Азярбайъан республикасы тящсил назирлийи



Yüklə 71.8 Kb.

tarix24.04.2018
ölçüsü71.8 Kb.


AZƏRBAYCAN  RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ 

 

BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ 

 

 

 

 

 

2391.01 “Ekoloji kimya” ixtisası  

 

fəlsəfə doktoru proqramı üzrə qəbul üçün 

 

 

 

 

 

P R O Q R A M  

 

 

 

 

 

 

Bakı Dövlət Universitetinin Ekologiya və torpaqşünaslıq 

fakültəsinin Elmi Şurasının 21 dekabr 2015-ci il tarixli 04 saylı 

iclasında təsdiq olunmuşdur 

 

 

 

 

 

 

Bakı 2015 

 



1. Yol verilən qatılıq həddi. Canlı orqanizmlərin kimyəvi tərkibi 

 

 

Yol  verilən  qatılıq  həddi  konsepsiyası.  Zərərli  maddələrin 

atmosferdə, su mühidində, torpaqda və qida məhsullarında yol verilən 

qatılıq. Kimyəvi elementlərin  yer qabığında torpaqda, dəniz suyunda, 

bitkilərdə  və  heyvanlarda  miqdarı  (kütlə%).  Elementlərin  bioloji 

qatılaşması.  İnsan  orqanizminin  molekulyar  səviyyədə  tərkibi.  Üzvi 

maddələr.  İnsan  və  digər  canlıların  orqanizmində  miqdarı.  Plastik  və 

energetik  maddələr.  Orta  öldürücü  doza  (LD

50

)  və  orta  öldürücü 



qatılıq.  Toksiki  xassələrin  elementin  Dövri  sistem  cədvəlində 

mövqeyindən  asılılığı.  IA  yarımqrup  elementləri.  IIA  yarım  qrup 

elementlərinin  bioloji  rolu.  Sinkin,  kadmium  və  civənin  orqanizmdə 

miqdarı. Sinkin toksiki birləşmələri. 



 

 

2. Biosferə edilən təsirlərin əsas növləri 

 

 

Biosferə  edilən  antropogen  təsirlərin  əsas  növləri.  Tullantılar, 

onların  təsnifatı.  Radioktivlik.  Çernobıl  qəzası.  Radioaktiv 

çöküntülərin insan sağlamlığına təsiri. Radioaktiv tullantılar problemi. 

İonlaşdırıcı  şüa  mənbələri.  Təbii  radiasiya  fonu.  Süni  radiasiya 

mənbələri.  Bərk, maye və qaz şəkilli radioaktiv tullantıların yığılması, 

saxlanılması  və  zərərsizləşdirilməsi.  İonlaşdırıcı  şüaların  təsirinin 

fiziki və fiziki-kimyəvi mərhələsi. İonlaşdırıcı şüaların təsirinin fiziki-

kimyəvi  mərhələsi.  İonlaşdırıcı  şüaların  təsirinin  kimyəvi  mərhələsi. 

Radiasiyanın  birbaşa  və  dolayı  təsiri.  Radioaktiv  yod  (

131

I)  və  onun 



təsiri.  Radioaktiv  stronsium  (

90

Sr)  və  onun  təsiri  .  Radioaktiv  radon 



(

222


Rn) və onun təsiri 

 

3. Kənd təsərrüfatinin kimyalaşdırılması. Bitkilərin bioloji 

qorunması 

 

 

Pestisidlərin  əhəmiyyəti  və  tətbiqi.  Pestisidlərin  təsnifatı. 



İnsektisidlər  və  akarisidlər.  Piretridlər.  Pestisidlərin  tətbiqinin 


nəticələri.  Bitkilərin  bioloji  qorunması.  Transgen  bitkilər:  tətbiqi  və 

nəticələri.  Azot  gübrələri.  Su  hövzələrinin  evtrofikasiyası.  Fosfor 

gübrələri, kalium gübrələri. Peyin, onun xüsusiyyətləri. 

 

 



4.  Yaşayış mühiti və ekoloji faktorlar. Təbiətdən rasional 

istifadənin əsasları 

 

 

Yaşayış mühiti. Ekoloji faktorlar. Abiotik, biotik və antropogen 



faktorlar.  Adaptasiya,  onun  növləri.  Orqanizmlərin  ətraf  mühit 

şəraitinə  uyğunlaşması.  Ekoloji  faktorların  təsir  qanunauyğunluqları. 

Qidalanma tipinə görə canlı orqanizmlərin ekoloji təsnifatı. Tullantısız 

istehsalın yaradılmasının əsas prinsipləri. 



 

 

5. Sənaye tullantıları və onların təmizlənmə metodları 

 

 

Tullantı  sularının  xarakteristikası.  Tullantı  sularının  təmizləmə 



üsulları.  Mexaniki  təmizlənmə  üsulları.  Fiziki-kimyəvi  təmizlənmə 

üsulları.  Bioloji  təmizlənmə  üsulları.  Texnogen  qaz  tullantıları.  Qaz 

tullantılarının  təmizlənmə  metodları.  Sənaye  və  istehlakın  bərk 

tullantıları  və  onların  utilizasiyası.  İstilik  energetika  sənayesi  və 

xarakterik  çirkləndiricilər.  Neft-qaz  çıxarma  sənayesi.  Neft  və  onun 

əsas xarakteristikaları. Nəqliyyat və ətraf mühit 



 

 

6. Canlı orqanizmlərə təsir xarakterinə görə  maddələrin təsnifati 



 

 

Xemosfer.  Əmələgəlmə  mənbələrinə,  fəzada  paylanmalarına 

görə  çirkləndirici  kimyəvi  maddələrin  təsnifatı.  Tətbiq  sahələri  və 

təsirlərinə görə təsnifat. Insan üçün zərərsiz maddələr. Istixana qazları 

və freonlar. Orqanizm üçün vacib maddələr. Stimulyatorlar, terapevtik 

agentlər.  Son  dərəcə  təhlükəli,  yüksək  təhlükəli,  təhlükəli  və  orta 

təhlükəli  maddələr.  Mutagen  və  kanserogen  təsirə  malik  maddələr. 



Kimyəvi  maddələrin  təsir  növləri.  Toksiki  maddələrin  canlı 

orqanizmlərə təsir meddətinə və effektin özünün göstərməsi formasına 

görə təsnifatı. Metabolizm. Detoksikasiya.   

 

 



 

 

7. Üzvi birləşmələrin tokski xassələri. 

 

Karbohidrogenlərin  halogenli  törəmələri.    Mono-,  di-  və 



polihalogen  törəmələr.  Polifunksioanl  və  qarışıq  halogenli  törəmələr. 

Halogenli törəmələrin suda həll olma qabiliyyəti. Halogenlitörəmələrin 

tətbiqi.  Halogenlitörəmələr  insan  orqanizminə  daxil  olma  yolları. 

Halogenli törəmələrin transformasiyası. Halogenli törəmələrin YVQH. 

Halogenlitörəmələrin  canlılara  və  hidrobiontlara  təsiri.  2,3,7,8-

tetraxlordibenzo-p-dioksin 

(2,3,7,8-TXDD) 

və 


2,3,7,8-

tetraxlordibenzofuran  (2,3,7,8-TXDF)  Dioksinlə  çirklənmənin  əsas 

mənbələri. Dioksinlər fiziki-kimyəvi xassələri  və toksiki təsiri. 

 



8. Atmosferin quruluşu. Atmosferdə baş verən proseslər. 

 

Atmosferin  quruluşu  və  kimyəvi  tərkibi.  Atmosferdə  kimyəvi 

proseslərin 

xüsusiyyətləri. 

Troposferdə 

kimyəvi 


proseslərdə 

radikalların  rolu.  İstixana  effektinin  təbiəti.  Metan  –  istixana 

qazlarından biri kimi,  onun mənbəyi.  Ozon və onun atmosferdə rolu. 

Çepmen  tsikli.  Ozonun  parçalanmasının  hidrogen  və  azot  dövranı. 

Troposfer  ozonu  və  onun  mənbəyi.  Hidrogen  göstəricisi-atmosfer 

çöküntülərinin  əsas  xarakteristikası  kimi.  Turş  çöküntülərin  su 

ekosistemlərinə,  torpaq  örtüyünə  və  bitki  aləminə  təsiri.  Atmosferin 

oksidləşmə  potensialının  xarakteristikası.  Atmosferdə  fotokimyəvi 

reaksiyalar.  Atmosfer  aerozolları  və  iqlimin  formalaşmasında  onların 

rolu.  Strotosfer  aerozolları,  onların  xarakteristikası.  Antarktida 

atmosferinin xarakteristikası 

 

9. Qeyri-ənənəvi bərpaolunan enerji mənbələri. Ətraf mühiti 



çirkləndirməyən yanacaqlar 

 

 

Bərpaolunan  enerji  mənbələrinin  təsnifatı.  Günəş  enerjisi. 



Külək  enerjisi.  Geotermal  enerji.  Biokütlə  enerjisi.  Dünya  okeanının 

mineral  resursları.  Yaxın  gələcəyin  yanacağı.  Sintetik  qaz,  metanol, 

hidrazin, hidrogen yanacaqları. Elektriklə işləyən avtomobillər. Hibrid 

sxemlər 


 

10. Biosfer komponentlərinin xüsusiyyətləti.  

 

Biosfer  haqqında  təlim.  Biosferin  əsas  funksiyasaları. 

Biosferdə  maddələr  dövranı.  Hidrosferin  ekoloji  problemləri  və 

mühafizəsi.  Hidrosferin  ekoloji  əhəmiyyəti.  Suyun  fiziki-ekoloji 

göstəriciləri.  Dünyanın  su  ehtiyatlari  və  onların  mühafizəsi.  Təbii 

suların  tərkibi  və  çirklənməsi.  Dünyada  su  catışmamazlığı. 

Hidrosferdə  gedən  kimyəvi  prosseslər.  Dünya  Okeanın  üzvi 

maddələrlə  çirklənməsi.  Su  hövzələrində  qeyri-üzvi  maddələrin 

yayılması. Dünya Okeanında ağır metal birləşmələri  



 

Ədəbiyyat 

1.

 



Астафьева Л.С. Экологическая химия. М., 2006, 224 с. 

 

 



 

2.

 



Ложниченко  О.В.,  Волкова  И.В.,  Зайцев  В.Ф.  Экологиче-

ская химия.М., 2008, 272 с. 

3.

 

Чибисова Н.В., Долгань Е.К. Экологическая химия: Кали-



нинград, 1998. 113 с. 

4.

 



Егоров В.В. Экологическая химия. «Лань», 2009. 192 с.

 

 



 

 

5.



 

Воронова Г.А., Юрмазова Т.А. Химические элементы в 

биосфере: Томск: 2010. 94 с. 

 

6.



 

Александров Ю.А. Основы радиационной экологии. Йош-

кар-Ола, 2007. 268 c. 

7.

 



Булдаков Л. А., Калистратова В. С. Радиоактивное излуче-

ние и здоровье. М.: Информ.  Атом, 2003. C. 165 

8.

 

Радиоэкология. Савенко В.С. Мн.: Дизайн ПРО, 1997, 208 



с  

9.

 



Промышленная экология:  учеб. пособие/ Н.В. Мозговой и 

др., Воронеж, ВГТУ. 2007 



 

 

 

 


BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ 

EKOLOGİYA VƏ TORPAQŞÜNASLIQ FAKÜLTƏSİ 

 

2391.01 Ekoloji kimya ixtisası 

 

2018-ci il fəlsəfə doktoru proqramı üzrə qəbul üçün 

 

 SUALLAR 

1.

 



Kimyəvi ekoloji faktorlar 

2.

 



Kimyəvi çirkləndirici maddələr və onların növləri  

3.

 



Antropogen çirkləndiricilərin növləri 

4.

 



Xemosfera maddələrinin təsnifatı 

5.

 



Toksikantların əlverişliliyinə təsir edən amillər. Kanserogenez 

6.

 



Yol verilən qatılıq və hədd səviyyəsi anlayışları 

7.

 



Canlı orqanizmlərin kimyəvi tərkibi 

8.

 



V.İ.Vernadskiyə görə kimyəvi elementlərin təsnifatı 

9.

 



Canlı orqanizmlərin əsas kimyəvi birləşmələri.  

10.


 

Kimyəvi elementlərin biokimyəvi miqrasiya tsikli. Antropogen 

miqrasiya 

11.


 

IA yarımqrup elementlərinin bioloji rolu və toksiki xassələri 

12.

 

IIA yarımqrup elementlərinin bioloji rolu və toksiki xassələri 



13.

 

Qurğuşunun bioloji rolu və toksiki xassələri 



14.

 

Sinkin bioloji rolu və toksiki xassələri 



15.

 

Kadmiumun bioloji rolu və toksiki xassələri 



16.

 

Civənin bioloji rolu və toksiki xassələri 



17.

 

Üzvi birləşmələrin toksiki xassələrinin onların tərkibindən və 



quruluşundan asılılığı 

18.


 

Dioksinlər, onların əmələ gəlmə mənbələri və toksiki təsiri 

19.

 

İonlaşdırıcı şüa mənbələri. Təbii radiasiya fonu 



20.

 

Süni radiasiya mənbələri 




21.

 

Tibbdə istifadə olunan ionlaşdırıcı şüa mənbələri  



22.

 

Radioaktiv mineral xammalın çıxarılması və emalı 



23.

 

Radioaktiv tullantılar və ekologiya 



24.

 

Bərk, maye və qaz şəkilli radioaktiv tullantıların yığılması, 



saxlanılması və zərərsizləşdirilməsi 

25.


 

İonlaşdırıcı şüaların təsirinin fiziki və fiziki-kimyəvi mərhələsi 

26.

 

İonlaşdırıcı şüaların təsirinin fiziki-kimyəvi mərhələsi 



27.

 

İonlaşdırıcı şüaların təsirinin kimyəvi mərhələsi. Radiasiyanın 



birbaşa və dolayı təsiri 

28.


 

Radioaktiv yod (

131

I) və onun təsiri 



29.

 

Radioaktiv sezium (



137

Cs) və onun təsiri  

30.

 

Radioaktiv stronsium (



90

Sr) və onun təsiri  

31.

 

Radioaktiv radon (



222

Rn) və onun təsiri 

32.

 

Radionuklidlərin torpaqda miqrasiyası 



33.

 

Radionuklidlərin suda miqrasiyası  



34.

 

Atmosferin quruluşu və kimyəvi tərkibi 



35.

 

Atmosferdə kimyəvi proseslərin xüsusiyyətləri 



36.

 

Troposferdə kimyəvi proseslərdə radikalların rolu 



37.

 

İstixana effektinin təbiəti 



38.

 

Ozon və onun atmosferdə rolu. Çepmen tsikli 



39.

 

Troposfer ozonu və onun mənbəyi.  



40.

 

Hidrogen göstəricisi-atmosfer çöküntülərinin əsas 



xarakteristikası kimi 

41.


 

Turş çöküntülərin su ekosistemlərinə, torpaq örtüyünə və bitki 

aləminə təsiri 

42.


 

Atmosferin oksidləşmə potensialının xarakteristikası 

43.

 

Atmosferdə fotokimyəvi reaksiyalar 



44.

 

Atmosfer aerozolları və iqlimin formalaşmasında onların rolu 



45.

 

Strotosfer aerozolları, onların xarakteristikası 



46.

 

Antarktida atmosferinin xarakteristikası 




47.

 

Biosfer haqqında təlim. Biosferin təkamülü 



48.

 

Biosferin əsas funksiyasaları 



49.

 

Biosferdə maddələr dövranı 



50.

 

Böyük geoloji dövran 



51.

 

Kiçik biotik dövran 



52.

 

Biosferdə suyun dövranı 



53.

 

Karbon və azot  dövranı 



54.

 

Oksigen və ozon dövranı 



55.

 

Fosfor və kükürd dövranı 



56.

 

İnsanın biosferə təsiri 



57.

 

Noosferin xarakteristikası. Biosferin Noosferə çevrilmə 



əlamətləri 

58.


 

Torpağın əsas funksiyaları 

59.

 

Texnosfera və onun əsas xarakteristikası 



60.

 

Texnosferdə maddələr mübadiləsi 



61.

 

Texnogenez və ekosistemlərin pozulması 



62.

 

Təbii resursların təsnifatı 



63.

 

Hidroenergetika və geotermal enerji 



64.

 

Külək və günəş enerjisi 



65.

 

Təbiətdən rasional istifadənin əsasları 



66.

 

Tullantısız və aztullantılı texnologiyalar 



67.

 

Tullantısız istehsalın yaradılmasının əsas prinsipləri 



68.

 

Əhalinin say artımı və yaş piramidası 



69.

 

Hidrosferin ekoloji problemləri və mühafizəsi 



70.

 

Hidrosferin ekoloji əhəmiyyəti 



71.

 

Suyun fiziki-ekoloji göstəriciləri 



72.

 

Dünyanın su ehtiyatlari və onların mühafizəsi 



73.

 

Təbii suların tərkibi və çirklənməsi 



74.

 

Dünyada su catışmamazlığı  



75.

 

Hidrosferdə gedən kimyəvi prosseslər 




76.

 

Dünya Okeanının  üzvi maddələrlə çirklənməsi 



77.

 

Su hövzələrində qeyri-üzvi maddələrin yayılması 



78.

 

Dünya Okeanında ağır metal birləşmələri  



79.

 

Tullantı sularının xarakteristikası 



80.

 

Tullantı sularının təmizləmə üsulları 



81.

 

Tullantı sularının mexaniki təmizlənmə üsulları  



82.

 

Tullantı sularının fiziki-kimyəvi təmizlənmə üsulları 



83.

 

Tullantı sularının bioloji təmizlənmə üsulları 



84.

 

Suyun insan orqanizimində rolu 



85.

 

Hidrosferin neft və neft məhsulları ilə çirklənməsi 



86.

 

Suyun codluğu, qələviliyi və turşuluğu 



87.

 

Suyun oksidləşmə-reduksiya potensialı və elekrtik keçiriciliyi 



88.

 

Pestisidlərin kimyəvi təsnifatı və təsirinin nəticələri 



89.

 

Texnogen qaz tullantıları 



90.

 

Qaz tullantılarının təmizlənmə metodları 



91.

 

Qlobal tullantıların azaldılması sahəsində beynəlxalq 



əməkdaşlıq 

92.


 

Sənaye və istehlakın bərk tullantıları və onların utilizasiyası 

93.

 

İstilik energetika sənayesi və xarakterik çirkləndiricilər 



94.

 

Neft-qaz çıxarma sənayesi. Neft və onun əsas xarakteristikaları 



95.

 

Qaz mədənləri. Biogeokimyəvi və ekotoksikoloji 



xarakteristikalar 

96.


 

Dağ-mədən sənayesi 

97.

 

Nəqliyyat və ətraf mühit 



98.

 

Kimya sənayesinin ekoloji aspektləri 



99.

 

Atom elektrik stansiyaları 



100.

 

Neft emalı sənayesinin xarakteristikası 



 

 

 

: w35
w35 -> Fənn sillabusu
w35 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ baki döVLƏt universiteti FƏnn sillabusu
w35 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ baki döVLƏt universiteti FƏnn sillabusu
w35 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ baki döVLƏt universiteti FƏnn sillabusu
w35 -> Еколоэийа елминин инкишаф тарихи
w35 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ baki döVLƏt universiteti FƏnn sillabusu
w35 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ baki döVLƏt universiteti FƏnn sillabusu
w35 -> «Ekologiya və torpaqşünaslıq» fakültəsi Əyani və qiyabi şöbə «Ekologiya» ixtisası üzrə Coğrafi ekologiyanın əsasları» fənnindən
w35 -> Еколожи кимйа фянниндян имтащан суаллары


Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə