Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ baki döVLƏt universiteti



Yüklə 4,69 Kb.

səhifə1/137
tarix05.02.2018
ölçüsü4,69 Kb.
növüMühazirə
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   137


AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ 
BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
AZƏRBAYCAN TARİXİ 
XIX – XXI əsrin əvvəli 
 
 
Ali məktəblər üçün mühazirələr kursu 
 
 
 
 
Azərbaycan Respublikası  Təhsil 
Nazirliyinin 29.06.2009-cu il tarixli 
805 saylı əmri ilə təsdiq edilmişdir. 
 
 
 
 
 
BAKI  
«Bakı Universiteti» nəşriyyatı 
2010 


Tarix elmləri namizədi, dosent A.Ə.Rzayevin ümumi redaktəsi ilə 
 
 
Müəlliflər: t.e.d., prof. E.B.Muradəliyeva, t.e.d., prof. S.S.Əli-
yarlı, t.e.d., prof. F.F.İbrahimli, t.e.d, prof. 
İ.X.Zeynalov, t.e.d., dos. L.L.Həsənova, t.e.d, dos. 
K.K.Şükürov, dos. F.E.Əliyeva, dos. A.Ə.Rzayev, dos. 
M.Q.Abdullayev, dos. A.Z.İbrahimova, dos. 
N.Z.Məmmədov, dos. R.G.Həsənov, dos. X.M.Abbasova, 
dos. B.O.Əziz, dos. X.R.Səfərova, dos. C.Y.Rüstəmova, 
t.e.n., müəl. 
Ə.Ə.Şahverdiyev, t.e.n., müəl. 
L.A.Əliyeva, b/müəl. V.R.Nəbiyev, müəl. 
S.A.İsmayılova, K.T.Nəcəfova 
 
Rəyçilər: prof. S.Y.Süleymanova, dos. C.M.Cəfərov
 
 
 
Azərbaycan tarixi. Ali məktəblər üçün mühazirələr kursu. II 
hissə (XIX-XXI əsrin  əvvəli). Bakı: «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 
2010, 545 s
.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2010
)
07
(
658
0503020907


M
A
 
 
 
 
©
 «Bakı Universiteti» nəşriyyatı, 2010 
 
2


MÜNDƏRİCAT 
 
I. Rusiyanın Şimali Azərbaycan xanlıqlarını isgal etməsi. 
Xanlıq dövrünün sonu  
(prof. S.S.Əliyarlı; t.e.d. K.K.Şükürov) ..............................5 
II.  Şimali Azərbaycan XIX əsrin 40-70-ci illərində 
  1) 40-cı illərin islahatları və onların mahiyyəti       
     2) Burjua islahatlarının hazırlanması və keçirilməsi....... 
(t.e.d. L.L.Həsənova; dos. F.M.Əliyeva) .............................81 
III.  Şimali Azərbaycan XIX əsrin 70-ci illəri –  
        XX əsrin əvvəllərində  
(prof. E.B Muradəliyeva; dos.B.O.Əziz) .............................121 
IV.  Şimali Azərbaycan1905-1914-cü illində 
(b/m. L.A.Əliyeva;  dos. Ç.S.Rüstəmova) ..........................152 
V. XX əsrin əvvəllərində (1900-1918-ci illər) 
     Şimali Azərbaycanın iqtisadi inkişafı  
(dos. M.Q.Abdullayev)  .......................................................178 
VI.   Cənubi Azərbaycan 1828-1914-cü illərdə 
(K.T.Nəcəfova) ...................................................................195 
VII. Azərbaycan Birinci Dünya müharibəsi  illərində 
(Ə.Ə.Şahverdiyev; b/m.V.R.Nəbiyev).................................221 
ВЫЫЫ. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918 – 1920) 
(dos. A.Z.İbrahimova)..........................................................248 
 
 
3


IX.  Azərbaycan 20-30-cu illərdə 
(prof. F.F.İbrahimli;  dos. B.O.Əziz) ...................................279 
X.  Azərbaycan İkinci Dünya müharibəsi dövründə 
(dos. N.Z.Məmmədov).........................................................325 
XI.  Şimali Azərbaycan İkinci Dünya müharibəsindən  
           sonrakı dövrdə  (1946-1960-ci illərdə) 
(prof. İ.X.Zeynalov; dos. X.R.Səfərova)..............................368 
XII. Azərbaycan SSR XX yüzilliyin 70-80-ci illərində 
(prof. İ.X.Zeynalov; dos. X.M.Abbasova)...........................418 
XIII. Müstəqil Azərbaycan Respublikasının  
          yaranması, onun daxili və xarici siyasəti 
(dos. A.Ə.Rzayev; dos. N.Z.Məmmədov;  
dos. R.G.Həsənov;  b/m.V.R.Nəbiyev)................................462 
XIV. Cənubi Azərbaycan 1917-ci il – XXI əsrin  
         əvvəllərində 
(b/m S.A.İsmayılova)...........................................................525 
 
 
4


Rusiyanın Şimali Azərbaycan xanlıqlarını işğal etməsi.  
Xanlıq dövrünün sonu 
 

prof. S.S.Əliyarlı 
t.e.d. K.K.Şükürov 
 
I. RUSİYANIN ŞİMALİ AZƏRBAYCAN 
XANLIQLARINI İSGAL ETMƏSİ. 
 XANLIQ DÖVRÜNÜN SONU 
 
1.
 
XVIII yüzilin sonu – XIX yüzilin başlanğıcında Azərbay-
canın iç durumu 
2.
 
Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərdə 
3.
 
Rusiya işğalının başlanması Baş komandan general Sisianov 
4.
 
1804-813-cü illər Rusiya-İran savaşı. Quzey Azərbaycan 
xanlıqları uğrunda mübarizənin yeni dönümü 
5.
 
Xanlıq dövrünün sonuna doğru  
6.
 
1826-1828-ci illər Rusiya-İran savaşı. Türkmənçay müqaviləsi 
 
1. XVIII yüzilin sonu – XIX yüzilin başlanğıcında  
Azərbaycanın iç durumu 
 
Qacarın öldürülməsindən sonra olanlar. Məhəmməd 
şah Qacarın qətlindən sonra sıyası durum dəyışdı. Qnun ilk 
nəticələri özünu Qarabağın mərkəzi  Şuşada göstərdi. Bakı  və 
Gəncə xanları  həbsxanadan çıxaraq öz xanlıqlarına qayıtdılar. 
Qarabağda isə  İbrahim xanın qardaşı  oğlu "batmanqılınc" 
Məhəmməd bəy hakimiyyəti  ələ keçirdi. Mirzə Camal yazır: 
"(Xan) bir para maneələrə görə Qarabağa gedə bilməyib, üç ay 
Balakəndə qaldı, hamı, xüsusilə Gürcüstan valisi, Gəncə hakimi 
Cavad xan və  Şirvanlı Mustafa xan töhfələr, hədiyyələr 
göndərib, onunla müttəfiqlik arzusunda olduqlarını bildirdilər... 
Məhəmməd bəy isə mərhum İbrahim xan gələnə qədər Qarabağ 
vilayətində hökumət işlərilə məşğul idi. 
... Məhəmməd bəyin  şeytana uyub müxalifət göstərməsi 
və özündən başqasını tanımaq istəməməsinin qarşısını almaq 
I mühazirə
 
 
 
6
üçün xan Qarabağa hərəkət etməzdən  əvvəl, o zaman 
Mehdiqulu ağa adlanan Mehdiqulu xanı Qarabağ bəylərinin bir 
neçə övladı ilə oraya göndərdi. 
Məhəmməd bəy Mehdiqulu xanın bəyzadələrlə Qarabağa 
gəlişindən sonra səmimiyyətdən, düzlükdən və  İbrahim xanın 
itaətindən çıxmayacağından danışırdısa da, ürəyində 
hakimiyyət həvəsinə düşmüşdü.... Bu xəbər Kür qırağında 
…İbrahim xana çatdıqda övladlarının  ən böyüyü …Məhəm-
mədhəsən ağanı beş yüz nəfər ləzgi qoşunu və Qarabağ  sər-
kərdələri ilə təcili olaraq yola saldı". İşin belə olduğunu görən 
Məhəmməd bəy müxalifət etmək flkri ilə Qarabağ ellərini Araz 
çayı yaxınlığına köçürmək istəyirdi. Lakin Məhəmmədhəsən 
ağa onun yerləşdiyi Kirs dağındakı qalaya yaxınlaşdıqda 
camaat ağanın tərəfinə keçdi. 
İbrahim xan yaxın adamları ilə  Şuşaya qayıtdı, Mə-
həmməd bəy isə şəkili Məhəmmədhəsən xan ilə yaxınlaşmağa 
başladı. Lakin Məhəmmədhəsən xan xəyanətə  əl ataraq onu 
tutdu və qan düşməni olan Mustafa xana verdi. Mustafa xan 
onu öldürdü, xanlar arasındakı ziddlyyətlər yenldən 
kəskinləşdi. 
Ağa Məhəmməd şahın ölümündən sonra onun taxta çıxan 
varisi Baba-xan (Fətəli  şah – Red.) öz hakimiyyətini 
möhkəmləndirmək yolunda başı qarışdığından sələfinin savaş-
larını davam etdirə bilrmədi». Bu sakitlik xanlar arasında 
çəkişmələrin qızışması üçün şərait yaratdı. 
Ara savaşlarının qızışması.  Xanlıqlar arasında çəkişmə 
və duşmənçilik doğuran məsələlər bütün çılpaqlığı ilə üzə çıxdı. 
Şirvan xanı Mustafa xan şəkili Səlim xanı oradan qovduğu və 
onun qardaşı kor Məhəmmədhəsən xanı hakimiyyətə  gətirdiyi 
üçün Qarabağ xanlığı ilə düşmənçilik edirdi. Məhəmmədhəsən 
xan və Cavad xan da İbrahim xanla düşmən idilər. 
Bakı xanlığında Hüseynqulu xan və II Mirzə Məhəmməd 
xan arasında çəkişmə gedirdi. Abbasqulu Ağa yazır: "Mirzə 




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   137


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə