Baruch Spinoza (1632-1677) „Najszlachetniejszy I najbardziej godny miłości z wielkich filozofów” (B. Russell)



Yüklə 1,65 Mb.
tarix17.11.2018
ölçüsü1,65 Mb.
#80740


Baruch Spinoza (1632-1677)

  • „Najszlachetniejszy i najbardziej godny miłości z wielkich filozofów” (B. Russell).

  • Narzucił całej filozofii metodę matematyczną.

  • Gł. dzieła: Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, Traktat teologiczno-polityczny.

  • Wykluczony z gminy żydowskiej, a potem wygnany z rodzinnego Amsterdamu za heretyckie poglądy (wykluczał pojęcie Boga transcendentnego).


Traktat teologiczno-polityczny Spinozy wywołał piorunujący efekt.

  • Spinoza wyjaśnia w nim Biblię z punktu widzenia naturalnego rozumu (prawdziwe słowo Boże ma to samo znaczenie co prawda naturalna).

  • W ustach większości „spinozyzm” oznaczał coś haniebnego. Służył do globalnego potępienia ateizmu, deizmu, naturalizmu czy intelektualnej niezależności.

  • Dla liberałów natomiast Spinoza stał się bohaterem walki o wolność (rozumianej jako autonomia myślenia).



Spinoza był zafascynowany nauką i Kartezjańską metodą matematyczną, jednak zauważał, że Kartezjusz nie rozwiązał wielu problemów. Jego dualizm substancjalny nie dawał odpowiedzi na pytanie o relację umysłu do materii. Jako człowiek głęboko religijny zastanawiał się nad tym, czy można pogodzić istnienie Boga i wolności z nauką wyprowadzającą wnioski z logicznie wydedukowanych przesłanek.



Skoro wszystko jest naukowo zdeterminowane, to jakie miejsce zajmuje Bóg? Czy Bóg jest potrzebny do wyjaśnienia czegokolwiek we wszechświecie?

  • Negacja dualizmu na rzecz panteizmu.

  • Bóg istnieje jako istota nieskończona i doskonała, której nic nie może ograniczać. Nie może więc istnieć nic, co nie jest Bogiem. Nie może być tak, że Bóg jest jednym, a świat czymś innym, to oznaczałoby ograniczenie istnienia Boga.

  • Bóg musi istnieć we wszystkim, co istnieje, a wszechświat istnieje w Bogu.



Materializm i spirytualizm w odniesieniu do wszechświata to dwa aspekty opisu i wyjaśniania jednej substancji, jaką jest Bóg. Bóg i substancja to jedno. Bóg i przyroda to 2 nazwy tej samej rzeczy.

  • „Cokolwiek istnieje, jest w Bogu i nic bez Boga nie może istnieć”. Bóg nie stoi poza światem, nie jest też w nim: Bóg jest światem.

  • Bóg Spinozy nie jest przedmiotem wiary religijnej, ani gwarantem prawdy. Jest doskonałą i jedyną substancją. Zarówno duch, jak i materia są Jego uosobieniem (monizm panteistyczny).



„Bóg nie jest lalkarzem…” (J. Gaarder)

  • Cokolwiek się dzieje, jest konieczne. Bóg=przyroda jest wewnętrzną przyczyną tego, co się dzieje. Wyraża się tylko poprzez prawa natury.

  • Bóg nie jest lalkarzem, który pociąga za sznurki. Bóg nie kieruje światem z zewnątrz, lecz poprzez prawa natury.

  • Determinizm dotyczy również człowieka. Tak jak palce ręki nie mogą poruszać się w sposób niezgodny z ich naturą, tak człowiek musi działać zgodnie z prawami przyrody. Jest jak palec Bożego ciała .



Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona

  • Narzucenie matematycznej metody całej filozofii.

  • Każda część jego dzieła zaczyna się od definicji i ich wyjaśnienia, po czym następują aksjomaty, twierdzenia i ich dowody.

  • Części dzieła: o Bogu, ludzkim umyśle, pochodzeniu i panowaniu namiętności, o wolności człowieka pod władzą rozumu.



Człowiek – skończony modus substancji

  • Bóg posiada nieskończoną liczbę atrybutów, z których człowiekowi znane są dwa: myślenie i rozciągłość – nie są one odrębnymi substancjami, lecz objawem jednej, dlatego panuje między nimi zgoda (paralelizm psychologiczny).

  • Człowiek ma dwoistą naturę (ciało i dusza) skupioną w jednym istnieniu. Ciało i duszą są jedną i tą samą rzeczą. Ciało – zewnętrzną formą duszy (przezwyciężenie dualizmu duszy i ciała).



Geometria uczuć

  • Spinoza chce mówić o uczuciach jak o rzeczach naturalnych.

  • Afekt – stan bierny ducha, poprzez który dusza potwierdza siłę istnienia swego ciała.

  • Uczucie jest powiązane z naszym istnieniem jako istot cielesnych; oraz zawiera sąd o rzeczy, jest więc formą poznania.

  • Zd. Spinozy jesteśmy rządzeni przez siły nieświadomości, wobec których nie jesteśmy jednak bezbronni. Teorię uczuć Spinozy wykorzysta później Freud.



„Ludzie łudzą się, jeśli wydaje im się, że są wolni”.

  • Tak jak w świecie nie ma miejsce na przypadek i wolność, tak również działanie jednostki jest zdeterminowane czynnikami pozostającymi poza jej kontrolą. Poczucie wolności jest iluzją opartą na fakcie, że w większości wypadków nie jesteśmy świadomi przyczyn swego działania. Zdobycie takiej świadomości może nas wyzwolić w tym sensie, że pozwoli nam zrozumieć swoją sytuację i pogodzić się z nią.

  • Człowiek nie powinien obsesyjnie zajmować się sobą, lecz widzieć swoje problemy w szerszym kontekście – sub specie aeternitatis.



Wolność słowa i humanitaryzm

  • W Traktacie teologiczno-politycznym broni wolności słowa, twierdząc, iż jest ona nie tylko niesprzeczna z porządkiem publicznym, ale również konieczna dla jego utrzymania. W rozumnie rządzonym społeczeństwie „każdy człowiek może myśleć, co mu się podoba, i mówić, co myśli”.




Yüklə 1,65 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə