BəXTİyar tuncay alban (qafqaz) TÜrkcəSİ SÖZLÜYÜ ÷ (Əlyazma hüququnda) II bölüm (B – büzül ~) baki 2012 b ba



Yüklə 435,49 Kb.
səhifə1/7
tarix06.10.2018
ölçüsü435,49 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7

BƏXTİYAR TUNCAY








ALBAN (QAFQAZ) TÜRKCƏSİ SÖZLÜYÜ

÷

(ƏLYAZMA HÜQUQUNDA)

II Bölüm (B – büzül ~)


BAKI 2012
B
ba Bax: :

bab I ism. – “baba” sözünün qısaldılmış variantı. Bu forma daha çox Roma papasını (ulu bab, enq ulu bab) və keşişləri ifadə etmək üçün işlənmişdir: Bardır kensindən sözçisi Bedros arakəl da anınq sözçiləri, xaysılarğa berdi xuvatın kensininq yergələtmə leşkerin kensininq, xaysın üsnədir kensi neçik enq ulu bab. Onun sözçüsü həvvari Pyotrdır və onun da öz sözçüləri vardır ki, o, ən ulu keşiş (Papa) kimi onlara öz (dindarlar) ordusuna buyurmaq səlahiyyəti vermişdir.

bab II ism. (ər) – fəsil, bölüm

baba I ism (türk) – ata: Der Sdepanosun zamanında kelmiş edix babamız bilə da bir xaç zaman olturdux. Müqəddəs ata Stepanosun dövründə gəlmişdik və bir müddət (orada) qaldıq.

baba II ism (slv.) – qoca qarı, qoca arvad. Bu söz yalnız mühacir albanların dilində işlənmişdir: Baba ya igit oğlan on üç yıllıx. Qoca qarı və on üç yaşlı oğlan.

Baba I x. ism. – şəhər adı. Ola bilsin ki, Türkiyədəki Baba Eski (?): Baba atlı şəhər. Baba adlı şəhər. Hali ket kəndə - Babağa. Sən hələlik kəndə (şəhərə) – Babaya get.

Baba II x. ism. – albanlar arasında yayğın olan adlardan və mürəkkəb ad düzəldən formantlardan biri: Biy-Baba, Mali-Baba, Baba: Jağop Baba oclu. Bəybaba, Malibaba, Yaqub Baba oğlu.

babadya (ğa, -sı, -sına) ism. (yun.) – keşiş arvadı: Bolğay eki pay: alay Vartega, neçik babadyağa, barabar. Qoy həm Varta, həm də keşiş aravadı üçün iki bərabər pay olsun.

babas (-nnq, qa, -nı, -ı, -ına, -lar, larnnq, - larğa, -larınq, -ları, -larına) ism. (yun.) – papaz, keşiş, kahin: Babaslari alarnınq tüştilər lıçqa da tulları alarnınq yox edi kimsə ki, yığlağay edi (Məz. 77/78: 64). Onların keşişləri qılıncdan keçirildilər və arxada dulları da yox idi ki, onlara ağı söyləsinlər. Türkçə ündəlir türk babası – molla. Türk papazına (keşişinə) türkcə “molla” deyilir.

babasdaş // babaşdaş ism. – keşişin həmkarı, keşişin dostu, həmkar keşiş

babaslıx (-qa, -ına, -ın, -ından) ism. – küşişlik, keşişlik rütbəsi: Babaslıxına nemə ziyan etməstir. (Bu onun) keşişliyinə hec cür xələl gətirmir.

babaşdaş Bax: babasdaş

Babelon // Babilon Bax: Papelon

Babik x. ism. – albanlar arasında yayğın olan şəxs adlarından biri: Babik Bali oğlu

babu (-nunq, -su, -sununq, -larınınq) ism. – baba, atanın və ya ananın atası: Arzu xatunınq, Yağob Baba oğlunınq xızı uçmaxlı canı ketti yanına babularnınq. Arzu xatunun – Yaqub baba oğlunun qızının cənnətlik ruhu babalarının yanına getdi.

badağmunq // badahmunq ism. (orta fars) – hadisələr, proseslər, olaylar: Çıxarıyırlar bizni yaman badağmunqtan. Bizi pis hadisələrdən çıxarırlar (uzaqlaşdırırlar).

badəm (-ninq, -ni, -lər) ism. – badam: Badəmninq terəki. Badam ağacının zoğu.

badenlan ~ Bax: bədenlən ~

badiyət ism. (ər.) –bədiiyyət, bədiilik, yenilik, yeniləşmə, yenilənmə: Egər ki dunyada nemə yənqi badiyət çıxıp esə. Əgər dünyadda nə isə yeni bir şey çıxıbsa (yenilənmə baş veribsə).

badınçan ism. – badımcan: Xarbuz, xıyar, badınçan... Qarpız, xiyar, badımcan...

badmel et ~ fel. (badmel erm + et ~ türk) – hekayə etmək, nəql etmək: Küçəydilar Ari Can bilə ki, aytıp badmel etkəylər surp Marianeninq xuvatın da tanıxlıxın da barça skançelikin, xaysı ki etti Andioq kerməndə. Onlar Müqəddəs Ruhla qüvvətləndirildilər ki, müqəddəs Mariananın gücü və Antakya qalasında göstərdiyi bütün möcüzələr barədə danışaraq hekayə etsinlər.

Badmos x. ism.(yun) – Padmos. Egey dənizindəada, əski Efes (İzmir) şəhərindn 90 km. cənub-qərbdə yerləşir. Həvvarilərindən müqəddəs Yəhya (Yəhya Tanrısöz) imperator Domisianın dövründə, 95-ci ildə xristianlığ təbliğ etmək məqsədi ilə bu adaya göndərilmiş və burada ona vəhylər gəlmişdir. Vəhylərin gəldiyinə inanılan Apokalipsis mağarasınn yerləşdiyi qayanın üzərində sonralar həvvarinin heykəli ucaldılmışdır:

badmucan ism. (?) – qofta, üst geyimi: Badmucan, türlü-türlü rənglərdən ton... Badmucan, müxtəlif rənglərdə don...

badriarq (-qa, -nı, -ı, -ın, -lar) // bardiarq (-nınq) ism. (yun.) - patriarx, katalikos:

baca // baça ism. – bacanaq, arvadın bacısınn əri

bağdan Bax: baq (-dan)

bağ I (-qa, -nı, -da, -dan, -ımda, -ımnı, -ı, -ıdır, -ına, -ın, -ından, -lar, -larımnı, -ları, -ların, -larından) // bah (-ın) ism. – bağ, düyün, lent, şərt: Çeşti bağlarnı yürəklərindən. Ürəklərindəki düyünləri (şübhələri) çözdü. Xoydux ortada bağ 2-sininq: da xaysı xaysına söksə ya 1-i birininq üstinə sekirsə, nə xalğay 100 axça xalağa da 50 axça bizim törəmizgə, tek dosviçit etsinlər 1-i 1-i üstinə kləsə 1 kiçi oğlan bilə toğrusun (Albanların məhkəmə sənədlərindn). Biz onların üzərinə şərt qoyduq: Əgər biri digərini söysə və biri o birinin üstünə atılsa şəhər xəzinəsinə 100 axça, eləcə də məhkəməyə 50 axça ödəməlidir, yetər ki, bu halın baş verdiyinə, kiçik uşaq da olsa, şahidlik edən olsun.

bağ II ism. – bağ, bağça: Bağçasından Sotomnunq edi borla terəki alarnınq da bitişlari (tikməsi) alarnınq Komordan (Qan. 32: 32). Tənəkləri Sodomdakı üzüm ağaclarındandır, Homorra bağlarındandır.

bağa I (-nı, -lar) // baha ism. – qurbağa: Yeberdi alarnınq üsnə itçibini da yedi alarnı da bağa bilə buzdu alarnı (Məz. 77/78: 45). Onları göndərdiyi mozalanlara yem etmişdi, göndərdiyi qurbağalar ölkələrini xarabaya çevirmişdi. Müq. et: xurbaxa tosbaxa

bağa II Bax: baha I

bağalı Bax: bahalı

bağar II Bax: bahar II

bağatır (-men) // bahatır ism. – bahadır, igid, nəhəng, pəhləvan: Dügül ki, köp çerüvi bilə xutulur kendininq abralır xan da ne bahatır köp xuvatından kensininq (Məz. 32/33: 16). Özünün çoxsaylı qoşunu ilə nə xan, nə də bahadır onun qüdrərindən qurtula bilər. Müq et: aznavur

bağça Bax: baxça

Bağça x. ism. – albanlar arsında yayğın olan şəxs adlarından biri

bağçaçı Bax: baxçaçı

bağçalıx ism. – bağçalıq

Bağdad Bax: Bağdat I

bağdadlı Bax: bağdatlı

Bağdat I (-nınq, -qa, -nı) // Bağdad x. ism. – Bağdad. İraqın hazırki paytaxtı

Bağdat II x. ism. - albanlar arsında yayğın olan şəxs adlarından biri

bağdatlı (-lar, -larnınq) // bağdadlı (-larnınq) ism. – bağdadlı, Bağdad şəhərinin sakini

bağın ~ Bax: baxın ~

bağır I (-nı, -dan, -lar) // bahır (-nı) // paqxır (-lar) ism. – mis: Tercibə: bolur soknu da tökmə eritkən bahır üsnə ya bahırnı içinə soknunq bişirmə. Təcrübə: bu məhlili əridilmiş misin üzərinə tökmək və ya misi (həmin) məhlulda qaynatmaq.

bağır II ( -lar) ism. – bağır, qara ciyər

bağır III ism. – qalın ağac, qalın dəyənək

bağırsağ // bağırsax // bağırsığ // bağırsıx ism. – 1. bağırsaq; 2. tuluq, bağırsaqdan düzəldilmiş su tuluğu: Bacırsığ ya bardax - çağır xoyarlar içina. Tuluq və ya bardaq – içinə çaxır qoyarlar.

bağış Bax: başxış

bağışla ~ (-ma, -ğın, -nqız, -dınq, -dı, -dıx, -dılar, -rmen, -rsen, -r, -rlar, -ğaysen, -ğay, -mağay, -sam, -sanqız, -sar, -ğan, -ğın, -maxınınq, -p) // baxışla ~ (-dınq) fel. – bağışlamaq: Bağışlanqız manqa bu eksiklikni (II Коr 12: 13). Bu çatışmamazlığımı mənə bağışlayın // Bu əksikliyimə görə məni bağışlayın.

bağışlan ~ (-dı, -ıptır, -ğaymen) // baxışlan ~ (-ıptır) fel. – bağışlanmaq: Yoxsa biz dügül ki canın dünyanınq aldıx, yoxsa Cannı ki, Tenqridəndir ki, tanığaybiz ani, xaysı ki Tenqridən bağışlandı bizgə (I Коr 2: 12). Biz bu dünyanın ruhunu deyil, Tanrı tərəfindən olan Ruhu qəbul etdik ki, tanrının bizə nə bəxş erdiyini bilək. Bir oğurdan hadırlağın manqa yer, zera umsanırmen ki, alğışınqız bilə sizinq bağışlanğaymen sizgə (Fil. 1: 22). Bununla yanaşı, mənə bir qonaq otağı hazırla. Ümidvaram ki, dualarınız vasitəsilə sizə bağışlanacağam.

bağışlavuçı ism. – bağışlayan, günahlardan keçən, sədəqə verən:

bağır-temir ism. – metal, hərfi mənada: mis-dəmir

bağla ~ (-ma, -ıyım, -dım, -dınq, -dı, -dılar, -ptır, -p edi, -rmen, -r, -rlar, -mandır, bağlıy edi, -ğaylar, -mağaysen, -sanq, -sar, -ğan, -ğandır, -ğandırlar, -ğannı, -ğanlarnınq, -ğanlarnınq, -ğanların, -maxnı, -p) // bahla ~ (-ma) fel. – bağlamaq: Suv usnə ki acaç yeberirlər bir yerdə baclap... Su (çay) üzəri ilə ki ağac göndrirlər, bir-birinə (bir yerdə) bağlayıb...Egər yaman etsənq, xorxkin, zera dügül ki boş bağlaptır xılıçnı belinə (Rom. 13: 4). Amma pis iş görürsənsə, qorx! Çünki o, əbəs yerə belinə qılınc bağlamayıb. Müq. Et: bayla

bağlan ~ (-ma, -dı, -dılar, -ıpsen, -ıpsiz, -ıptırlar, -ır, -ırlar, -maslar, -ıyır, -ğaylar, -mağay,

-sar. -ğan, -ğannı, -ğanıma, -ğanımnı, -ğanımda. –ğanın, -ğanlar, -ğanlarnı, -max, -maxtan, -maxım, -ıp) // bahlan ~ (-ğay, -ğannı) fel. – bağlanmaq: Sözlər bilə bağlanğan. Sözlərlə bağlanmış. Tilim bağlandı, ağzımdan-burnumdan xan yeberildi. Dilim tutuldu, ağız-burnumdan qan fışqırdı. Ortamızda söz bilə bağlandıx. Aramızda şərt kəsdik // Bir – birimizə söz verib əhdlə bağlandıq. Xaysına ki barça budovana bağlanıp da yerlənip artar ari dağarına Biy bilə (Efes. 2: 21). Bütün bina Onun üzərində birləşərək (bağlanaraq) Rəbbə aid müqəddəs məbəd olmaq üçün ucalır. Xaydan ki barça ten bağlanıp da oxşaş bolup barça boğunlar bilə barıp kelmaxlari bilə sezdirməxkə köra, ölçöv bilə hər birininq üluşünə kora, artmaxlıxın tenininq etər yasamaxına boyun kensininq sövük bilə (Efes. 4: 16). Bütün bədən Onunla birləşdiyi üçün hər buğumun köməyi ilə üzvi surətdə Ona bağlanıb qurulur və hər üzvün ahəngdar işləməsi ilə böyüyür, məhəbbətlə inkişaf edir.



bağlı (-men, -dır, -larnınq, -larnı, -ların) sif. – bağlı

bağlıyır Bax: bağla

bağlov ism. düyün, düyünçə: Çeşkin meni də, köpyazıxlını, bağlovundan yazıxlarımnınq. Mənim də, günahı çox olanın da, günah bağlarını çöx (aç).

bağsız sif. – bağsız, düyünsüz, bağlılığı olmayan: Teşkirmiyin adamnınq xalın da bağlı tarbiyatın bağsız da açix tarbiyatına Tenqrininq. İnsanın kobud və bağlı təbiəti ilə Tanrının bağsız təbiətini nüqayisə etməyin.

bağşla ~ Bax: bağışla ~

bağşlavuçı Bax: bağşlavuçi

bağuz Bax: balağuz

bah Bax: bağ

baha I (-ğa, -sı, -sıdır, -sınınq, -sına, -sın, -sından) // bağa (-dadır, -sı) ism. – baha, qiymət, dəyər: Ne aytırsen bu bahağa? Bu qiymətə nə deyirsən? İt bahası. İtin qiyməti (Bu ifadə alban dilində məcazi mnada Azərbaycan türkcəsindəki “od bahasına” ifadəsi ilə eyni anlamda da işlənmişdir).

baha II Bax: bağa I

bahalı (-sı) // bağalı (-dır, -dırlar, -ğa, -sı) sif. – bahalı: Haybatlan, xonaxı elinqninq seninq, xaysı üsnə heç bahalısı yox. Həmd olsun, xalqının sığınacaq yeri (olan Tanrı)! (Bu sığınacaqdan) daha dəyərlisi yoxdur. Bahalı tonlar, bahalı taşlar. Bahalı donlar, bahalı daşlar.

bahalıx (-ı) sif. – bahalıq

bahar I (-nı, -da) ism. – bahar, yaz Müq. et: əvəlbahar

bahar II ism. – baharat, şiriniyyat:

bahasiz Bax: bahasız

bahasız sif. – qiymətsiz, çox dəyərli: Bahasız taşlar. Qiymətsiz daşlar.

bahatır Bax: bağatır

bahatırlıx (-lar, -larında) ism. – bahadırlıq, qəhrəmanlıq: Köp bahadırlıxlar etti. Çox qəhrəmanlıqlar etdi.

bahır Bax: bağır I

bahla ~ Bax: bağla ~

bahlan ~ Bax: bağlan ~

baqqaysen Bax: baq ~

bax Bax: başbax

bax ~ (-ma, -mağa, -ıyım, -qın, -çı, -sın, -ıyıx, -alıx, -ınqız, -sınlar, -ma, -mağın, -masın, -manqız; -tım, -tınq, -tı, -tıx, -tınqız, -tılar, -madım, -madınq, -madı, -madıx, -madınqız, -madılar, -tı esə, -tı esə də, -ıp esə, -armen, -arsen, -ar, -arbiz, -arlar, -man, -mas, -masbiz, -maslar, -ar edim, -ar edi, -arlar edi, -ıybiz, -may, -ıy edi, -ıy edilər, -ıyırmen, -ıyırsen, -ıyır, -ıyırbiz, -ıyırsiz, -ıyırlar, -ıyır edim, -ıyır edi, -qaymen, -qaysen, -qay, -qaybiz, -qaylar, -mağaymen, -magaysen, -mağay, -mağaylar, -qay edi, -sanq, -sa, -sax, -salar, -masanq, -masa, -sanqız edi, -sar, -sarlar, -mısarlar, -masarlar, -qan, -max, -maxta, -maxtan, -maxı, -maxına, -maxın, -maxlarında, maxlarından, -mamax, -mamaxı, -mamaxından, -ıp, -mıyın, -mınça) // bağ ~ (-arlar) // baq ~ (-qaysen) // max ~ (-tı) fel. – baxmaq, göz yetirmək, diqqət vermək, nəzarət etmək; məcazi mənada: xanıma baxmaq ( qadına nəzakət göstərmək), uşağa baxmaq (uşaq saxlamaq və qulluq etmək): Köplüxünə körə şağavatınqnınq seninq baxqın manqa // Köp şağavatınqa körə bax manqa (Məz. 68/69: 17). Böyük mərhəmətinlə mənə də nəzər yetir. Xulax xoyıyırmen da baxıyırmen. Qulaq qoyuram və baxıram.

baxça (-nınq, -ğa, -nı, -da, -dan, -nqa, -sıdır, -sına, -sında, -lar, -larnınq, -larnı, -larda, -ları, -gə) // bağça (-da, -dan, -sından, -gə) ism. – bağ, bağça, cənnət: Bostan, bağça ya çiçəkli(k). Bostan, bağça və ya çiçəklik. Barça baxça, xaysın ki tikmiyir Atam menim köktəgi, axtarılır (Mat. 15: 13). Göylərdəki Atamın (Tanrının) salmadığı bütün baxçalar məhv olacaq.

baxçaçı // bağçaçı ism. – bağçaçı, bağban

baxçaçılx ism. – bağçaçılıq

baxçadagi sif. - bağçadakı

baxçə Bax: baxça

Baxdasar Bax: Baldasar

baxçı Bax: baxuçı

baxıl ~ (-ğaymen, -ğay, -ğandır, -max) fel. – baxılmaq: Törə bilə baxılğandır. Qaninla baxılmaqdadr (Məhkəmədə baxılmaqdadır).

baxıllıx Bax: paxıllıq

baxın ~ // bağın ~ fel. – baxınmaq, xoş görünmək, özünə diqqət yrtirmək, müşahidə aparmaq, nəzarət etmək: 72 adam anınq üçün tüzdülər ki, barça adamilər bağınğaylar ki, 72 millətninq usluluqu alardadır. Hamı trəfindən nəzarət olsun deyə, 72 nəfəri, seçdilər ki, bu 72 nəfərdə 72 millətin müdrikliyi toplanmışdı. Xatunlar kləsa hər kün kiyiniyirlər da baxınıyırlar küzgüda... Qadınlar hər gün bəzənib-düzənsələr də və güzgüyə baxsalar da... Ol biyik yerdən olturup baxınıy edi, zera igi körünüy edi bəri-yoxu. O, hündür bir yerdə oturub müşahidə edirdi, çünki buradan hər tərəf yaxşı görünürdü.

baxışla ~ Bax: bağışla ~

baxışlan ~ Bax: bağışlan ~

baxmasızlıx – ism. – baxımsızlıq, nzarətsizlik

baxmax ism. – baxış:

-Xaysılardırlar sürkülgənlər?

-Ilk yılandır... baxmax bilə Tiriləri öldürür (Qriqori Hamamann “Alban dilinin qrammatikası” kitabından).

-Sürüngənlər hansılardr?



-Birincisi ilandır… baxışı ilə canlıları öldürür.

baxmaxlıx (-lar) ism. –maşahidə, nəzarət, qulluq

baxşa Bax: başxa

baxşış Bax: başxış

baxtır ~ (-sın, -dım, -dınq, -dı, -ır edi, -ğay, -ğay edi) fel. icb. for. – baxdırmaq, qulluq etdirmək, nəzarətdən keçmək, müşahidə etdirmək: Eyəm meni berip baxtırğay edi bərvirgə. Ağam (ərim) məni baxdırmaq (sağlamlıq müayinəsindən keçmək üçün) bərbərə vermişdi.

baxuçı (-sen, -dır, -biz, -lardır. –m, -nq, -sına, -nqız) // baxıçı (-lardır) ism. – baxıcı, müşahidəçi, nəzarətçi, qulluqçu, dayə, gözətçi: Egər ki kimesə kendi övinə eyə bolma bilməs esə, neçik yixövüna Tenqrininq baxuçı bolğay? (I Tim. 3: 5). Öz şəxsi evini idarə edə bilməyən (evinin sahibi ola bilməyən) Tanrının cəmiyyətinin (kilsəsinin) qayğısına necə qala bilər (baxıcısı necə ola bilər)? Zera bolmasbiz nemə xarşı bolma könülükkə, yoxsa baxuçıbiz könülükni (II Kor. 13: 8). Çünki həqiqətə qarşı heç nə edə bilmərik, nə etsək, həqiqət uğrunda (həqiqətə qulluqçuluq naminə) edirik. Egər ki 1000 dənqiz də bolsa ya baxuçınqız Krisdosqa, yoxsa yoxtur köp atanqz (I Коr. 4: 15). Çünki sizin Məsih yolunda minlərlə dayəniz olsa belə, atalarınız çx deyil. Yoxtur baxuçısı anqar timər etkan. Onun baxıcısı və müalicə edəni yox idi. Yolduzuçı ya yolduzğa baxuçı. Astronom və ya ulduzları müşahidə edən.

baxuçılıx ism. – baxıcılq, qulluq, xidmət: Buyur bermə, Biyim, tul kimsələrgə da öksüzlərgə yardımçı da boluşuçı da yarlı-çarəsizlərgə baxuçıliıx Buyuruq ver, Rəbbim, dullara, yetimlərə yardımçı, kasıb və çarəsizlərə baxıcı verilsin.

baq ~ Bax: bax ~

bal (-nınq, -ğa, -nı, -ı, -ın, -ından, -larnı) ism. – bal: Bişirgən aşlıx bilə bal. Bi.irilmiş aşla bal.

bala (-sı, -sına, -sın, -lar, -ları, -larına, -ların) ism. – bala, uşaq, övlad: Aslan balası. Aslan balası. Devə balaları. Dəvə balaları. Eşək balası. Eşşək balası.

balağuz (-ğa, -nu, -dan) // balahus // balahuz (-dan) ism. –mum: Men, neçik suv, töküldüm da tağıldılar barça sövaklərim menim da boldu yürakim menim neçik balağuz erilgən içinə yürəkimninq (xarnımnınq) menim (Məz. 21/22: 15). Mən su kimi töküldüm, bütün sümüklərim oynaqlarından çıxdı, köksümdəki ürəyim mum kimi əridi.

balahus Bax: balağuz

balahuz Bax: balağuz

balasam ism. (yun.) – balzam

balçıx (-nınq, -nı, -ta, -tan, -ınınq, -ın, -lar) // barçıx ism. – palçıq, gil: Uvatıyım alarnı, neçik toznu alnına yelninq, neçik balçıxnın oramlarnınq, basıyım alarnı (Məz. 17/18: 43).  Onları əzib külək sovuran toz etdim, müşələrin palçığı kimi tapdaladım.

balçıxlan ~ (-dı, -ğan) fel. – palçxlanmaq, suvaqlanmaq, palçığa batmaq, kirlənmək

balçıxlı sif. – palçıqlı, gilli: Etti yerni yemiş berüçi balçıxlı yamanlıxı üçün turğanlarnınq (Məz. 106/107: 34). Orada yaşayanların pisliklərinə görə münbit torpağı gilli yerə çevirdi. Balçıxlı tuzlu yer, xaydan tuz çıxar. Duz çıxan palçıqlı, duzlu (şoranlıq) yer.

Baldasar // Bağdasar (-nınq, -da) Baxdasar // x. ism. – Baltazar. Bibliya personajlarından və və qədim Babil şahlarından biri. Bu ad albanlar arasında yayğın olan şəxs adlarından olub.

Balestin (-gə) x. ism. (yun.) – Fələstin

Balfa x. ism. – Bəlx. Əfqanstanın şimalında şəhər. Bu şəhər bir vaxtlar yunan Bəlxinin, daha sonra isə Kuşan türk imperatorluğunun mərkəzi şəhəri olmuşdur: Beş arşın Balfa ipək üçün ekişər kümüş. İki arşın Bəlx ipəyi üçün iki gümüş pul.

balğam (-nınq) ism. – bəlğəm

Bali x. ism. – alban türkləri arasında yayğın olan şəxs adlarından biri. Müsəlman Azərbaycan türkləri içərisində yayğın olan Vəli adının alban variantı: Bali der Andon oğlu. Bali (Vəli), keşiş Antonun oğlu. Toxatlı ermeni bezirganlar... xaysı ki atları Xoca Yağub, Dadur, Bali, yənə Yağub, Mustafa busurman... Adları Xoca Yaqub, Dadur, Bali, yenə də Yaqub və müsəlman Mustafa olan erməni tacirləri... Bali Xaplan oğlu. Bali Qaplan oğlu. Köpək Balininq biyağası. Köpək Balinin əmisi. Bali culfalı. Culfalı Bali (Vəli).

Qeyd: Culfalı Balinin (Vəlinin) adı 441 saylı Vyana əlyazmasında (182 v) çəkilir. Onun Lvov şəhərində öldüyü sənədlərdə əksini tapmışdır.



balıx I (-nınq, -qa, -nı, -tan, -lar, -larnınq, -larğa, ~larnı, -lardan, -ların) ism. – balıq: 85 balıxnınq tişi tobol içinə möhürlü... Möhürlənmiş xüsusi qutu içərisində 85 balıq dişi... Ulu balıx. Balina. Bax: çortan, çortanbalıx, delfin, xalxanbalıxı, xarabalıx, xılıçbalıx, xızılalacabalıx, sarıköbəkbalıx, sazan, suiti, tekirbalıxı, tuğubalıx // tuxubalıx, usğumrubalıxı, yayınbalıx, yılanbalıxı, yonuzbalıxı.

balıx II Bax: bazıx (azulax ~)

Balıx x. ism. 12 astronomok bürclərdən birinin adı. 21 fevral- 20-mart.

balıxçı ism. – balıqçı: Toldurdu can bilə balıxçı Bedrosnu da boldu başı arakəllərninq. Doldurdu balıqçı Pyotrun içini ilham ilə və həvvarilərin başçısı oldu.

balıxqına (-lar, -larnı) – kiçik balıq

balsam Bax: balasam

balta (-nınq, -lar) ism. – balta: Neçik ormandagi ağaçlarnı baltalar bilə sındırğaladılar, sındırırlar eşiklərin anınq, baltalar bilə da ulu çakuçları bilə yemirdilər anı (Məz. 73/74: 5, 6). Sıx meşəni balta ilə qırdıqları kimi müqəddəs yerin bütün oyma işlərini baltalar və çəkiclərlə qırıb tökdülər.

baltaçı (-sına) ism. – baltaçı, balta ilə silahlanmış əsgər

balyeməz ism. – top növlərindən biri. 1411-ci il istehsalıdır. Lüləsinin uzunluğu 290 sm., kalibri 76 sm, mərmisinin ağırlığı 550 kq.

Bampilia (-ğa) x. ism. (yun.) – Kiçik Asiyanın cənubunda qədim əyalət. Kilikiya, Lidiya və Pisidiyanın arasında yerləşirdi. 43-cü ildə Likiya onun tərkibinə daxil olmuşdur.

bapuç ism. – papuç, dabansız ayaqqabı (başmaq) növü

bapuççı ism. – papuç ustası, papiç tikən

bar (-men, -sen, -dır, -biz, -siz, -dırlar, -dırsar, -nınq, -ğa, -dan, -danlar, -lar, -larnınq) fel. – var, mövcud olmaq, olmaq: Bardır ululux da kiçilix ya eksiklik? Yox, tek barabar da birdirlər haybat bilə da ululux bilə. (Bu üç nəfər arasında böyüklük və kiçiklik, ya da əksiklik varmı? Yox onlar öz şöhrət və ululuqlarna görə bərabərdirlər və birdilər. Bardir, boluptur, bolur – Tenqrininq atıdir. Vardır, olub və olacaq – Tanrının adıdır (xüsusiyyətidir). Xaysı ki bar edinq da barsen. Hansı ki var idin və varsan. Xırığsız-uçsuz ya xaysı ki bardır, Tenqri. Qırıqsız (fasiləsiz) – sonsuz, hansı ki vardır, Tanrı.



Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə