Azərbaycan dünya əDƏbiyyatinda beynəlxalq Simpoziumun materialları



Yüklə 6.82 Mb.

səhifə5/273
tarix11.07.2018
ölçüsü6.82 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   273

AZƏRBAYCAN DÜNYA ƏDƏBIYYATİNDA Beynəlxalq Simpoziumun materialları 

12 


 

da Avrupa’da edebiyat faaliyetlerinin merkezi Berlin idi.  Die Literarische Welt 

Berlin’de  yayımlanmaktaydı.  Alman  edebiyatının  birçok  önemli  yazarının  bu 

dergide yazıları çıkmaktaydı. Essad Bey 21 yaşında derginin doğu uzmanı olmuş-

tur.

1

 



Genç yaşına rağmen kısa zamanda derginin en çok dikkat çeken yazarlarından 

biri haline gelmiştir.  

Aslında Yahudi kökenli olan yazarın ailesi Yahudi düşmanlığından kaçarak 

Kafkasların çok uluslu yapısına sığınmışlardır.

2

 

1922 yılında Almanya’da kendisini 



Essad  Bey  olarak  tanıtan  yazarın  ilk  adı  Lev  Nussimbaum’dur.  Essad  Bey  adını 

Ağustos 1922 tarihinde Berlin’deki Türk Büyük Elçiliğinde İslamiyet’e geçtikten 

sonra almıştır. Lev Nussimbaum’un, yani Essad Bey’in İslamiyete geçmesi haya-

tındaki en önemli kararlardan biri olarak değerlendirilmektedir. Hayatının bundan 

sonrasını  İslam  kurallarına  göre  yaşadığı  söylenir.

3

 



Yazar  çocukluğunun  geçtiği 

Bakü kültür, 

düşünce  ve  inancını  hiçbir  zaman  unutmamıştır.  Onun için Bakü, 

hayatı  boyunca  çocukluk  yıllarının  özlemi  ile  yoğrulmuştur.  Urs Jenny bununla 

ilgili şunları yazmıştır: 

 



Yazar Essad Bey için çocukluğunun Bakü’sü Şark ve Garp’ın birlikte var 

olduğu özlem diyarı olmuştur; Hıristiyanların, Yahudilerin ve Müslümanların kom-

şu olarak kardeşçe birbirleriyle geçindikleri bereketli bir Megapolis: geçmişe yö-

nelen bir Ütopya

4

 



 

Yazar bu güzelliğin bozulmasına sebep olarak Bolşevik hareketini görmek-

tedir. 

Essad Bey’in Moskovayı işlediği bütün eserlerinde Stalin uğursuzluğun be-



den

leştiği dominant bir figürdür.

5

 

  Lev Nussimbaum’un Essad Bey’e, 



daha sonra da Kurban Said’e dönüşme 

hikâyesi bitmek bilmeyen bir kaç

ışın  serüvenidir.  I.  Dünya  Savaşının  etkilerinin 

he

nüz Bakü’ye ulaşmadığı bir dönemde, Lev lise öğrenimine Bakü’de devam et-



mekteydi. 

Çar’ın devrilmesiyle başlayan iç çatışmalar ve bunun akabinde, 1918’de 

komünistlerin iktidara geçmesini Lev ilk kez görd

üğü bir kan gölü olarak betim-

lemiştir.

6

 



Kapitalist biri olarak tanınan babası, artık o topraklarda hiç şansının kal-

ma

dığını bilir. Oğlunu da yanına alarak önce Türkiye, Semerkand, Buhara ve İran 



ol

mak üzere Doğu istikametine, sonra yine Bakü’ye uğrayarak Gürcistan, Karade-

niz, 

İstanbul, İtalya, Paris üzerinden Almanya’ya kaçar.



7

 

Lev Avrupa’nın ortasına 



şaşkın ve meraklı biri olarak düşmüştür. 1922 yılının son baharında Berlin’e yerle-

şirler. Friedrich Wilhelm Üniversitesi’nde şarkiyat seminerlerine katılır. Çok sür-

me

den yabancı dile karşı olan yeteneği anlaşılır.



8

 

                                                           



1

 REISS, Tom, Oryantalist-

Tuhaf ve Tehlike Dolu bir Hayatın Aydınlanan Sırrı, Çev. : Selda 

Somuncuoğlu, İletişim Yay. , İst. 2009, s. 291  

2

 JENNY, Urs, Allahs vergessener Jünger, Der Spiegel, 18. 05. 2008 / 21, s. 172  



3

 

BAŞİROVA, Gülşan, Das Schaffen von Kurban Said alias Essad Bey: 



www. isb-bln. 

de/jahrbuecher/jahrbuch2006/8250. html

 (27. 04. 2011) 

4

 JENNY, Urs, Allahs vergessener Jünger, Der Spiegel, 18. 05. 2008 / 21, s. 172 



5

 JENNY, a. g. e. , s. 172 

6

 JENNY, a. g. e. , s. 173 



7

 JENNY, a. g. e. , s. 173 

8

 JENNY, a. g. e. , s. 173 




AZƏRBAYCAN DÜNYA ƏDƏBIYYATİNDA Beynəlxalq Simpoziumun materialları 

13 


 

 

Essad  Bey  1931  yılında  zengin  bir  ayakkabı  tüccarının  kızı  olan  Erika 



Loewendahl ile evlenmiştir. Bir yıl sonra Almanya’nın siyasi konjonktürü çok de-

ğişir. Nasyonal Sosyalizm’in baskısı her yere hâkim olmuştur. Vatansız bir Müslü-

man ve Sovyetlerin bir düşmanı olduğundan dolayı Nasyonal Sosyalist’lerin kendi-

sine bir şey yapmayacaklarını zanneden Essad Bey’in kitapları yasaklanır.

1

 

 



Essad  Bey  hayatı  boyunca  devrimlerden  nefret  etmiştir.  Yurt edinmeye 

çalıştığı her ülkeden peşpeşe yaşanan siyasi çalkantılar yüzünden sürgün edilmiştir. 

Önce  Rusya’daki  şiddetten  kaçmıştır.  Bolşevikler  babasının  petrol  kuyularına  el 

koymuşlardır  ve  Bakü’deki  villalarını  Stalin’in  karargâhına  dönüştürmüşlerdir.

2

 

Fa



kat bu konuda çelişkili açıklamalar vardır. Walter Laguer’in belirttiğine göre Es-

sad Bey’in Berlin’de yaşadığı sıralarda onun kökenini bilen ve çok yakından tanı-

yan  insanlar  da  bulunmaktaydı.  Onların  açıklamalarına  göre  Stalin  hiçbir  zaman 

Essad Be


y’in  aile  evine  gelmemiştir  ve  kitabının  birçok  önemli  yeri  kurmacadır. 

Essad  Bey’in  şizofren  olduğunu  ve  yazdığı  hayallerini  kendi  hayatı  gibi  benim-

sediğini ifade eden Laguer yine de “yayınladığı yazılar hiç de değersiz değillerdir” 

diye belirtmeden edem

emiştir.

3

 



Essad Bey şiddetten kaçma çabaları hayatı boyunca 

sürmüştür. Almanya’da da bir bakıma şiddete uğramıştır. Bolşevikler aleyhine yaz-

masına rağmen, Rusça olduğu için, içeriğini anlamadıkları halde Naziler kitaplarını 

yasaklamışlardır.

4

 

 



Bu baskılar neticesinde 1932 yılında eşi Erika ile birlikte Viyana’ya yerleş-

miştir. Birlikte 1935’te çıktıkları Amerika seyahatinden sonra Essad Bey eşi tara-

fından ihanete uğrar. Yazar bu olaydan ruhsal olarak derin yaralanmıştır. Bazı kay-

naklar intihar teşebbüsünden ve sanatoryumdaki tedaviden bahseder. 

5

  Ancak bir 



yıl sonra, tekrar kendini toparladığında, büyük bir hırs ile tekrar yazmaya başlar. 

Bu yılların ürünlerinden ilki “Ali ve Nino”dur.  

  Essad Bey, 

ölümünden  birkaç  ay  sonra  yayımlanmış  olan  “Ali  ve  Nino” 

için, 

ölmeden kısa bir süre önce, yapıttaki Nino adının Erika olarak değiştirilmesi 



talimatını vermiştir. 1943 faşist İtalya baskısının başlığı “Eli ve Erika”dır. Ayrıca 

yazarı  da  Kurban  Said  değil,  Essad  Bey  olarak  basılmıştır.  “Bu,  romanı  Lev’in 



yazdığını gösteren ölümünden sonra yapılmış önemli bir düzeltme”dir. 

6

 



Ayrıca III. 

Reich’ta  yasaklanmış  olan  eserleri  ancak  yeni  bir  isimle  yayımlanmaya  devam 

edebilecekti.  1936’da günde on-on iki saat Kafkasyada geçen bir roman üzerinde 

çalıştığı  anlaşılmaktadır.  Bununla  ilgili  olarak  bir  mektubunda  şunları  yazmıştır. 

“Ne  yayınevini  ne  de  teklifleri  düşünüyordum,  sürekli ve büyük bir gayretle 

yazıyordum. Birisi ‘Stalin’, öteki ‘Ali ve Nino’ydu”

7

 

 



1937  yılında  “Ali  ve  Nino”nun  yayımlanmasıyla  birlikte  ilginin  merkezi 

ol

ması, Kurban Said adının da araştırılmasına sebep olmuştur. Urs Jenny’nin ifade 



                                                           

1

 JENNY, a. g. e. , s. 173 



2

 REISS, Tom, Oryantalist-

Tuhaf ve Tehlike Dolu bir Hayatın Aydınlanan Sırrı, Çev. : Selda 

Somuncuoğlu, İletişim Yay. , İst. 2009, s. 371 

3

 LAGUER, Walter, Petrol Prensi-



Essad Bey’in Yeniden Keşfedilmesi: 

www. turkpartner. 

de/Yazarlar/DAras/AliNino. html

 (27. 04. 2011)  

4

 REISS, Tom, Oryantalist-Tuha



f ve Tehlike Dolu bir Hayatın Aydınlanan Sırrı, Çev. : Selda 

Somuncuoğlu, İletişim Yay. , İst. 2009, s. 371 

5

 JENNY, Urs, Allahs vergessener Jünger, Der Spiegel, 18. 05. 2008 / 21, s. 174 



6

 REISS, Tom, Oryantalist-

Tuhaf ve Tehlike Dolu bir Hayatın Aydınlanan Sırrı, Çev. : Selda 

Somuncuoğlu, İletişim Yay. , İst. 2009, s. 435 

7

 REISS, a. g. e. , s. 406  






Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   273


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə