Azərbaycan miLLİ elmlər akademiyasi a. Bakixanov adina tariX İnstitutu



Yüklə 4,04 Mb.

səhifə3/189
tarix24.12.2017
ölçüsü4,04 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   189

etdikləri  monoqrafiyaları  qeyd  olunmalıdır.  İ.A.Talıbzadənin  XIX  –  XX  əsrin 

əvvəllərində suvarma və sudan istifadəyə, D.İ.İsmayılzadənin XIX əsrin 30-cu illər 

XX  əsrin  başlanğıcında  rus  kəndlilərinin  Azərbaycana  köçürülməsi,  Hacı  Murad 

İbrahimbəylinin  Azərbaycanın  XIX  əsr  hərbi  tarixinə  həsr  olunmuş  əsərlərini 

göstərmək olar. 

      Sonrakı  dövrü,  yəni  70-ci  illərin  sonu  –  90-cı  illər  tarixşünaslığı 

məsələlərinə toxanmazdan əvvəl bir məsələnin üzərində dayanmaq zəruridir.  

 

 



XX  əsr  Azərbaycan  tarixinin  bir  sıra  məsələləri  adları  çəkilən 

əsərlərin  çoxunda  sovet  dövrünün  kommunist  ideologiyasının  hakim 

―konsepsiyasının‖ təsiri altında müəyyən istiqamətdə təhrif olunmuşdu. Göstərilən 

məsələlərdən biri Azərbaycanın XIX əsrin birinci onilliklərində yazılmış əsərlərdə, 

həm  rus,  həm  də  Azərbaycan  tarixşünaslığında  bu  məsələ,  yəni  çar  Rusiyasının 

Azərbaycanı  istila  etməsi  düzgün  qiymətləndirilmişdir.  Lakin  40-cı  illərdən  sonra 

istər  Rusiya,  istərsə  də  Azərbaycan  tarixşünaslığında  ―hakim‖  ideologiyasının 

diktəsi  ilə  dəyişiklik  aparılmış,  Azərbaycanın  çar  Rusiyası  tərəfindən  zəbt 

olunması,  onunucqar  müstəmləkə  olması ―birləşmə‖  məfhumu ilə  əvəz  edilmişdi. 

Azərbaycan  tarixşünaslığında  hələ  1950-ci  illərdə  ―Azərbaycanın  Rusiyaya 

birləşdirilməsi və onun iqtisadiyyat və mədəniyyət sayəsində mütərəqqi nəticələri‖ 

əsəri,  bir  sıra  məqalələr  nəşr  olunmuşdur.  Bundan  başqa,  1964-cü  ildə 

―Azərbaycanın  Rusiyaya  daxil  olmasının‖  150  illiyi  respublikada  təntənəli  qeyd 

edilmişdir. Fəqət elmi həqiqət bərpa olundu. 80-cı illərdə tarixşünaslığımızda əsaslı 

dəyişiklik  baş  verdi,  hadisələr  həqiqi  surətdə  təhlil  olundu,  Azərbaycanın  çar 

Rusiyası  tərəfindən  istilası  məsələsi  də  düzgün  işıqlandırıldı.Başqa  misallar  da 

gətirmək olar. Məlum olduğu kimi, çar Rusiyasının işğalından sonra 1804-cü ildə 

Car-Balakəndə,  1826-cı  ildə  Gəncədə,  30-cu  illərdə  Car-Balakəndə,  Qubada, 

sonrakı  illərdə,  həmçinin  Şeyx  Şamilin  Dağıstanda  üsyanı  zamanı  Azərbaycanın 

Dağıstanla  sərhəd  rayonlarında  (Zaqatala.  Şəki  və  b.)  üsyanlar  baş  vermişdi.  Bu 

üsyanlara  tarixşünaslıqda  1940-1970-ci  illərdə  düzgün  qiymət  verilməmiş,  hətta 

bəzi  hallarda  onlar  qiyam  belə  adlandırılmışdı.  Halbuki  bu  üsyanlarəsasən  çar 

müstəmləkəçiliyinə  qarşıyönəldilmişdi.  Eyni  sözləri  XIX  əsrin  son  rübündə  baş 

vermiş qaçaq hərəkatına da aid etmək olar.   

 

 

 



 

 

   Sonrakı  illərdə,  xüsusən  80-cı  illərin  ikinci  yarısından,  SSRİ-



nin süqutundan başlayaraq, tarixi tədqiqatlarda həqiqətlər bərpa olunmağa başladı. 

Bu  baxımdan  80-ci  və  90-  cı  illərin  tarixşünaslığında  ilk  növbədə  Tarix 

İnstitutunun  kollektivi  tərəfindən  Azərb.  EA  müxbir  üzvi  İ.H.Əliyevin 

redaktorluğu  ilə  1993-cü  ildə  azərbaycanca,  1995-ci  ildə  rusca  işıq  üzü  görmüş 

―Azərbaycan  tarixi‖  kitablarını  qeyd  etmək  lazımdır.  1994-cü  ildə  akademik 

Z.M.Bünyadov  və  professor  Yusif  Yusifovun  redaktəsi  altında  nəşr  olunmuş 

―Azərbaycan  tarixi‖  kitabında  XIX  əsr  dövrü  Azərb.  EA  müxbir  üzvü 

M.Ə.İsmayılov tərəfindən yazılmışdı. Bundan başqa, M.Ə.İsmayılov 1992-1997-ci 

illərdə  üç  dəfə,  eyni  zamanda  1995-ci  ildə  rus  dilində,  yenə  həmin  ildə  Dubayda 



ərəb dilində ―Azərbaycan tarixi‖ kitablarını nəşr etdirmişdir. Bu kitablarda da XIX 

əsr Azərbaycan tarixi özünün xüsusi təhlilini tapmışdır. 

 

 

 



 

70-90-cı  illərdə  çoxsaylı  ixtisaslı  tarixçilərimizin  Azərbaycab 

tarixinin sosial-iqtisadi, siyasi və mədəniyyət tarixi üzrə xeyli əsərləri nəşr olundu. 

Lakin  təəssüf  ki,  XIX  əsr  tarixinə  dair  monumental,  ümumiləşdirici  monoqrafiya 

və  digər  əsərlər  azdır.  Çapdan  çıxmış  əsərlərin  çoxu  Azərbaycanın  sosial-iqtisadi 

tarixinə  həsr  olunmuşdur  Bu  məsələlərdən  XIX  –  XX  əsrin  əvvəllərində 

Azərbaycanın  sosial-iqtisadi  quruluşu,  Azərbaycan  kəndinin  sosial-iqtisadi 

inkişafının  səviyyəsi,  neft  sənayesinin  tarixi,  Azərbaycanda  kənd  təsərrüfatı 

alətlərinin istehsalı, torpaq sahibliyi və torpaqdan istifadə, neft istehsalı və Rusiya 

iqtisadiyyatı, mülkədar təsərrüfatı və s. Problemlər M.Ə.İsmayılov, Q.C.Cavadov, 

Y.İ.Ələsgərov, V.H.Kərimov, V.A.Səmədov,  M.M.Gülmalıyev və  Ə.A.Umayevin  

əsərlərində öz əksini tapmışdır. 

 

 

 



 

 

 



 

Tarixi  əsərlər  içərisində  Azərbaycanın  Rusiya  ilə  münasibətləri, 

ümumiyyətlə,  ölkənin  siyasi  tarixinə  dair  də  əsərlər  vardır.  Bu  istiqamətdə 

XV_XIX  əsrlərdə  Azərbaycan  –  Rusiya  münasibətləri,  çarizmin  siyasətini 

Azərbaycanda  həyata  keçirənlər,  rus  kəndlilərinin  Zaqafqaziyaya,  o  cümlədən 

Azərbaycana  köçürüməsi  və  s.  Mövzulara  tarixçilərdən,  F.M.Əliyev,  F.Əsədov, 

D.İ.İsmayılzadə,  S.Kərimova  öz  əsərlərində  geniş  yer  vermişlər.  Tarixçi  alimlər, 

başqa  sahələrin  tədqiqatçıları  Azərbaycanda  təhsil  və  bununla  bağlı  məsələlərin 

tədqiqinə  də  çox  diqqət  yetirmişlər.  Rusiya  ali  məktəblərində  təhsil  alan 

azərbaycanlılar,  XIX  əsrdə  Azərbaycan  ziyalıları,  Azərbaycanda  siyasi  təhsil, 

Azərbaycan  məktəbləri,  maarif,  Azərbaycan  burjuaziyasının  maarifçilik  fəaliyyəti 

və  s.  Məsələlər  E.S.Əliyev,  D.S.Hüseynova,  M.F.Məlikov,  A.Q.Mustafayev, 

N.A.Tahirzadə və S.Talıbova kimi tarixçilərin əsərlərində şərh olunmuşdur. 

Tarixçilər  və  digər  ixtisasçılar  Azərbaycan  mədəniyyətinin  bir  çox 

sahələri,  dövri  mətbuat,  görkəmli  siyasi  və  mədəniyyət  xadimləri  barəsində  xeyli 

əsərlər yazmışlar. Bunlardan  Azərbaycanın dövri  mətbuatı, M.Şaxtaxtinskinin rus 

dövri mətbuatında fəaliyyəti, Azərbaycan teatrı, onun inkişaf mərhələləri, H.Cavid, 

Ü.Hacıbəyov  haqqında,  mədəniyyət,  mətbuatda  Azərbaycanda  ədəbi  tənqid 

məsələləri  N.Axundov,  K.Zeynalova,  İ.Kərimov,  Q.Məmmədli,  S.Mövlayeva, 

K.Talıbzadə tərəfindən tədqiq olunmuşdur. 

Tarixşünaslıqda XIX əsr tarixinə dair, şəhərlərin tarixi, şəhərlərin su və s. 

Ilə  təchizatı  məsələləri  və  digər  mövzular  üzrə  də  xeyli  işlər  görülmüşdür. 

Bunlardan  Bakı  (N.Məmmədov  və  M.Ə.Musayev),  Şimali  Azərbaycan  şəhərləri 

(E.B.Muradəliyeva), 

Şəki 

(M.Ə.İsmayılov), 



Gəncə 

(kollektiv), 

Şuşa 

(G.N.İsmayılova)  şəhərlərin  tarixini  göstərmək  olar.  Bununla  yanaşı,  XIX  əsrdə 



Azərbaycanda  şəhər  tikintisi,  memarlıq,  şəhərlərin  təchizatı  məsələlərinə  də 

tədqiqatlar həsr olunmuşdur (V.Xanəliyev, Ş.S.Fətullayev). 






Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   189


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə