Babaxanova Nigar Xan qızı



Yüklə 213,05 Kb.

səhifə53/61
tarix10.11.2017
ölçüsü213,05 Kb.
1   ...   49   50   51   52   53   54   55   56   ...   61

ELMİ-MƏDƏNİ MÜBADILƏ 
SAHƏSİNDƏ BEYNƏLXALQ
ƏMƏKDAŞLIĞIN PERSPEKTİVLƏRİ
D
aha öncəki səhifələrdə, kitabçılıq və kitabxa na çı -
lıq sa həsində aparılan əksər beynəlxalq fəaliy yət -
lər, onların inkişaf mər hələləri və müasir vəziyyəti, Azər  baycan
kitabxana işi sahəsində tətbiq olunan və oluna biləcək bey nəl -
xalq  stan dart ların  təsnifatı,  beynəlxalq  kitab-informasiya
resursları barədə məlumat verilmiş, Azərbaycan kitabxana -
larının  bey nəlxalq  informasiya  mühitindəki  yeri  və  rolu
müəy yən ləş diril mişdir. Monoqrafiyanın bu hissəsində isə
mövcud sa hə dəki təc rü bə lərin, modellərin yeni şərtlər kon -
tekstində tətbiqinin perspektivlərindən bəhs olunacaqdır.
Çünki, kitabxanaların beynəlxalq fəaliyyəti bir proses olaraq
tarixin yalnız müəyyən bir mərhələsinə aid olmadığından,
məsələn, burjua inqilabları və yaxud renessans dövrü kimi
bitmiş proses sayıla bilməz. Demək, bu mədəni fəaliyyətin
tərəqqisi və yeni elmi-təcrübi modellərlə zənginləşdirilməsi,
yeni in kişaf mərhələsinə qədəm qoyması qaçılmazdır. Yeni
mər hə lədə isə beynəlxalq informasiya və kitab müba di lə si -
nin apa rılmasının şərtləri və üsulları mütləq dəyişəcək və
ELMİ-MƏDƏNİ İNTEQRASİYA
211


yaxud  mü badilə  özü  bir  proses  olaraq  başqa  bir  proseslə
əvəzlənə cək dir. Bu ona görə belədir ki, artıq cəmiyyətin özü
bir formadan (sənaye cəmiyyətindən) digər formaya (infor-
masiya cəmiyyətinə) transformasiya olunur. 
Beynəlxalq kitab mübadiləsi prosesinin predmeti təkcə
kitab deyil. Doğrudur, “kitab mübadiləsi” təyini bunun belə
olmaması ilə bağlı təəssürat yarada bilər. Lakin daha əvvəlki
fəsildə, “beynəlxalq kitab mübadiləsi” ifadəsinə terminoloji
şərh verərkən biz bu barədə danışmış və “kitab” termini ilə
istənilən nəşrin, o cümlədən jurnal, qəzet, not və hətta bilik-
tutumlu  informasiyanın  təyin  oluna  biləcəyi  qənaətinə
varmışdıq. Çünki, üzərində yazı yazılmış hər hansı daş abidə
də, papirus da, dəri də və s. elə kitabdır. “Kitab” sözünün
ərəbcə "kətəbə" (yazılmış bir şey) felindən əmələ gəlməsi də
bu fikri təsdiqləyir. Burada bir məsələyə də xüsusi diqqət
yetirməliyik:  kitabxana  terminologiyasında  “informasiya
mübadiləsi” heç də bizim təsəvvürümüzdə olduğu kimi, mə -
sə lən, iki ölkənin hüquq-mühafizə orqanları arasında aparı -
lan informasiya mübadiləsinə və yaxud dənizdə gəmilərin
bir-birini identifikasiya etmək üçün həyata keçirdikləri siqnal
mübadiləsinə bənzəmir. Kitabxanaların bir-birinə ötürdüyü
informasiya konkret fiziki tutuma malikdir, başqa sözlə bu,
hər hansı bir jurnaldan məqalənin sürəti və yaxud bir əl yaz -
manın mikrofişi, faksmille nümunəsi ola bilər. Yəni o, is -
tənilən halda şifahilikdən uzaqdır. Anlayışların mənasına bir
daha diqqət yetirməkdə məqsəd, kitabxanaların biri-birilə və
yaxud digər elm-təhsil müəssisələrilə, nəşriyyatlarla həyata
BEYNƏLXALQ İNFORMASİYA MÜHİTİ
212


ke çirdiyi  beynəlxalq  kitab  mübadiləsinin,  elmi-mədəni
əmək  daşlığın gələcəkdə hansı formaya transformasiya oluna
bi  lə cəyini müəyyənləşdirməkdir. Çünki bir tərəfdən, aydın -
dır ki, yeni cəmiyyət informasiya tutumludur və kitab xana -
la rın apardığı informasiya mübadiləsi bu cəmiyyətə yad bir
fəaliyyət növü deyil. Digər tərəfdən, aydın olduqdan sonra
ki, kitabxanalar sözün əsil mənasında “informasiya” müba -
di ləsi aparmırlar, yəni onların barter predmeti gündəlik xə -
bər, məlumat tipli, o cümlədən şifahi xarakterli informasiya
deyil, əsasən, bilik daşıyan informasiya-nəşrlərdir, bu zaman
bir sıra suallar meydana gəlir:
1. Gələcəkdə, iddia olunduğu kimi, kitab olmazsa və ki -
tab nəşri dayandırılarsa, kitabxanalar nə ilə və yaxud necə
mü badilə aparacaqlar?
2. Elekton kitabxanaların mövcudluğu, yaxud ənənəvi
fondların rəqəmsallaşdırılaraq açıq istifadəlilik prinsipi üzrə
oxucuların ixtiyarına verilməsi kitabxanalararası mübadilə
zərurətini aradan qaldıra bilərmi?
Hər iki məsələ olduqca aktualdır və onların birmənalı
ca vablandırılması mümkün deyil. Məsələyə bizim baxışımız
belədir: əgər doğrudan da gələcəkdə kitab nəşri dayanacaqsa
və kitab yalnız incəsənət nümunəsi kimi muzeylərdə qoru -
na caqsa, əlbəttə bu zaman kitabxanaların illər boyu mübadilə
etdiyi əsas predmet mövcud olmayacaq. Bu isə kitabxana la -
rın özlərinin ənənəvi mövcudluğunu sual altına qoyur. Bəzi
mənbələrdə qeyd olunur ki, bu proses yaxın 30-40 ildə öz
həllini tapacaq və kitab kağız formasında mövcudluğunu
ELMİ-MƏDƏNİ İNTEQRASİYA
213


itirəcək və bütün ənənəvi kitabxanalar elektron kitabxana -
lar la  əvəzlənəcək.  Düşünürük  ki,  prosesin  bu  cür  sürətli
templə baş verməsi mümkün deyil. Ona görə ki:
1. Ənənəvi kitab 2 min ilə yaxın təkamül yolu keçib və
indi gördüyümüz form-faktora düşüb. Kitabın form-faktoru,
qabaritləri, erqonomik təsiri insan üçün o qədər uyğundur
ki, o, istər psixoloji, istərsə də fiziki cəhətdən kitabla tam
vəhdətdədir. Elektron kitabın isə belə bir uğur qazanacağı
mümkün görünmür.
2. Nəzəri olaraq düşünsək ki, doğrudan da gələcəkdə
bütün kitabxanalar elektronlaşdırılacaq və “ənənəvi fond”
anlayışı olmayacaq, hətta belə olan təqdirdə, elektron kitab -
ların beynəlxalq mübadiləsinə ehtiyac böyük olacaq. Çünki,
gələcəkdə, düşünüldüyü kimi e-kitabların və e-jurnalların
tam açıq şəkildə internetdə dərc olunacağı real deyil. Daha
öncəki yarımfəsildə beynəlxalq elektron informasiya resurs -
larına çıxışın bir çox hallarda ödənişli olması barədə bəhs
olunmuşdu. Bu faktın özü də, bir daha təsdiq edir ki, bütün
elektron kitab və jurnalların İnternetdə açıq istifadədə olması
iqtisadi cəhətdən bu nəşrləri hazırlayan müəssisələrin maraq
dairəsində deyil.
Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, kitab və infor -
masiya  mübadiləsi  sahəsində  beynəlxalq  əməkdaşlığın
perspektivləri mövcuddur və onların müəyyənləşdirilməsi
informasiya təminatı baxımından olduqca vacib məsə lələr -
dən biridir. Lakin bu perspektivlər barədə danışmazdan öncə
ilk növbədə, beynəlxalq kitab və informasiya mübadiləsi pro -
BEYNƏLXALQ İNFORMASİYA MÜHİTİ
214




Dostları ilə paylaş:
1   ...   49   50   51   52   53   54   55   56   ...   61


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə