Azərbaycan miLLİ elmlər akademiyasi a. Bakixanov adina tariX İnstitutu



Yüklə 4,04 Mb.

səhifə151/189
tarix24.12.2017
ölçüsü4,04 Mb.
1   ...   147   148   149   150   151   152   153   154   ...   189

Azərbaycan  teatrı  ağır  şəraitdə  fəaliyyət  göstərirdi:  nə  iri  teatr 

kollektivləri,  nə  rejissorlar,  nə  binalar  və  zəruri  dekorasiyalar,  nə  də  butafor 

əşyaları var idi. 

Teatr zəruri olan hər şeyi həvəskar aktyorların vəsaiti hesabına əldə edirdi. 

Qadınları truppaya cəlb etmək mümkün deyildi, ona görə də qadın rollarını kişilər 

oynamalı olurdu. 

Teatr  sənətinin  təşkilatçıları  və  həvəskarları  bütün  maneə  və  çətinlikləri 

dəf edərək, bu sənətin daha da inkişaf etdirilməsinə səy göstərirdilər. 

90-cı  illərdə  teatrın  repertuarı  əsasən  N.Vəzirov,  N.Nərimanov, 

Ə.Haqverdiyev və b. əsərlərindən ibarət idi. 

Azərbaycan  teatrı  artıq  90-cı  illərdə  mühüm  müvəffəqiyyətlər  qazanaraq 

öz inkişafının yeni mərhələsinə qədəm qoydu. Bu illərdə teatr Azərbaycan, Avropa 

və  rus  ədəbiyyatının  klassik  əsərlərinin  tamaşaya  qoyulmasını  təşkil  edirdi.  İlk 

dövrlərdə yerli rus-teatr məktəbinin müəllimi Həbib bəy Mahmudbəyov tərəfindən 

qoyulan  ev  tamaşaları  geniş  yayılmışdı.  C.Zeynalovun  da  ev  teatrında  tamaşalar 

göstərilirdi.  Sonralar  teatr  sənətinin  görkəmli  nümayəndələri  kimi  püxtələşən 

həvəskarlar  məhz  bu  teatrın  səhnəsində  çıxış  edirdilər.  Teatr  işinin  yüksəlişi 

H.Mahmudbəyov  truppası  tərəfindən  dram  əsərlərinin  müntəzəm  tamaşaya 

qoyulmasına  təkan  verdi.  1895-ci  il  yanvarın  15-də  Tağıyev  teatrının  səhnəsində 

qoyulan  tamaşalar  Azərbaycan  dilində  səslənir.  N.Nərimanovun  "Nadanlıq" 

əsərinin tamaşası gedir. Baş rolun (İmran) ifaçısı N.Nərimanova saat bağışlamışdı. 

Bu  tamaşaya  münasibəti  ilə  "Artist"  jurnalı  yazırdı:  "Bakıda,  yerli  müsəlman 

əhalisi arasında görünməmiş canlanma müşahidə olunurdu" [23]. 

1896-cı  ildə  truppa  milli  və  rus  dramaturgiyasından  iki  tamaşa  göstərir. 

Bunlar  N.Nərimanov  tərəfindən  tərcümə  edilmiş  Qoqolun  "Müfəttiş"  və 

N.Nərimanovun  "Dilin  bəlası,  yaxud  qoçu  Şamdan  bəy"  əsərləri  idi.  Sonuncu 

tamaşada  Cahangir  Zeynalovun  öhdəsinə  çox  böyük  məsuliyyət  düşmüşdü. 

N.Nərimanovun dediyinə görə, "Bugünkü teatrdan biz iki  xcyir görürük: birincisi 

biz indiki həyatımızın nöqsanlarını göstəririk, ikincisi isə teatrdan gələn gəlir bu il 

müsəlman uşaqları üçün məktəblərin tikilməsinə sərf ediləcək" [24]. 

Zeynalov  Mahmudbəyovun  truppasında  çıxış  etməklə  bərabər,  öz  evində 

də  tamaşalar  göstərməkdə  davam  edirdi.  Bu  tamaşaların  birində  (1897-ci  ildə) 

Mixaylov  məktəbinin  şagirdləri  Hüseyn  Xələfov  və  Mirmahmud  Kazımovski  ilk 

dəfə səhnəyə çıxmışdılar. Onların hər ikisi məktəbi bitirdikdən sonra aktyor olmuş 

və  növbə  ilə  Mahmudbəyov  truppasında,  habelə  H.Məlikov-Zərdabinin  1897-ci 

ildə  təşkil  etdiyi  yeni  teatr  truppasında  işləmişdilər.  Sonuncu  truppa  1898-ci  ilin 

aprelində  özünün  ilk  tamaşasını  -  İsgəndər  Məlikovun  "Yaxşılığa  pislik  elədilər" 

pyesini  göstərir.  1898-ci  ilin  noyabrında  Zərdabi  truppası  ikinci  əsəri,  1893-cü 

ildən  qadağan  altında  olan  "Hacı  Qara"nı  göstərir.  Komediya  müvəffəqiyyət 

qazanmış və şəhərin teatr həyatında mühüm hadisə olmuşdu. 




Mahmudbəyovun  truppasında  "Yağışdan  çıxdıq,  yağmura  düşdük",  "Ev 

tərbiyəsindən  bir  səhnə"  (1898-ci  il,  7  dekabr),  Ə.Haqverdiyevin  "Dağılan  tifaq" 

(1899-cu  il,  7  fevral)  əsərləri  gedirdi.  Sonuncu  tamaşada  Nəcəf  bəy  rolunda 

Azərbaycan  səhnəsində  bu  obrazın  birinci  təfsirçisi  olmuş  N.Nərimanov 

müvəffəqiyyətlə çıxış edirdi [25]. 

Bakılılar  C.Zeynalovun  "Müsyö  Jordan"da  (1899-cu  il  martın  3-də) 

nümayiş  etdirdiyi  yüksək  ustalığa  heyran  olmuşdular.  Məlikovun  truppası 

H.Vəzirovun  "Evlənmək  su  içmək  deyil"  (1899-cu  il  martın  12-də)  pyesini 

göstərmişdi. 

Zaman  keçdikcə  milli  teatrın  fəaliyyəti,  onun  köhnə  dünyaya,  həyatın 

müxtəlif eybəcərliklərinə qarşı, xalq həyatının yeniləşdirilməsi uğrunda mübarizəsi 

getdikcə  daha  çox  ictimai  əhəmiyyət  kəsb  edirdi.  Azərbaycan  teatrı  istismarçı 

sinifləri  ifşa  edərək,  adamlara  həyatını  eybəcərliklərini  açıb  göstərir,  onlarda 

geriliyə,  fanatizmə,  mövhumata  qarşı  nifrət  hissi  tərbiyə  edir,  sosial  tərəqqi, 

mədəniyyət  və  maarif  uğrunda  mübarizəyə  çağırırdı.  Azərbaycan  teatr  sənətinin 

tərəqqipərvər  xadimləri  mütərəqqi  milli  dramaturgiyaya,  habelə  dünya 

ədəbiyyatının  yaxşı  əsərlərinə  üz  tutaraq,  repertuarın  ciddi  surətdə  seçilib 

yeniləşməsinə, repertuardan məzmunsuz əsərlərin çıxarılmasına can atırdılar. 

H.Mahmudbəyovun  truppasına  daxil  olmuş,  onun  rejissoru  və  ideya 

rəhbəri  olan  Ə.Haqverdiyev  Azərbaycan  teatrının  inkişafında  mühüm  rol  oynadı. 

O,  teatrın  ideya-bədii  səviyyəsini  əhəmiyyətli  dərəcədə  yüksəltməyə  müvəffəq 

oldu. Bunlara baxmayaraq, sabit teatr kollektivinin təşkilinə tələbat hiss olunurdu. 

N.Vəzirov,  H.Mahmudbəyov,  Ə.Haqverdiyev,  C.Zeynalov  və  H.Məlikov-

Zərdabinin teatr işinə hədsiz sədaqəti və bu sahədə qaynar fəaliyyəti bu məsələnin 

həllində müsbət rol oynadı. 

Dram artistlərinin Ə.Haqverdiyev tərəfindən başçılıq edilən ilk daimi teatr 

truppası  milli  və  dünya  ədəbiyyatının  materialları  əsasında  monumental 

tamaşaların hazırlanması sahəsində fəaliyyətə başladı. Azərbaycan pyeslərinin rus 

teatrının, digər xalqların və ölkələrin teatr səhnələrində tamaşaya qoyulması üçün 

ilk  cəhdlər  göstərilirdi.  Məlumdur  ki,  M.F.Axundovun  komediyaları  Azərbaycan 

dilində tamaşaya qoyulandan 20 il əvvəl rus səhnəsində göstərilmişdi. 

M.F.Axundovun  A.Sereteli  tərəfindən  tərcümə  edilib  1897-ci  ildə  gürcü 

səhnəsində  tamaşaya  qoyulmuş  "Lənkəran  xanının  vəziri"  komediyası  Gürcüstan 

ictimaiyyəti  içərisində  geniş  əks-səda  doğurmuşdu.  Azərbaycan  milli 

dramaturgiyasının  əsərləri  tədricən  İrana,  Türkiyəyə  və  Şərqin  digər  ölkələrinə 

yayılırdı. 

XIX  yüzilliyin  ikinci  yarısı  Azərbaycan  musiqi  sənətinin  daha  da  inkişaf 

etməsi  ilə  əlamətdar  olmuşdur.  Musiqi  sənətinin  inkişafı  iki  istiqamətdə  gedirdi. 

Bir  tərəfdən  o,  aşıq,  xanəndə  və  sazəndə  ansambllarının  yaradıcılığı  ilə  təmsil 

olunan  çoxəsrlik  şifahi  xalq  ədəbiyyatı  ənənələri  hesabına  zənginləşir  və  inkişaf 

edir,  digər  tərəfdən  isə  Avropa  və  rus  mədəniyyətinin  təsiri  altında  yeni  forma 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   147   148   149   150   151   152   153   154   ...   189


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə