Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının sənədləri Quba. Aprel-May 1918-ci IL



Yüklə 3,56 Kb.

səhifə1/112
tarix08.07.2018
ölçüsü3,56 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   112


3
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 
Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının sənədləri 
Quba. Aprel-May 1918-ci il.
Müsəlman qırğınları sənədlərdə 
Tərtib edəni:
Tarix elmləri doktoru, professor
SOLMAZ RÜSTƏMOVA - TOHİDİ
     
Bakı – 2013


Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
4
“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının 
sənədləri” silsiləsindən olan  bu kitab Heydər Əliyev Fondu və 
Heydər Əliyev Mərkəzinin dəstəyi ilə yenidən nəşr olunur.
Rüstəmova – Tohidi Solmaz Əli qızı. 
Quba. Aprel-May 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə.
Bakı, 2013-cü il, 316 s. 
Kitab Azərbaycan Respublikası Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin dəstəyi ilə 2010-cu ildə 
nəşr olunmuş “Quba. Aprel-May 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə” (Bakı, 552s.) adlı 
sənədlər toplusunun qısaldılmış variantıdır. 
Bu  nəşr  I  dünya  müharibəsi  başlanandan  Cənubi  Qafqazın  müsəlman  əhalisinə  və 
onun əmlakına qarşı törədilmiş zorakılıq, qırğın və soyğunçuluq faktlarının araşdırılması üçün 
1918-ci ilin 15 iyul tarixində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən yaradılmış 
“Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının (FTK) sənədləri” silsiləsindən olan ikinci sənədlər toplu-
sudur. Kitaba 1918-ci ilin aprel-may aylarında Quba qəzasında baş vermiş faciəli hadisələri 
təsbit edən “Quba şəhərinin və Quba qəzası kəndlərinin talan edilməsi haqqında” istintaq 
işi üzrə FTK-nın sənədləri daxil edilmişdir. Sənədlərdə bir neçə gün ərzində Quba qəzasında 
4  mindən  artıq  dinc  müsəlman  sakinin,  o  cümlədən  qadın,  uşaq  və  qocaların  vəhşicəsinə 
qətlə yetirildiyi, yüzlərlə kənd, məscid, mülki obyektlərin yandırıldığı və dağıdıldığı, qəzanın 
bütün müsəlman – azərbaycanlı, ləzgi, tat, avar, qrız və digər əhalisinə məxsus əmlakın qarət 
olunması və məhv edilməsi kimi faktlar öz əksini tapmışdır. Toplunun üç fəslində müsəlman 
qırğınlarının  başlanması  və  gedişinin  tarixi  xronologiyasını  yaradan  Quba  şəhəri  və  Quba 
qəzası kənd sakinlərinin şahid ifadələri, eləcə də Quba şəhər polis nahiyələri və qəzanın kənd 
cəmiyyətləri tərəfindən tərtib edilmiş aktlar toplanmışdır. Bu aktlarda Quba hadisələri zamanı 
qətlə yetirilmiş, işgəncə verilmiş və zərərçəkmiş insanların adları, yaşı, cinsi, sayı haqqında ətraflı 
məlumatlar  gətirilir,  müsəlman  əhalisinə  vurulmuş  zərərin  həcmi  ilə  bağlı  dəqiq  rəqəmlər, 
yandırılmış,  darmadağın  edilmiş  və  xaraba  qoyulmuş  kəndlərin  adları  göstərilir.  Toplunun 
sənədləri  erməni  hərbi  birləşmələrinin  cinayət  əməllərini  tam  təfərrüatı  ilə  geniş  şəkildə 
ifşa etməklə bunu deməyə əsas verir ki, 1918-ci ilin Quba hadisələri erməni millətçilərinin 
gələcək “Böyük Ermənistan” dövləti üçün potensial ərazi kimi baxdıqları Azərbaycanın bütün 
bölgələrində müsəlman əhalisinin sayını maksimum dərəcədə azaltmağa çalışan irimiqyaslı 
əməliyyatlarının və planlarının tərkib hissəsi olmuşdur.
Sənədlər  toplusuna  həmçinin  müəllif  tərəfindən  yenidən  işlənmiş  elmi-tarixi  oçerk, 
müfəssəl yardımçı – informasiya aparatı, mövzuya dair foto-şəkillər və Quba qəzasının 1918-
ci il xüsusi məzmunlu xəritəsi daxil edilmişdir.
 
© Solmaz RÜSTƏMOVA -TOHİDİ, 2013
© Heydər Əliyev Fondu, 2013
© Heydər Əliyev Mərkəzi, 2013 


3
MÜNDƏRİCAT
 
1918-ci ilin Quba hadisələri – Azərbaycanın müsəlman
əhalisinin kütləvi qırğını planlarının tərkib hissəsi kimi .............. 5 
Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının təşkil edilməsi
haqqında Azərbaycan Hökumətinin Qərarları ..........................129
Fəsil I
Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının yazışmaları.
AXC və Azərb.SSR məhkəmə-istintaq orqanlarının 
sənədləri ............................................................................................................... 131 
Fəsil II
Quba şəhərinin talan edilməsi haqqında sənədlər .............................. 153  
1-ci hissə
Quba şəhər sakinlərinin şahid ifadələri və müraciətləri ..................... 153
2-ci hissə
Quba şəhər sakinlərinə vurulmuş zərərlər haqqında sənədlər ........ 195
Fəsil III
Quba qəzası kəndlərinin talan edilməsi haqqında sənədlər ............ 205
 
1-ci hissə
Quba qəzası kənd sakinlərinin şahid ifadələri........................................ 205
2-ci hissə 
Quba qəzası kənd cəmiyyətlərinə vurulmuş zərərlər haqqında 
sənədlər ................................................................................................................ 222
Qeydlər ..........................................................................................242
İnzibati-coğrafi adların göstəricisi .............................................258
 


Quba. Aprel-may 1918-ci il. Müsəlman qırğınları sənədlərdə
4
Əlavə № 1
Quba şəhəri və Quba qəzası əhalisinin 1916-ci ilə olan 
milli-dini tərkibi .................................................................................................. 276
Əlavə № 2
1918-ci ilin aprel-may aylarında Quba qəzasının 
qırğınlara məruz qalmış kəndlərinin siyahısı .......................................... 279
Əlavə № 3
Quba şəhəri və Quba qəzasında 1918-ci ilin aprel-may
aylarında törədilmiş müsəlman qırğınları nəticəsində insan 
tələfatı və əhaliyə vurulmuş maddi zərər haqqında 
ümumi məlumat ................................................................................................ 285
Fotoşəkillər ................................................................................... 286
Quba qəzasının xəritəsi. 1918-ci il.
        




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   112


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə