Azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti magistratura məRKƏZİ



Yüklə 1,26 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/27
tarix17.11.2018
ölçüsü1,26 Mb.
#80462
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27

 

qalması,  həyat  səviyyəsinin  göstəriciləri,  onun  daim  yaxĢılaĢdırılması  tədbirləri  ilə 



əlaqədar araĢdırmalar yer alır.  

 Birinci  fəslin  ikinci  mövzusu isə ĠnkiĢaf  etmiĢ, ĠnkiĢaf  etməkdə olan, inkiĢafdan 

geri  də qalmıĢ ölkələrin  inkiĢafa  dair təcrübələrinə  əsaslanır. ĠnkiĢaf etmiĢ ölkələrin 

xüsusiyyətləri,  ortaq xüsusiyyətləri,  inkiĢaf  dinamikası, təcrübəsi qeyd olunub. 

Bunları  tədqiq edərkən məsələn  , ĠEOÖ-lərin  təcrübəsini təcrübəsini  öyrənmək 

üçün həmin  ölkələrin  ortaq xüsusiyyətlərinə  nəzər  salmaq lazımdır.  

ĠnkiĢaf  etməkdə olan ölkələrin  ortaq xüsusiyyətələrini  nəzərdən keçirək. 

1.  Kənd  təsərrüfatında  əl  əməyindən  istifadənin  azaldılması  və  Ģəhərdə 

sənayeləĢmə  və bu səbəbdən iĢ imkanlarının kənddən Ģəhərə köçü artımı 

2. Ölkə sənayeləĢməsi 

3. Kənd əhalisi  sayının azalması 

4.ġəhər  əhalisinin  böyük  bir  qismi  bir  və  ya  daha  çox  Ģəhərdə  üstünlük  təĢkil 

etməsi 

5.  Ölkə  inkiĢafı  ilə  bağlı  Ģəhərlərdə:  xəstəxana,  məktəb,  səhiyyə,  təhsil, 



məskunlaĢma   Ģərtlərində  irəliləyiĢin  olması 

6.  Ölkə  nüfuzu  təbii  artım  ilə  bir  müddət  daha  da  artar.  ġəhərlərə  axın  artdıqca 

doğum  səviyyəsi  azalar,  uĢaq  ölümlərində  azalma  baĢ  verər,  yaĢam  müddətində 

artım nəzərə çarpar 

7.ĠEOÖ  –in  əhali  piramidası  üçbucaq  Ģəklindən  daha  çox  zəng  əyrisinə  oxĢamağa 

baĢlamıĢdır 

8.ĠEOÖ –də doğum səviyyəsində azalma  nəzərə  çarpır. (Tunis 2000) 

9.Ortalama  həyat  müddəti  artmıĢ,  ölkənin  əhali  piramidasi  artıq  60  yaĢ  sonrası 

vacib bir nisbətdədir 

10. Orta yaĢlı və yaĢlı əhali  gənc əhaliyə  nəzərən artamğa  baĢlayar.(Brazilya2000) 

11. Ölkə inkiĢaf  etdikcə əhali  iyerarxiyası  da ĠEÖ də ki kimi  Ģəkil  alır.  

Elmi işinin həcmi və strukturu  dissertasiya giriĢ,  3 fəsil, cədvəl 32, 7 

paraqrafdan ibarətdir. 




 

. 



FƏSİL1: ƏHALİNİN HƏYAT SƏVİYYƏSİ VƏ HƏYATIN KEYFİYYƏTİ, 

ONLARIN ELMİ NƏZƏRİ VƏ KONSEPTUAL ƏSASLARI. 

1.1 . Əhalinin həyat səviyyəsi , həyatın dəyəri və onun səviyyəsini xarakterizə 

edən göstəricilər. 

Əhalinin  həyat  səviyyəsi  ,  həyat  keyfiyyəti  iqtisadi  sistemin  tipindən  və  təbiətindən 

asılı  olmayaraq  bütün  dövrlərdə  cəmiyyətin  sosial-siyasi    stabilliyinin  baĢlıca 

qarantiyası  hesab  olunur.  Həyat  səviyyəsi,  həyat  keyfiyyəti  sosial  iqtisadi  inkiĢafın 

ən  mühüm  göstəricilərindən  biri  olub  cəmiyyət  üzvlərinin    ən  vacib  

ehtiyyaclarının  qarĢılanması  göstəricisi  kimi  xarakterizə  olunur.  Həyat  keyfiyyəti, 

həyat  səviyyəsi  istər  bazar  və  qeyri-bazar  təsərrüfatçılıq  sistemində,  istərsə  də 

keçid  dövründə  əhalinin  yaĢayıĢ  təminatı  kimi  xarakterizə  olunur.  Bununla  da,  

iqtisadiyyatda  sosial kateqoriya kimi  səciyyələndirilir.(Mənbə:  3. səhifə- 9) 

 Həyat  səviyyəsi  ,  həyat  keyfiyyəti  əhalinin  maddi  rifah  halı,  cəmiyyət  üzvlərinin 

sosial  ehtiyyaclarının  ödənilməsi  hər  zaman  dövlətin  və  iqtisadiyyatın  önündə 

mürəkkəbliyi,  kəskinliyi  ilə  dayanan  problemlərdəndir.    Sinifli  cəmiyyətin 

yaranması,  əmlak,  torpaq  və  əmək  ehtiyyatları  üzərində  xüsusi  mülkiyyətin 

yaranması  əhalinin  həyat  keyfiyyətinin  normalaĢdırılması  ilə  bağlı  ardıcıl 

aksiyaların  baĢlanması  ilə  sonlandı.  Əhalinin  tədricən  sivilizasiyalaĢması 

nəticəsində  insanlar  sosial  haqqlarının  reallaĢdırılması  ilə  bağlı  tələblərini 

gücləndirməyə  baĢladılar.( Mənbə:  3.səh-9) 

Problemə  elmi  tərəfdən  baxsaq,  belə  qərara  gələ  bilərik  ki,  əhalinin  həyat 

səviyyəsi,  həyat  keyfiyyəti  bir  baĢa  ölkənin  iqtisadi  inkiĢafına  göstərən  amillərin 

dinamikası  ilə  Ģərtlənir.  Elmi  tərəfdən  həyat  keyfiyyəti  iqtisadiyyatda  sosial 

kateqoriya  kimi  qəbul  olunur.  Məsələyə  daha  geniĢ  aspektdən  baxdıqda  isə  sosial 

termini  birbaĢa cəmiyyət üzvlərinin  yaĢayıĢının səviyyəsi kimi  xarakterizə  olunur.  

Aparılan  tədqiqatlar  aydın  Ģəkildə  izah edir ki, iqtisadiyyatın həm də birbaĢa sosial 

hadisələrlə  bağlı  məhdud  bir  sahəsi  də  mövcuddur  ki  bu  da  insanların  həyat 




 

səviyyəsini,  onun  keyfiyyətini  tədqiq  edən  sosial  sfera  hesab  olunur.  Ġqtisadiyyatın 



sosial  sferasına  bir  baĢa  insanların  həyat  səviyyəsi  ,  onun  keyfiyyəti  ilə  bağlı 

məsələlər,  cəmiyyət  tərəfindən  maddi-mənəvi  nemətlərin  və  xidmətlərin  istehlakı  , 

əhalinin  vacib  təlabatlarının  qarĢılanmasını  əks  etdirən  fəaliyyət  növləri  əks 

etdirilir.  Bütün  zamanlarda,  iqtisadi  yanaĢmalarda  sosial  sferanın  vəziyyəti  və 

əhalinin  həyat keyfiyyəti  iqtisadiyyatın  ümumi  inkiĢaf  parametrlərindən  asılıdır.  

Həyat  keyfiyyəti  ölkə  iqtisadiyyatının  dinamikası  və  onun  keyfiyyətinin  göstəricisi 

kimi  baĢa  düĢülür.  Həyat  keyfiyyəti  artımı,  yəni  Ümumi  daxili  məhsulun  bölgüsü, 

istehsalın    yenidən  bölgüsü  ilə  həmçinin  iqtisadi  artımın  özünə  təsir  edən 

makroiqtisadi  göstəricidir.  Əgər  səmərəli  iqtisadiyyatdan  söhbət  gedirsə,  onda 

iqtisadi  artımla  yanaĢı,  həyat  keyfiyyətinin  artımı  arasında  nisbətlər  baĢa  düĢülür. 

Bu  nisbət  iqtisadi  artımın  sosial  nəticəsi  kimi  qiymətləndirilə  bilər.  Həyat 

keyfiyyətini  artırmaq  ,  yoxsulluğu  ləğv  etmək,  qarĢılıqlı  əlaqədə  olan  proseslərdir 

və  ölkədə  iqtisadiyyatın  qlobal  makroiqtisadi  tənzimlənməsi  üçün  əsas  konseptual 

inkiĢaf  göstəricisidir.  Həyat  keyfiyyəti  , maddi rifah  , yoxsulluq, göstəriciləri   

-

 

ÜDM –un həcmi, artımı, onun hər nəfərə düĢən miqdarı; 



-

 

ÜDM-un  tərkibində,  istehlak  fondunun  ümumi  həcmi  və  onun  adam  baĢına 



düĢən səviyyəsi; 

-

 



əhalinin  gəlirləri,  xərcləri,  minimum  əmək  haqqı,  orta  əmək  haqqı,  bəzi 

məhsulların  istehlakının  natural  və dəyər göstəriciləri 

-

 

səhiyyə,  təhsil  sahəsində  istehlak  hər  nəfərə  düĢən  iqtisadi-sosial 



göstəricilər.  Ekoloji  mühit,  təbii  artım, orta ömür müddəti, təhsil  və s.  

-

 



təhlükəsizlik  göstəriciləri 

Bu  göstəricilər  məqsəd  və  nisbi  mənada  tədqiqatın  xarakterindən    asılı  olaraq 

formalaĢır, tətbiq olunur  və proqnozlaĢdırılır. ( Ġstinad yaz Əlirza müəllimdən) 

Makro  aspektdən  baxıldıqda  iqtisadiyyat  sosial  əlaqələrin  meydana  gəlməsi 

qaynağı  kimi  göstərilir.  Ġqtisadi  inkiĢaf  sezildikcə  əhalinin  maddi  və  mənəvi  həyat 

keyfiyyəti  artır.  Sosial  iqtisadiyyatın  mövcud  halı  əhalinin hansı Ģəraitdə yaĢaması, 





Yüklə 1,26 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə