Azərbaycan döVLƏT ĠQTĠsad unġversġtetġ «magġstr hazirliği məRKƏZĠ» Əlyazması hüququnda



Yüklə 0.66 Mb.

səhifə9/28
tarix14.09.2018
ölçüsü0.66 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   28

 

26 


Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  bankların  plastik  kart  sistemləri,  bir  qayda  olaraq 

banklarlar  arası  kooperasiya  əsasında  yaradılır.  Prinsip  etibarı  ilə  ayrıca  götürül-

müş bir bank da özünün plastik kartlar sistemini yarada bilər. Məsələn Saratovdakı 

«Naratbank»  «Narat»  səhmdar  cəmiyyətinin  mağazalarında  ödənişlərin  həyata 

keçirilməsi üçün istifadə edilən «Narat-kard» plastik kartlarının emissiyasını həya-

ta  keçirmişdir.  Lakin  məxsusi  plastik  kartların  buraxılması  onlara  xidmət  infra-

strukturunun yaradılması üçün sanballı əsaslı vəsait qoyuluşu tələb edir. Buna görə 

də  praktikada  kommersiya  banklarının  yalnız  az  bir  qismi  öz  plastik  kartlarını 

buraxır,  onların  əksəriyyəti  öz  müştərilərinə  milli  və  ya  beynəlxaiq  bank  kartları 

assosiasiyalarının  başçılıq  etdiyi  iri  plastik  kartlar  sistemlərinin  kartlarını  təklif 

edirlər  («Viza»,  «Master  Kard»,  «Yevropey»,  Rusiyada  -  «STB  Kard»,  «Yunion 

Kard», «Zolotaya korona» və b.). Bu haida bir bank bir neçə müxtəlif sistemlərin 

tərəfdaşı (nümayəndəsi) qismində çıxış edərək onların kartlarını emissiya edə bilər. 

Beləliklə, plastik kartların emitentləri arastnda rəqabətin sanki iki səviyyəsi 

mövcuddur: «Bank» və «qeyri-bank» tipli plastik kartlar sistemiəri arasında rəqa-

bət  və  onların  nümayəndələri  rolunda  çıxış  edən  kommersiya  banklan  arasında 

rəqabət. 

Yol  çeklərinin  emitentləri.  Yol  çeklərinin  emissiyası  və  dövriyyəsi  sfera-

sında  da  analoji  vəziyyət  yaranmışdır.  Yol  çeki,  əsas  etibarilə,  ticarət  xarakterli 

olmayan  beynəlxalq  hesablaşmaların  (başqa  sözlə  desək,  valyuta  hesablaşmaları-

nın)  vasitəsi  kimi  istifadə  edilən  ödəniş  sənədidir.  Hərçənd,  bəzi  ölkələrdə 

(məsələn ABŞ-da, Kanadada) əmtəə və xidmətlərin haqqınnın nağdsız ödənilməsi 

üçün  daxili  hesablaşmalarda  da  yol  çekləri  tətbiq  edilir.  Banklaria  yanaşı,  digər 

maliyyə-kredit  təsisatları,  plastik  kartlarla  bağlı  halda  olduğu  kimi  ixtisaslaş-

dırılmış  yol  çekləri  şirkətlərinə  çevrilmiş  turist  təşkilatları  da  yol  çeklərinin  emi-

tentləri ola bilər («Tomas Kuk», «Ameriken Ekspress» və b.). Yol çekləri bazarın-



 

27 


da kəskin rəqabət mübarizəsi gedir, standartlaşdırılmış yol çekləri buraxan emitent-

lərin birlikləri və assosiasiyaları yaradılır («Viza», «Master Kard»). Müasir Rusi-

yada bəzi kommersiya banklan yol çekiərinə xidmət göstərməklə məşğul olur. 

Trast  Ģirkətləri.  Trast  xidmətləri  sahəsində  kommersiya  bankları  «Banka 

oxşar qurumların» rəqabəti iiə üzləşirlər. Məsələn XIX əsrdə ABŞ-da fərdi səhm 

paketlərinin  və  korporasiyaların  mülkiyyətinin  idarə  edilməsi  ilə  bağlı  müntəzəm 

əməliyyatların  inkişafının  lap  başlanğıcında  bu  əməliyyatlar  sığorta  şirkətləri 

tərəfindən həyata keçirilirdi. Etibarnamə əsasında mülkiyyətin idarə edilməsi üçün 

ilk çarter (icazə) 1822-ci ildə Nyu-Yorkdakı əmlak sığortası şirkətinə, ikinci çarter 

isə  1830-cu  ildə  Filadelfiya  sığorta  şirkətinə  verilmişdir.  XIX  əsrin  ortalarından 

başlayaraq  əsas  fəaliyyət  növü  kimi  mülkiyyətin  etibarnamə  əsasında  idarə  edil-

məsi ilə məşğul olan ixtisasiaşdırılmış trast şirkətləri də inkişaf etməyə başlayır. 

Transfer-agentlər,  depozitarilər,  qeydiyyatçılar.  Transfer-agent  və  depo-

zitari  xidmət  sahəsində  banklartn  rəqibləri  investisiya  təsisatları  (o  cümlədən 

investisiya şirkətləri) və ixtisaslaşdırılmış transfer agentlər və depozitarilər  – qiy-

mətli  kağızlarla  bağlı  əməliyyatlar  aparan,  onların  hərəkətinin  uçotunu  aparan  və 

emitetlərlə müqavilələrə əsasən digər funksiyaları həyata keçirən hüquqi şəxslərdir. 

Bundan əlavə agent xidməti sahəsində müstəqil qeydiyyatçılar adlanan firmalar da 

işləyir.  Onların  vəzifəsi  eomitent  tərəfindən  buraxılmış  qiymətli  kağızların 

sahiblərinin reysterinı aparmaqdan ibarətdir. 

Əslində  Rusiyada  trastın  hüquqi  əsası  yoxdur  (bu  barədə  prezident  fərma-

nında  trastın  yalnız  tərifi  verilir,  lakin  trast  fəaliyyətinin  təşkilati  formaları  təyin 

edilmir).  Buna  baxmayaraq,  hazırda  bəzi  investisiya  təsisatları  (onlar  bəzən 

özlərini investisiya - trast şirkətləri adlandınrlar). Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, 

çox  vaxt  pul  vəsaitlərinin  trast  idarə  edilməsi  adı  altında  adi  depozit  xidmətləri 

gizlənir. Bu, depozitlərin qəbul edilməsi ilə bağlı əməüyyatların həyata keçirilməsi 




 

28 


üçün bank lisenziyasına malik olmaq tələbindən yan keçmək məqsədilə edilir. Bəzi 

investisiya  şirkətləri  və  investisiya  məsləhətçiləri  qiymətli  kağızların  emissiya 

prospektlərinin hazırlanması ilə bağlı xidmətlərini təklif ediriər. 

Depozitar  və  transfer-agent  xidmətləri,  yəqin  ki,  trast  xidmətlərinin  Rusi-

yada ən çox mənimsənilmiş növləridir. İnvestisiya şirkətlərinin çoxu səhmdarların 

reyestrinin  aparılması,  qiymətli  kağızlarla  bağlı  sövqələrin  qeydiyyatı,  səhmdar 

cəmiyyətlərinin  səhmləri  üzrə  dividendlərin  hesablanması  və  s.  xidmətlər  təkiif 

edirlər.  Eyni  zamanda  mütəxəssislərin  fikrincə,  depozitari  funksiyalarının  yerinə 

yetirilməsi üçün ən münasib qurum kommersiya banklarıdır. Banklar ilk növbədə 

bir qayda olaraq qiymətli kağızlarla bağlı sövqələr sahəsində xeyli təcrübəyə mafik 

olur, onların sərəncamında depozit əməliyyatlannın uçotunun aparılması və onlara 

nəzarət edilməsi üçün zəruri vəsait və kadrlar olur. Bundan əiavə banklar nağd pul 

vəsaitiərinin, qiymətli kağızların və digər sənədlərin təhlükəsiz saxlanmasını təmin 

edirlər. 

Bank  rəqabətinin  «Qeyri-bank»  iştirakçılarının  qeyri-bank  kredit-maliyyə 

təsisatları  ilə  yanaşı  fəaliyyət  göstərən  ikinci  qrupu  qeyri-maliyyə  müəssisə  və 

təşkilatları,  yaxud  bəzən  deyildiyi  kimi  bank  olmayan  banklar  -  ticarət  evləri, 

sənaye müəssisələri, poçt və b. qurumlardır. 

Bu baxımdan, Amerikanın «Sirz, Roubank ənd Ko» (Sears, Roebuck & Co) 

konserni  daha  əlamətdardır.  Dünyada  ən  iri  ticarət  şirkəti  olan  bu  konserm  artıq 

uzun  illər  boyu  öz  müştərilərinə  əmtəətərlə  yanaşı  maliyyə  xidmətləri  də  satır. 

1988-ci  ildə  konsermin  dövriyyə  vəsaitlərinin  yarıdan  çoxu  bu  cür  xidmətlər 

göstərilməsi ilə bağlı əqdlərin payına düşmüşdür. Onun pərakəndə satış mağazalan 

ilə yanaşı «Olsteyt lnşurans» sığorta qrupu, «Din Vinter» broker evi, kaliforniyada 

bankı böyük ssuda - əmanət assisosiasiyası da vardır. Şirkət tərəfındən yaradılmış 

elektron  hesabiaşmalar  sistemi  birləşmiş  ştatların  bütün  ərazisində  yerləşən  800 




: application -> uploads -> 2016
2016 -> Ali məktəb psixologiyası
2016 -> Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Magistratura Mərkəzi Hacıyev Tural Eldar oğlu
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Magistratura məRKƏZİ
2016 -> İxtisas: 5301. 01 Daxili fiskal siyasət və dövlət maliyyəsi İqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya
2016 -> Bilet 1 Davranış iqtisadiyyatı Süni intellektin yaranmasının başlanğıc mərhələsi İnformasiya, verilən, məlumat, bilik Verilənlər bazasının modelləri Bioloji neyron İqtisadi informasiyanın layihələndirmə mərhələləri Genetik alqoritmlər Bilet
2016 -> Dərs vəsaiti kimi tövsiyyə edilmişdir. B a k I 1


Dostları ilə paylaş:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   28


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə