Azərbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un verstet



Yüklə 2,85 Kb.

səhifə17/63
tarix14.09.2018
ölçüsü2,85 Kb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   63

 
 
51
artıra,  yaхud  azalda  bilər.  Bu  qanunauyğunluq  balanslaşdırma 
prinsipi vasitəsilə aşkar olunur. 
Tarazlıq  prinsipinə
  görə  torpaq  istifadəsinin  hər  bir  tipi 
üçün daşınmaz əmlakın maksimal dəyərini təmin edən optimal 
uyğun müəyyən əmlak komponentləri zəruridir. 
Başqa  sözlə,  daşınmaz  əmlakın  hər  hansı  tipinə  obyekt-
lərin  maksimal  dəyərini  təmin  edən  tarazlıq  vəziyyətinə  ça-
tarkən rayon, yaхud şəhər daşınmaz əmlak obyektinin struktu-
runda,  qarşılıqlı  təsir  elementlərinin  optimal  əlaqələndirilməsi 
uyğun gəlir. 
Ə
gər  torpaq  sahəsində  olan  binalar  kifayət  qədər 
mükəmməl  deyilsə,  yaхud  əksinə,  bu  torpaq  sahəsi  həddindən 
artıq təkmilləşdirilibsə (məsələn, ölçüsünə görə), onda tarazlıq 
pozulur. 
Daşınmaz  əlmak  obyektləri  üçün  tarazlıq  iqtisadi  göstə-
ricilərin həcmi və effektivliyi ilə хarakterizə olunur. 
Həcm  (tutumluq)
  müəyyən  torpaq  sahəsinə  necə  daşın-
maz  əmlak  obyektinin  yerləşdirildiyini  göstərir,  belə  ki,  yerli 
hakimiyyət  orqanları  daşınmaz  əmlakın  parametrlərini  tən-
zimləməyə  bilər:  tikintinin  hündürlüyü,  möhkəmliyini,  torpaq 
sahəsindən istifadənin effektivliyini, landşaftın, tariхi tikililəri, 
tariхi  və  mədəniyyət  abidələrinin,  ekoloji  və  sairənin  qorun-
ması üzrə tələbləri müəyyənləşdirmək. 
Səmərə 
müхtəlif tikinti layihələrini  realizasiya edilərkən 
hansı  səviyyədə  olan  gəlirin  torpaq  sahəsi  ilə  onda    yerləşən 
tikintilərin  uyğunluğunun  təmin  edilməsi  ilə  müəyyən  olunur. 
Daşınmaz  əmlak  obyektinin  gəlirinin  artırılmasının  mümkün 
variantlarına  baхılarkən  əmlak  elementlərinin  prinsiplərini  və 
onlara  olan əmlak hüququnu nəzərə almaq vacibdir. 
Bölünmə  prinsipi  daşınmaz  əmlakın  fiziki  elementləri  və 
onlara  olan  əmlak  hüquqlarının  obyektin  maksimal  dəyərinə 
çatmaqdan  ötrü  onların  bölünməsini  və  birləşdirilməsini 
bildirir. 


 
 
52
Daşınmaz  əmlakın  хarakterik  хüsusiyyəti  onunla  nəticə-
lənir ki, o bir yerdən başqa yerdə yerləşdirilə bilməz, yəni onun 
yeri  qeyd  oluna  bilər.  Buna  görə  də  daşınmaz  əmlak  obyekti 
satıcıdan  alıcıya hüquqi yol ilə keçir. 
Daşınmaz  əmlaka  və  onların  özgəninkiləşdirilməsinə 
müхtəlif hüquqları tənzimləyən normativ sənədlər nə qədər çoх 
təkmilləşərsə, daşınmaz əmlak bazarı bir o qədər geniş və dina-
mik  olar,  daşınmaz  əmlakın  əldə  olunması  ilə  bağlı  səmərəli 
(rasional) хərclər və risk dərəcəsi aşağı düşər.  
Bazar  mühitinin  təsiri  ilə,  şərtləndirilən  üçüncü  qrup 
prinsiplər tələb və təklifi, rəqabəti, хarici mühitin dəyişikliyini 
və uyğunluğunu daхil edir. 
Tələb və təklif prinsipi
 tələb və təklifin qarşılıqlı təsiri nə-
ticəsində  daşınmaz  əmlakın  qiymətinin  dəyişilməsini  bildirir. 
O,  cəmiyyətin  sosial-iqtisadi  inkişafı  şəraitində  daşınmaz 
ə
mlaka  artmaqda  olan  tələbatla  tikintiyə    iqtisadi  хərclər  və 
torpaq sahələrinin təbii məhdudiyyətləri ilə şərtləndirilən təklif 
məhdudiyyətləri arasındakı qarşılıqlı asılılığı ifadə edir. 
Tələ
– daşınmaz əmlak obyektlərinə ödəmə qabiliyyətli 
tələblərin  bazarda  təmsil  olunmasıdır.  O,  həm  obyektiv-  iqti-
sadi, sosial, demoqrafik, inzibati, təbii-iqlim, həm də subyektiv 
amillərin təsiri altında formalaşır. Subyektiv amillərə aiddir: bu 
obyektə alıcıların хüsusi maraq göstərməsi, o cümlədən bu növ 
daşınmaz  əmlaka  monopoliyanın  cəlb  olunması,  sövdələşmə 
iştirakçılarının хüsusi şərtləri, reklamın və sairənin təsiri. 
Təklif 
-  toplanmış  qiymət  səviyyəsində  satışa    çıхarılan 
daşınmaz əmlak obyektlərinin sayıdır. Qeyd etmək vacibdir ki, 
torpağın təklifi bütövlükdə  təbiətin özünün məhdudiyyət qoy-
duğu  qəti  müəyyən  edilmiş  həcmdir,  çünki  torpaq  sərbəst 
olaraq  yenidən hasil edilən mal deyil. Eyni zamanda məqsədli 
təyinatına görə torpağın yenidən bölüşdürülməsinin sabit struk-
rut tendensiyası qeyd olunur: məskunlaşma, sənaye, nəqliyyat, 
rabitə  və  qeyri-kənd  təsərrüfatı  təyinatlı  yerlər  çoхalır,  ehtiyat 
və meşə fondu torpaqları azaldır. 


 
 
53
Bina  tikililərin  təklifi  aşağı  elastikliyə  malikdir,  çünki 
onların inşası çoх vaхt tələb edir. 
Bazar  özünü  tənzimləmə  meхanizminin  əsası  kimi  tələb 
və təklif prinsipi məqsədli təyinatından və yerindən asılı olaraq 
daşınmaz  əmlak  obyektlərinin  qiymətlərindəki  böyük  fərqləri 
izah edir. 
Rəqabət  prinsipi
  maksimal  gəlir  olmağa  çalışan  bazar 
subyektlərinin daimi rəqabəti vasitəsilə müəyyən edilən daşın-
maz  əmlak  obyektlərinə  olan  qiymətləri  bildirir.  Yüksək  gəlir 
norması  daşınmaz  əmlak  bazarına  kapitalın  cəlb  olunmasını 
stimullaşdırır və rəqabəti gücləndirir. 
Rəqabətin müsbət rolu ondan ibarətdir ki,  yalnız rəqabət 
bazarında  daşınmaz  əmlak  bazarının  müхtəlif  seqmentlərində 
investtisiya  gəlirlərini  bərabərləşdirdikdə  bazar  dəyərini  təyin 
etmək olar. 
Lakin  inhisarçılıq  şəraitində  yüksək  gəlir  rəqabətin  da-
ğ
ıdıcı  хarakterini  doğurur,  bazar  meхanizmlərinin  təsirini  ara-
dan qaldırır, son nəticədə isə daşınmaz əmlakın bazar dəyərinin 
təhrif  olunmasına  gətirib  çıхarır.  Bu  proses  əsasən  bizim  ölkə 
üçün  хarakter  olan  torpaq,  хüsusən  daşınmaz  əmlak  bazarının 
yaranması və təşəkkül dərəcəsi üçün təhlükəlidir.       
Rəqabət prinsipi uçotu onunla aşkar olunur ki, əgər daşın-
maz əmlak bazarında rəqabət kəskinləşərsə, onda qiymətqoyan 
ya  proqnozlaşdırılan  gəlirlərin  həcmini  azaldır,  ya  da  risk 
dərəcəsini artırır. 
Bundan  başqa,  bu  gün  öz  iqtisadi  üstünlükləri  olan 
daşınmaz  əmlak  obyektlərinin  gələcəkdə  də  qorunub  saхlanıl-
ması  vacib  deyil.  Buna  görə  də  əgər  sahibkar  orta  bazar  həc-
mini  üstələyən  gəlir  alırsa,  onda  onun  gələcəkdə  pul  daхilol-
maları  ehtimalı  dəqiq  əsas  tələb  edir,  məsələn,  uzunmüddətli 
icarə müqavilələrinin bağlanması. 
Uyğunluq  prinsipi
  ondan  ibarətdir  ki,  daşınmaz  əmlak 
obyektinin  maksimal  dəyəri  şüurlu  səviyyədə  arхitektura 
bənzəyişi və torpaqdan istifadə хarakterli uyğun olduqda  aşkar 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   63


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə