Azərbaycan miLLİ elmlər akademiyasi a. Bakixanov adina tariX İnstitutu



Yüklə 4,04 Mb.

səhifə133/189
tarix24.12.2017
ölçüsü4,04 Mb.
1   ...   129   130   131   132   133   134   135   136   ...   189

müəllimlərin hərtərəfli hazırlanmasında bu şöbənin müfəttişi A.O.Çernyayevskinin 

xidməti təqdirəlayiqdir. 

1899-cu  ilədək  Qori  seminariyası  89  nəfər  azərbaycanlı  müəllim 

hazırlamışdı.  Bunlardan  çoxu  sonralar  Azərbaycanın  xalq  maarifinin  və 

mədəniyyətinin fəxri nümayəndələri oldu. Peşəkar pedaqoji kadrlar arasında Rəşid bəy 

Əfəndiyev,  Mahmudbəyov,  Sultan  Məcid  Qənizadə,  Firidun  bəy  Köçərli,  Mustafa 

Mahmudov, Mehdi bəy Hacıbababəyov, Səfərəli bəy Vəlibəyov, Əli Cabbar Orucəliyev 

və başqalarının maarifçilik sahəsindəki xidməti əvəz olunmazdır. 

Yeni məktəb xadimlərinin ən mühüm vəzifəsi ana dili dərsliyinin yaradılması 

idi.  Rus-tatar  məktəblərində  A.O.Çernyayevskinin  1882-ci  ildə  tərtib  etdiyi  ―Vətən 

dili‖ dərsliyi böyük müvəffəqiyyətlə tətbiq edilirdi. Litoqrafiya üsulu ilə buraxılmış bu 

dərsliyin  kalliqrafiya  işləri  müəllifin  şagirdi  R.Əfəndiyev  tərəfindən  yerinə 

yetirilmişdi.  1881  -ci  ildə  təhsilini  başa  vurduqdan  sonra  Qori  seminariyasında 

saxlanılmış S.F.Vəlibəyov və Q.A.Qaradaği də kitabın ikinci hissəsinin tərtibində fəal 

iştirak etmişdilər. 

Azərbaycan  dili  üzrə  tədris  vəsaiti  kənd  müəllimləri  tərəfindən  də 

hazırlanırdı.  1887-ci  ildə  Yelizavetpol  quberniyasının  Qaryagin  qəzasındakı 

Qarğabazar  məktəbinin  müəllimi  A.Tahirov  tərəfindən  ―Tatar  dili  rəhbərliyi‖  (dili 

müstəqil  öyrənənlər  üçün  tədris  vəsaiti  -  red.),  1890-cı  ildə  isə  Şükrulla 

Məhərrəmzadə Qarabaği tərəfindən ―Hərflər və xətlər kitabı‖ tərtib olundu. Sonuncu 

kitab  yeni  üsullu  məktəblərdə  ana  dili,  hesab  və  başqa  fənlərin  tədrisində 

müvəffəqiyyətlə  tətbiq  olunurdu.  Bunun  ardınca  1890-1894-cü  illərdə 

S.M.Qənizadənin ―İslahi-Azərbaycan‖ ana dili dərsliyi, 1898-ci ildə R. Əfəndiyevin 

―Uşaq  bağçası‖  müntəxəbatı,  1899-cu  ildə  N.Nərimanovun  ―Türk-Azərbaycan 

dilinin müxtəsər sərf-nəhvi‖ çap olundu. Bunlarla yanaşı, xalq maarifinin qabaqcıl 

xadimləri azərbaycanlı şagirdlərin rus dilini öyrənməsinə də ciddi fikir verirdilər. Bu 

sahənin  pioneri  ―Rus  dili‖  dərsliyini  yazmış  O.A.Çernyayevski  idi.  1896-cı  ildə 

S.M.Qənizadə və 1899-cu ildə N.Nərimanov tərəfindən rus dilini müstəqil öyrənmək 

üçün vəsaitlər nəşr olundu. 

Beləliklə,  Qori  seminariyasının  yaradılması,  ictimai  idarələrin  köməyi, 

tədris vəsaitlərinin hazırlanması nəticəsində rus-tatar məktəbləri fəaliyyət göstərmək 

imkanı  qazandı.  Onlar  azərbaycanlı  uşaqlarının  dünyəvi  məktəb  təhsilinə  cəlb 

olunmasında,  Azərbaycan  dilinin  elmi  tədrisinin  formalaşmasında  və  gələcək  milli 

məktəb  üçün  kadrların  hazırlanmasında  müsbət  rol  oynadılar.  Bu  seminariyanı 

bitirmiş  müəllimlər  təkcə  Azərbaycan  məktəblərinin  əsasən  M.F.Axundov  və 

A.O.Çernyayevskinin  səyləri  nəticəsində  1879-cu  ildə  açılmış  Azərbaycan  şöbəsi 

böyük rol oynadı.  Azərbaycan  şöbəsinin  ən  ucqar  kəndlərdən  olan  gənclərin  hesabına 

komplektləşdirilməsində, gələcək müəllimlərin hərtərəfli hazırlanmasında bu şöbənin 

müfəttişi A.O.Çernyayevskinin xidməti təqdirə layiqdir. 

1899-cu  ilədək  Qori  seminariyası  89  nəfər  azərbaycanlı  müəllim 

hazırlamışdı.  Bunlardan  çoxu  sonralar  Azərbaycanın  xalq  maarifinin  və 



mədəniyyətinin fəxri nümayəndələri oldu. Peşəkar pedaqoji kadrlar arasında Rəşid bəy 

Əfəndiyev,  Mahmudbəyov,  Sultan  Məcid  Qənizadə,  Firidun  bəy  Köçərli,  Mustafa 

Mahmudov, Mehdi bəy Hacıbababəyov, Səfərəli bəy Vəlibəyov, Əli Cabbar Orucəliyev 

və başqalarının maarifçilik sahəsindəki xidməti əvəzolunmazdır. 

Yeni məktəb xadimlərinin ən mühüm vəzifəsi ana dili dərsliyinin yaradılması 

idi.  Rus-tatar  məktəblərində  A.O.Çernyayevskinin  1882-ci  ildə  tərtib  etdiyi  ―Vətən 

dili‖ dərsliyi böyük müvəffəqiyyətlə tətbiq edilirdi. Litoqrafiya üsulu ilə buraxılmış bu 

dərsliyin  kalliqrafiya  işləri  müəllifın  şagirdi  R.Əfəndiyev  tərəfindən  yerinə 

yetirilmişdi.  1881  -ci  ildə  təhsilini  başa  vurduqdan  sonra  Qori  seminariyasında 

saxlanılmış S.F.Vəlibəyov və Q.A.Qaradaği də kitabın ikinci hissəsinin tərtibində fəal 

iştirak etmişdilər. 

Azərbaycan  dili  üzrə  tədris  vəsaiti  kənd  müəllimləri  tərəfindən  də 

hazırlanırdı.  1887-ci  ildə  Yelizavetpol  quberniyasının  Qaryagin  qəzasındakı 

Qarğabazar  məktəbinin  müəllimi  A.Tahirov  tərəfindən  ―Tatar  dili  rəhbərliyi‖  (dili 

müstəqil  öyrənənlər  üçün  tədris  vəsaiti  -  red.),  1890-cı  ildə  isə  Şükrulla 

Məhərrəmzadə Qarabaği tərəfindən ―Hərflər və xətlər kitabı‖ tərtib olundu. Sonuncu 

kitab  yeni  üsullu  məktəblərdə  ana  dili,  hesab  və  başqa  fənlərin  tədrisində 

müvəffəqiyyətlə  tətbiq  olunurdu.  Bunun  ardınca  1890-1894-cü  illərdə 

S.M.Qənizadənin ―İslahi-Azərbaycan‖ ana dili dərsliyi, 1898-ci ildə R. Əfəndiyevin 

―Uşaq  bağçası‖  müntəxəbatı,  1899-cu  ildə  N.Nərimanovun  ―Türk-Azərbaycan 

dilinin müxtəsər sərf-nəhvi‖ çap olundu. Bunlarla yanaşı, xalq maarifinin qabaqcıl 

xadimləri azərbaycanlı şagirdlərin rus dilini öyrənməsinə də ciddi fikir verirdilər. Bu 

sahənin  pioneri  ―Rus  dili‖  dərsliyini  yazmış  O.A.Çernyayevski  idi.  1896-cı  ildə  

S.M.Qənizadə və 1899-cu ildə N.Nərimanov tərəfindən rus dilini müstəqil öyrənmək 

üçün vəsaitlər nəşr olundu. 

Beləliklə,  Qori  seminariyasının  yaradılması,  ictimai  idarələrin  köməyi, 

tədris vəsaitlərinin hazırlanması nəticəsində rus-tatar məktəbləri fəaliyyət göstərmək 

imkanı  qazandı.  Onlar  azərbaycanlı  uşaqlarının  dünyəvi  məktəb  təhsilinə  cəlb 

olunmasmda,  Azərbaycan  dilinin  elmi  tədrisinin  formalaşmasında  və  gələcək  milli 

məktəb  üçün  kadrların  hazırlanmasında  müsbət  rol  oynadılar.  Bu  seminariyanı 

bitirmiş  müəllimlər  təkcə  Azərbaycan  məktəblərinin  baniləri  deyil,  həmçinin  milli 

mədəniyyətimizin görkəmli nümayəndələri sayıla bilərlər. 

XIX  yüzilliyin  II  yarısında  Azərbaycanda  ilk  orta  təhsil  müəssisələri 

meydana  gəldi.  Bakı  dörd  sinifli  ali  məktəbi  1865-ci  ildə  Azərbaycanda  ilk 

gimnaziyanı  təşkil  edilməsi  üçün  əsas  oldu.  Gimnaziyalar  və  progimnaziyalar 

haqqında 1864-cü il Nizamnaməsinə görə, bunlar qədim dillərin və riyaziyyatın əsas 

fənlər  olduğu  klassik  və  proqramında  müasir  dillərə,  təbiət  elmlərinə  üstünlük 

verilən  real  gimnaziya  progimnaziyalara  bölünürdü.  Sonuncular  ölkənin  ictimai-

iqtisadi  inkişafına  daha  çox  cavab  verirdi.  1866-cı  ildə  imperator  II  Aleksandra 

qəsddən sonra Rusiya daxili irticanın təzyiqi nəticəsində 1871 və 1872-ci illərdə yeni 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   129   130   131   132   133   134   135   136   ...   189


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə