Азярбайжан милли елмляр академийасы



Yüklə 1,58 Mb.
səhifə5/78
tarix09.04.2022
ölçüsü1,58 Mb.
#85218
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   78
Flora-Namazova-Dissertasiya

Tədqiqatın metodu. Araşdırma sinxron planda aparılmışdır. Tədqiqatda təsviri-linqvistik və üslubi təhlil metoduna, eləcə də struktur-funksional metod­a üstünlük verilmişdir.

Müdafiəyə təqdim edilən əsas müddəalar:

1. Ədəbi janr kimi dramın spesifikası əsərin təhlili və interpretasiyası zamanı personajların nitqində və müəllif sözündəki üslubi vasitələrin işlənmə xüsusiyyətlərinin nəzərə alınmasının vacibliyini şərtləndirir. Dramın ikili oriyentasiyası (çap olunma və səhnədə göstərilmə) ilə əlaqədar dramatik əsərin təhlili onun öyrənilməsinə müxtəlif yanaşmaları nəzərdə tutur: ədəbiyyatşünaslıq, teatrşünaslıq, linqvistik, stilistik. Üslubi xüsusiyyətlər baxımından dramın təhlili əsas tədqiqat obyekti kimi pyes qəhrəmanlarının nitqini, habelə müəllif sözünü nəzərdən keçirməyin zəruriliyindən ibarətdir ki, bu da əsərin mənasını daha dərindən anlamağa imkan verir. İ.Əfəndiyev yaradıcılığına həsr olunmuş tədqiqatların təhlili onun üslubunda emosionallıq, ekspressivlik, psixologizm, obrazlılığa meyil kimi cəhətləri göstərməyə imkan verir.



2. Dramaturgiyada bədii dilin təbii və inandırıcı olması əsas şərtlərdən biridir. İlyas Əfəndiyev hər zaman bədii dilinin fərdiliyi ilə seçilən sənətkar olmuşdur. Onun dram əsərlərinin dili səlis, təmiz, ifadəli olması ilə diqqəti cəlb edir. O, ana dilimizin imkan və vasitələrindən, sözaltı mənalardan bacarıqla istifadə etmiş, hər sözü diqqətlə seçmişdir.

  1. Pyeslərdə hər obraz xarakterik cizgilərlə təqdim edilir. Bu cizgilərdən biri də obrazların canlı, təbii dillə danışmasıdır. Onların mədəni və intellektual səviyyəsi, yaşı, xarakteri nitqləri ilə üzə çıxır. Bu nitq vasitəsilə yazıçı dövrün mənzərəsini, insanların xarakterini oxucuya çatdırır. Ədib dilimizin gözəlliklərini obrazların danışığındakı bənzətmələrlə, mübaliğələrlə canlandıra bilir. Obrazları nitqi ədəbi dil normasına uyğundur.

  2. İ.Əfəndiyevin dramlarında iştirakçılar təkcə monoloqların məzmunu, ümumi emosional əhvalına görə deyil, həm də replikaların leksik zənginliyinin xarakterinə görə bir-birindən fərqlənir. Əsərin baş qəhrəmanı üçün geniş monoloqlar və, bir qayda olaraq, yüksək leksika və tropların bolluğu, ona əks olan qəhrəmanlar üçün isə danışıq-məişət leksikasından istifadə səciyyəvidir.

  3. Remarka İ.Əfəndiyevin dramları kontekstində çoxfunksiyalı xarakter daşıyır: o təkcə müəllif sözünün verilmə vasitəsi deyil, həm də hadisələrin baş verdiyi yerin və zamanın təsvirinə xidmət edir, personajların daxili vəziyyətinin açılmasına kömək edir. Remarkanın rolu mürəkkəbləşir: bu təkcə müəllif şərhi deyil, həm də psixologizm yaratma vasitələrindən biridir.

  4. İ.Əfəndiyevin dramlarındakı monoloqlar personajların fikir və duyğularının daha tam ifadəsi üçün müəllifin səylərini əks etdirir. Dialoqlarda replikaların geniş yayılmış əlaqə vasitəsi leksik təkrardır. İ.Əfəndiyevin dram əsərlərinin dili üçün qəhrəmanların psixoloji və emosional vəziyyətinin verilmə üsullarının mürəkkəbləşməsi ilə bağlı olan evolüsiya xarakterikdir.

  5. İ.Əfəndiyevin dramları üçün metafora və müqayisə kimi ənənəvi tropların istifadəsi səciyyəvidir. Metafora, metonimiya, epitet və müqayisələr təkcə pyes qəhrəmanının ətraf aləmi qavramasını əks etdirmir, həm də onun psixoloji, emosional vəziyyətinin açılmasına kömək edir.

  6. Onun əsərlərində psixologizm xüsusi bədii keyfiyyət kimi diqqəti cəlb edir. İnsanın daxili aləminin ifadəsi psixoloji təhlildə mühüm rol oynayır. Dram əsərlərində insanlar arasındakı konflikt və toqquşmalar iştirakçıların dili ilə təqdim olunur.

  7. İ.Əfəndiyevin dramları üçün təzad yaratmaq üsulu da xarakterikdir ki, bu da pyeslərin kompozisiyasında əks olunur. Bununla əlaqədar təsviri-ifadə vasitələri sistemində antiteza mühüm rol oynayır. Onlar dramlarda iştirakçıların daxili aləminin açılması, nitqin ifadəliliyinin qüvvətləndirilməsi, ekspressivliyinin artırılması kimi funksiyaları yerinə yetirir.

  8. İlyas Əfəndiyevin əsərlərinin mövzusu müasir həyatla bağlıdır. Bəzi əsərlərində kənd həyatının canlı nəfəsi, torpaq adamlarının əhvali-ruhiyyəsi, həyat tərzi bacarıqla təsvir olunur.


Yüklə 1,58 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   78




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə