«bazar münasiBƏTLƏRİNİn formalaşmasinda birjalarin rolu»


Konvertasiya olunan istiqrazlar - müəyyən şərtlərin yarandığı zaman (adətən, müəyyən bir vaxt keçdikdən sonra) istiqrazları müəssisənin səhmlərinə çevirməyə imkan verir



Yüklə 0,77 Mb.
səhifə5/8
tarix11.04.2018
ölçüsü0,77 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Konvertasiya olunan istiqrazlar - müəyyən şərtlərin yarandığı zaman (adətən, müəyyən bir vaxt keçdikdən sonra) istiqrazları müəssisənin səhmlərinə çevirməyə imkan verir.

İstiqrazlar - öz sahibinə əvvəlcədən faiz şəklində müəyyən olunmuş gəlir əldə etməyə imkan verir.

Depozitar öhdəlikləri - konkret səhmdar cəmiyyətinin səhmləri paketində (pulunda) paya malik olma haqqında şəhadətnamədir. Səhmlərin qoruyucusu olan bank tərəfindən verilir.

Varrantlar - səhmlərin müəyyən şərtlər üzrə və yaxud səhmlərə mübadilə olunmaqla alınıb/satılması hüququnu verən qiymətli kağızdır.

Opsionlar - bazis aktivlərini (səhmləri, malları, valyuta dəyərlərini və s.) əvvəlcədən müəyyən olunmuş qiymətlə və müəyyən müddət ərzində alıcısına alma hüququnu, satıcıya isə alma öhdəliyini verən kontraktdır.

Füçers - müəyyən dövr keçəndən sonra füçersin bağlanıldığı vaxta müəyyən olunmuş qiymətlə səhmlərin müəyyən hissəsinin alınıb/satılması barədə standart birja kontraktıdır.

Depozit sertifikatı - hüquqi şəxsin pul əmanəti barədə bank şəhadətnaməsidir.

Əmanət sertifikatı - fiziki şəxsin pul əmanəti barədə bank şəhadətnaməsidir.

Veksel - veksel sahibinə vekseldə göstərilən məbləği orada göstərilən vaxtda və yerdə vekseli verəndən və ya üçüncü şəxsdən (köçürülən veksel) alma hüququnu təsdiqləyən kağızdır.

Çek - adətən köçürülən vekselin müxtəlif bir növlərindən biridir və nağdı pul vəsaitlərinuin surroqatlarıdır (pul bədəlləri).

Cədvəl 2.4.

Dövlət qiymətli kağızlarının əsas növləri

Ölkə

Qısamüddətli

(1 ilədək müddətinə)

Ortamüddətli

(1 ildən 10 ilədək)

Qısamüddətli

(10 ildən yuxarı)

ABŞ

Xəzinədarlıq vekselləri (T-Bills)

Xəzinədarlıq notları (Teasury Notes)

Xəzinədarlıq istiqrazları (Goverment Bonds)

Yaponiya

Xəzinədarlıq vekselləri

Diskont istiqrazları

Dəyişən faiz dərəcəsi olan istiqrazalr

Almaniya

Maliyyələşdirmənin xəzinədarlıq öhdəlikləri

Maliyyələşdirmənin xəzinədarlıq öhdəlikləri

Federal borcların istiqrazları

Böyük Britaniya

Xəzinədarlıq vekselləri

İstiqrazlar

İstiqrazlar



Qiymətli kağızların birjadankənar bazarının tarixi Avropada XVI əsrin 60-cı illərindən başlayır və qiymətli kağızlar üzrə broker peşəsi də XVII əsrin 90-cı illərindən yaranmışdır. Yeni informasiya texnologiyalarının, İnternetin yaranması birjadankənar fond bazarlarının inkişafına yeni stimul verdi. Aparıcı və ən inkişaf etmiş belə birjalardan biri - NASDAQ-dır.

NASDAQ







Tipi

Özəl Amerika şirkəti. ABŞ-ın üç əsas fond birjalarından biridir. NASD bölmələrindəndir, SEC tərəfindən nəzarət olunur (SEC - Security and Exchange Commission; Qiymətli kağızlar üzrə komissiya (ABŞ Konqresinin aktı ilə 1934-cü ildə birja iflaslarının qarşısının alınması məqsədi ilə yaradılmışdır, məs., 1929-cu ildəki kimi; ABŞ-da birja satışinin qaydalarına əməl olunmasına nəzarət edir və satış qaydalarını tətbiq edir). Birjanın mülkiyyətçisi NASDAQ OMX Group Amerika şirkətidir. NASDAQ-dan başqa həmin şirkətə 8 Avropa birjası məxsusdur.

Birjada listinqi

NASDAQNDAQ  3200-dən çox şirkət və firma

Yaranma tarixi

8 fevral 1971-ci il

Yerləşdiyi ünvan

 Nyu-YorkABŞ

Əsas vacib şəxslər

Qordan Maklin (yaradıcısı)

Robert Qreyfeld (prezident və icraçı direktor)















Saytı

nasdaq.com

NASDAQ (National Association of Securities Dealers Automated Quotation - Qiymətli kağızlar dilerlərinin milli assosiasiyasının avtomatlaşdırılmış kotirovkası) - Amerika birjasıdır. NYSE və AMEX birlikdə ABŞ-ın üç əsas fond birjalarından biridir.

Birjanın Tayms Skverdə binası



Tarixi. NASD

1938-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən «Meloni Akti» (Maloney Act) adlandırılan sənəd qəbul olunmuşdur. Bu akt, heç bir birjanın üzvü olmayan brokerləri SRO-ya (Self-Regulating Organization) qoşulmağa dəvət edirdi ki, bu təşkilat da birjadankənar bazarların nizamlanması üçün məsuliyyət daşımalı idi. Sonrakı ildə SRO formalaşdırıldı və o, National Association of Securities Dealers, və yaxud qısaca olaraq NASD - Qiymətli kağızalar dilerlərinin milli assosiasiyası adlandırıldı.

NASD aşağıdakıları həyata keçirməyə borcludur:


  • fırıldaqların və kələklərin aradan qaldırılması məqsədi ilə qaydalar və proseduralar qəbul etmək;

  • onun üzvləri tərəfindən qiymətli kağızlar haqqında qanunvericiliyin, NASD özünün norma və yaxud qaydalarının pozulmasına yol verilməsinin qarşısının alınması üçün əlindən gələn hər şeyin edilməsi;

  • hamısı üçün vicdanlımi və eyni olan satış prinsiplərini dəstəkləmək;

  • investorların və insanların maraqlarını qorumaq.

NASDAQ meydana gəlməsi.


1968-ci ildə ABŞ Konqresinin təşəbbüsü ilə qiymətli kağızlar və birjalar üzrə Komissiya «qiymətli kağızların birjadankənar bazarlarının qeyri-qənaətbəxş vəziyyəti» üzrə xüsusi tədqiqat aparmışdır. Məsələ ondan ibarətdir ki, şirkətlər üzrə maliyyə hesabatları bəzən heç yox idi və yaxud hərdən-bir nəşr olunurdu, birjadankənar bazar isə, özünün yüksək mənfəətinə baxmayaraq, ən aşağı likvidliliyə malik idi.

Komissiyanın apardığı araşdırmaların nəticələrinə görə Qiymətli kağızalar dilerlərinin milli assosiasiyasına (NASD) bütün qiymətli kağızlar üzrə pərakəndə satış bazarının sistemləşdirilməsi və avtomatlaşdırılmasının həyata keçirilməsi tapşırıldı.  

Elə 60-cı illərin axırlarında kompüter texnologiyalarının fəal inkişafı başlandı ki, bu da həmin məsələləri həll etməyə imkan verdi. Nəticədə isə, qiymətli kağızalarla birjadankənar satışin eletron sistemi NASD Automated Quotations (NASDAQ) yaradıldı. NASDAQ birjasında ilk sövdələşmələr 1971-ci il fevralın 8-də bağlanılmışdır.

İlk əvvəl NASDAQ ancaq infornasiya bazası, «elanlar lövhəsi» kimi fəaliyyət göstərirdi ki, burada birjadankənar bazarın dilerlərinin orta, sonralar isə ən yaxşı kotirovkaları translyasiya olunurdu.


Birjanın inkişafı.


1982-ci ildə listinqin daha yüksək tələblərinə cavab verən Amerika şirkətlərinin səhmləri NASDAQ National Market (NNM) ayrıca göstərilməyə başladı. Вu ilk növbədə onun üçün edildi ki, sistemin listinqinə daxil olmaq istəyən xırda şirkətlər (onların sayı həddindən artıq çox idi) ələkdən keşirilərək uzaqlaşdırılsınlar.   Bu məqsədin həyata keçirilməsi üçün şirkətlərin National Market  fəaliyyətində iştirakı üzrə tələblər ciddiləşdirildi. Ancaq 1990-cı ildə çox da böyük olmayan kapitallaşdırmaya malik olan şirkətləri (şirkətlərin ümumi sayının 40%-inədək) təmsil edən səhmlərin ikinci qrupu - Nasdaq Small Cap Market (SCM) rəsmiləşdirildi.

1984-cü ildə birjada xırda orderlərin icrası üzrə sistem - Small Order Execution System (SOES) fəaliyyətə başladı. Bu sistem marketmeykerlərin ən yaxşı kotirovkalarına qarşı, az həcmli orderlərin icra olunmasına imkan verdi ki, bu da satış imkanlarını ciddi surətdə genişləndirdi.



1990-cı ildə SelectNet satış sistemi işə başladı ki, bunun köməyi ilə SOES sistemi ilə müqayisədə daha yaxşı qiymətlərlə və böyük həcmlərdə sövdələşmələri axtarıb tapmağa və onları icra etməyə imkan yaratdı.

İş vaxtı.


NASDAQ müntəzəm olaraq keçirilən satış sessiyası şilmali amerika şərq vaxtı (UTC-5) ilə saat 9:30-da başlayır və 16:00-da başa çatır. Satış əməliyyatları SuperMontage иPrimex platformasında həyata keçirilir. Daimi keçirilən sessiyanın başa çatmasından sonra SelectNet platforması vasitəsilə sövdələşmələrin satışdan sonrakı sessiyasının saat 20:00-dək keşirilməsi mümkündür.

Satış sxemi.


NASDAQ birjasında aparılan satışin sxemi ənənəvi birjadan fərqlənir. Bir neçə marketmeykerlər burada müştərinin orderinin icrası uğrunda yarışa çıxırlar. Birjada onların sayı altı yüzdən də çox ola bilər. NASDAQ-da (eləcə də NYSE-da)  marketmeykerin əsas funksiyası - kotirovkaları fasiləsiz olaraq satışa çıxarmaq və satış zamanı müəyyən səhmlər qrupu üzrə likvidliyi təmin etməkdən ibarətdir. Yəni, marketmeyker müştərinin daxil olmuş orderini bazarda müvafiq əks təklifin olmadığı zaman özünün xüsusi ehtiyatları hesabına icra etməyə borcludur. Bir sıra marketmeykerlər bir neçə yüz, digərləri isə - bir neçə min səhmləri dəstəkliyirlər. Nəticədə isə, orta hesabla, səhmlərin bir növü üzrə likvidliyi on dörd marketmeyker, digərləri üzrə isə - əlliyə yaxın marketmeyker dəstəkləyirlər. NASDAQ sisteminin kotirovkaları - marketmeykerlər və alternativ satış sistemləri tərəfindən təqdim olunan kotirovkaların müqayisəsinin nəticəsi kimi çıxış edirlər.

NASDAQ bazarları.

NASDAQ National Market (NNM).


NASDAQ National Market (NNM) - NASDAQ birjasında daha fəal satılan iri şirkətlərin-emitentlərin səhmlərinin bazarıdır. Bazar 1982-ci ildə bazara çıxmışdır. İndi burada 4000-dən çox qiymətli kağız dövr edir. NASDAQ National Marketdə listinq əldə etmək üçün şirkət maliyyə vəziyyətinin, kapitallaşmanın və korporativ idarəetmənin çox ciddi meyarlarına cavab verməlidir.

NASDAQ Nasdaq Small Cap Market (SCM).


The Nasdaq Small Cap Market - az kapitallaşmaya malik olan şirkətlərin səhmləri üçün nəzərdə tutulmuş NASDAQ bazarıdır. SCM listinqinə 1000-dən çox qiymətli kağız daxildir.

SOES


SOES (Small Order Execution System) - xırda orderlərin icrası sistemidir. SOES NASDAQ bazarında 1000-ə yaxın səhm paketi ilə satış edən gündüz treyderləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. O, xırda investorların və onların marketmeykerlərinin NASDAQ sisteminə daxil olmasına imkan verir. Sistem birja iflasından sonra 1987-ci ildə işə salınmışdır. Onun əsas vəzifəsi adı investorlar üçün bazar likvidliyinin təmin olunmasından ibarət idi. SOES imkan verirdi ki, fərdi investorlar NASDAQ səhmləri ilə instisuonal investorlarla sövdələşmələri həyata keçirə bilsinlər.

Marketmeykerlərin NASDAQ səhmləri ilə SOES -də iştirakı 1988-ci ildə məcburi oldu. Bunun səbəbi ondan ibarət idi ki, 1987-ci ilin birja böhranı zamanı bir çox xırda investorlar marketmeykerlərin kotirovkalarına yaxınlaşa bilmirdilər. Bu ana kimi brokerlər tərəfindən müştəri orderlərinin həyata keçirilməsi üçün .marketmeykerlərə zəng vurmalı olurdular, lakin birja böhranı zamanı marketmeykerlərə zəng vurulmasının demək olar ki, mümkün olmadığı üçün bir çox müştəri orderləri icrasız qalmışdı. SOES sistemi fərdi müştərilərin NASDAQ bazarına çııxışını təmin etməli, yəni ona olan inamı möhkəmləndirməli idi.



Hazırki şəraitdə SOES sistemindən birjadan istifadə olunmur.

SelectNet


1988-ci ildə NASDAQ birjasında sövdələşmələrin təsdiqlənməsi sistemi  (Order Confirmation Transaction - OCT service ) istismara verilmişdi. Bu sistem orderlərin telefonla ötürülməsi problemindən azad olmağa və orderlərin bazarın cəld hərəkəti zamanı o dəqiqə verilməsinə imkan vermişdir. İndi orderlər OCT vasitəsilə elektron qaydada ötürülür və əks sifarişin olduğu zaman avtomatik olaraq icra olunur. 1990-cı ildə OCT adı dəyişdirilərək SelectNet adlandırılmışdır. Bu dövrdə alıcılarla satıcılar arasında danışıqların aparılması imkanları genişlənməyə başlamış, həmçinin orderi bütün marketmeykerlərə eyni zamanda göndərmək imkanı yaranmışdır.

SuperSOES

SuperMontage


SuperMontage - orderlərin hərəkətinin kotirovkasının əks olunmasının yeni sistemidir. О, rəsmi olaraq 2003-cü il oktyabrin 7-də Avropada, həmin ilin oktyabrın 14-də isə ABŞ-da işə salınmışdır. SuperMontage sistemi köhnəlmiş SuperSoes platformasını əvəz etmiş və hazırki zamanda NASDAQ National Market və Nasdaq Small Cap Market səhmlərinin satışını həyata keçirir. Bundan başqa, SuperMontage ABŞ-ın digər birjalarında dövr edən səhmlərin satışına girişi təmin edir. Birjanın saytı 1999-cu ildə United Loan Gunmen adlı hakerlər qrupu tərəfindən sındırılmışdır. Hakerlər saytda yazı saxlamış və bu yazıda bildirmişdilər ki, saytın sındırılmasından məqsəd ondan ibarətdir ki, «səhmlər kəskin olaraq yuxarı qalxaraq bütün investorlaraı xöşbəxt etsinlər, bundan sonra biz ümid edirik ki, investorlar öz mersedeslərinin bamperlərinə „Çox sağ ol, ULG!“ yаzısını yapışdıracaqlar». Bundan əlavə NASDAQ serverində onlar özləri üçün e-mail akkauntunu da yaratmışdılar. Bu hadisə zamanı heç bir maliyyə tranzaksiyası baş verməmişdi.

NASDAQ-ın saytı.




LSE satın alınması üzrə birinci cəhd


2006-cı ilin martında NASDAQ London Fond Birjasını (LSE) əldə etmək üçün birinci cəhdini göstərdi.  London birjasının rəhbərliyinin sözlərinə görə, NASDAQ hər bir səhmə $17,42 təklif edərək qiyməti həddindən artıq aşağı salmışdı. LSE tərəfindən mənfi cavabdan sonra, NASDAQ onun səhmlərinin alınması ilə məşğul olmağa başladı və artıq iki aydan sonra səhmlərdən ibarət 25,1 % paket toplayaraq, LSE-nin ən iri səhmdarına çevrildi.

LSE satın alınması üzrə ikinci cəhd


2007-ci ilin noyabrın 20-də NASDAQ LSE-nin əlavə səhm paketini alaraq öz payını 28,75 %-dək çatdırdı. Bundan sonraго NASDAQ yenidən LSE-ni almaq barədə məramını bəyan etdi və bu zaman 2,7 milyard funt sterlinq ($5,1 milyard), yəni hər bir səhm üçün 12,43 funt təklif etmişdi.   Lakin 7 saatdan sonra NASDAQ LSE-dən rədd cavabını aldı. LSE-nin içraçı baş direktoru Klara Föys bildirdi ki, NASDAQ «onun qrupunun müstəqil bir şirkət kimi əhəmiyyətli artım göstəricilərini və perspektivlərini qiymətləndirə bilmədi».

NASDAQ və OMX


2007-ci ilin mayın 25-də  NASDAQ özünün İsveç rəqibi olan OMX-in 25,1 milyard İsveç kronuna (3,7 milyard dollara) alınması barəsində razılığı gəlmişdi. Beləliklə, о, London Fond Birjasının (LSE) iki dəfə alınması üzrə uğursuz cəhdindən sonra, nəhayət ki, Avropa bazarına çıxış əldə edə bildi.

Birləşmiş şirkət NASDAQ OMX Group adlandırıldı. NASDAQ səhmdarları yeni birjanın 72 %  səhmlərini, isveçlilər isə 28 % əldə etdilər. Birjada listinqə 4 000-dən çox şirkət, o cümlədən, VolvoNokia və Microsoft malik ola biləcək.



NASDAQ indeksləri

Ümumi məlumat


Hər bir satış sistemi kimi,  NASDAQ sistemi müxtəlif işlər üzrə özünün bir neçə indekslərinə malikdir. Оnlardan ən əsası - məcmu  NASDAQ indeksidir. Наzırki dövrdə NASDAQ-da təkcə yüksək texnoloji şirkətlərin səhmləri qiymətləndirilmirlər, buna görə də bir sıra indekslər sistemi yaranmışdır ki, onlardan hər biri iqtisadiyyatın müvafiq sahəsindəki vəziyyəti əks etdirirlər. İndi on üç belə indeks mövcuddur və onların əsasında NASDAQ elektron sistemində satılan qiymətli kağızların kotirovkaları durur.

NASDAQ Composite [15, 16, 17. 18]



Şək.2.1. NASDAQ Composite indeksi


Şəkildən göründüyü kimi, yüksək texnoloji şirkətlərin NASDAQ Composite indeksi 2000-ci ilin martında özünün ən yüksək nöqtəsinə çatmış, sonradan göründüyü kimi onların kəskin olaraq enməsi müşahidə olunmuşdu.

NASDAQ Composite - NASDAQ-ın ümumi indeksidir. О, özündə NASDAQ-ın listinqinə daxil olan beş mindən çox şirkəti (həm Amerika, həm də xarici) birləşdirir. Onlardan hər birinin səhmi indeksə özünün bazar dəyəri ilə mütənasib olaraq təsir göstərir. Bazar dəyəri çox sadə olaraq hesablanır: şirkətin səhmlərinin ümumi sayı bir səhmin cari bazar qiymətinə vurulur. Bu indeksin hesablanmasına 1971-ci ilin fevralın 5-də 100 səviyyəsindən başlanılmış, artıq 2000-ci ildə o, beş minlik səviyyəyə çatmış, lakin kompüter və informasiya texnologiyalar bazarının bütövlükdə aşağı düşməsi nəticəsində indi dörd min punkt səviyyəsində yerləşmişdir.


NASDAQ National Market Composite index


NASDAQ National Market Composite indeksi öz mahiyyətinə görə NASDAQ Composite indeksinə oxşardır, fərq ondan ibarətdir ki, o, Milli bazarın (National Market) listinqindən olan səhmlərdən tərtib edilmişdir.

NASDAQ-100 Index


NASDAQ-100 Index -  qeyri-maliyyə sektorunun NASDAQ birjasında qeydiyyatdan keçmiş 100 ən iri şirkətlərinin bazar kapitalizasiyası əsasında hesablanır.

NASDAQ-ın digər indeksləri


Yuxarıda adları çəkilənlərdən başqa digər indekslər də mövcuddurlar, məsələn:

  • NASDAQ Bank Index - bank sektorunun şirkətləri üçün

  • NASDAQ Biotechnology Index - tibbi və əczaçılıq şirkətləri üçün

  • NASDAQ Computer Index - kompüterlər üçün proqram və aparat təminatı işləyib hazırlayan şirkətlər üçün

  • NASDAQ Financial Index - maliyyə sektoru üçün (bank və sığorta şirkətlərindən başqa)

  • NASDAQ Industrial Index - sənaye şirkətləri üçün

  • NASDAQ Insurance Index - sığorta şirkətləri üçün

  • NASDAQ Telecommunications Index - telekommumikasiya şirkətləri üçün.







Dinamik təhlil:




Ən yaxşı təklif/qiymət

N/A / N/A

1 illik məqsəd

50

Bu günki Yuxarı/Aşağı Qiymət

$ 50.57 / $ 49.95

Səhmlərin həcmi

759,794

Avq.50 gün Gündəlik Həcmi

949,915

Sonuncu Bağlanış

$ 50,455

52 Həftəlik Yuxarı/Aşağı Qiymət

$ 51.22 / $ 33.49

Bazar kapitallaşması

$ 8,478,014,188

Qiymət/Gəlir Əmsalı (P/E Ratio)

20,97

Forvard Qiymət/Gəlir (1 il)

14,87

1 Səhmə Düşən Gəlir (EPS)

$ 2,39

Dividendin illik hesablanmanmış ölçüsü

$ 0,60

Sonuncu hesablanmış dividendin Tarixi

Mart 11.2015

Dividendin Ödənildiyi Tarix

Mart 27.2015

Cari İldə

$ 1,19

Betta-əmsal

0,76

NASDAQ-da Rəsmi Açılış Qiyməti

$ 50,41

Açılış Qiymətinin Tarixi

Aprel 2.2015

NASDAQ-da Rəsmi Bağlanış Qiyməti

$ 50,11

Bağlanış Qiymətinin Tarixi

Aprel 2.2015

Ümumi Gözlənilmə

«Öküz (buğa)» bazarı



intraday - gün ərzində baş verən

market cap - market capitalization

ETF (electronic transfer of funds) - elektron ödəniş sistemidir.




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə