək və  Şuşa 
qalasını ələ keçirmək üçün çox fikirləşdi, tədbirlər tökdü, lakin baş tutmadı. Bir 
ay orada dayandısa da, o qədər qoşunla qalaya yaxınlaşa bilmədi. Qarabağın 
qoçaq  əhalisi onun ordusunun at, dəvə  və başqa heyvanlarını gizlində  və 
aşkarda qarət edib, Məhəmmədhəsən xanın qoşununa çoxlu ziyan vurdular"
2

Pənahəli xanın təzyiqinə davam gətirməyən Məhəmmədhəsən xan Arazı 
keçib İrana qayıtmağa məcbur oldu. Bu tarixi hadisə Pənahəli xanı Azərbaycan 
və İran miqyasında ən güclü hakim kimi tanıtdı. 
Məhəmmədhəsən xan Qacarın Pənah xan tərəfindən məğlub edilməsi 
haqqında Mirzə Yusif Nersesovun "Tarixi-Safi" kitabında da maraqlı faktlar 
vardır. O yazır ki, Məhəmmədhəsən xan Qacar Qarabağdan geri çəkilərək 
qarabağlıların əlinə qənimət olaraq iki top keçmişdi. Hasar topu adı ilə məşhur 
olan bu toplar Xatın arxında qalmışdı. İran qoşunları gedəndən sonra bu toplar 
Şuşa qalasına gətirildi. Müəllif qeyd edir ki, son İran-Rusiya müharibəsində 
(1826-1827-ci ildə) Şuşa qalası qızılbaşlar tərəfindən mühasirəyə alınarkən bu 
toplardan istifadə olunurdu. Rus soldatları  həmin toplardan İran qoşunları 
üzərinə atəş açdılar. 
Məhəmmədhəsən xandan sonra Nadir şahın sərkərdələrindən biri olan 
Urmiyah Fətəli xan Əfşar Pənah xanın yanına mahir elçilər göndərib onu itaətə 
və ittifaqa dəvət etdi. Lakin Pənah xan belə sərdarlara itaət etməyi haqlı olaraq, 
özü üçün əskiklik və ar bilib, elçiləri kobud cavablarla geri qaytardı. Beləliklə, 
Pənahəli xanın daha qorxulu düşməni Fətəli xan Əfşarla müharibəyə 
başlamasına zəmin yarandı: "...Fətəli xan Azərbaycan, Urmiya və başqa 
vilayətlərin  əhalisindən çoxlu qoşun toplayıb qalanı almaq, Qarabağı  ələ 
keçirmək 
                                                           
1 Bax: "Qarabağnamələr", bu nəşrin II kitabı, səh.182. 
2 Yenə orada, səh.248. 
 
206




Dostları ilə paylaş:
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   86


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə