Bibliografiya lat p65



Yüklə 0,53 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə37/161
tarix13.04.2022
ölçüsü0,53 Mb.
#85417
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   161
bibliografiya
120843 (1), O`zbekiston respublikasi va o`rta
Davomli nashrlar
— to‘plangan materialning hajmiga
ko‘ra muntazam bo‘lmagan tartib raqamiga ega bo‘ladi.  Unda
biror- bir tashkilot yoki muassasaning ilmiy-tadqiqot faoliyatiga
oid ma’ruzalar, xabarlar, maqola va boshqa materiallar beriladi.
Davomli nashrlar, asosan, „Ilmiy ishlar“, „Ishlar“, „Ilmiy
xabarlar“, „Xabarlar“ kabi umumiy nomlar bilan chiqariladi.
Har biri alohida tartib raqamiga ega bo‘ladi. Masalan, Madaniyat
instituti ilmiy ishlar to‘plami har yili nashr etiladi va ular soni
30 taga yetdi. Davriy nashrlar ma’lum bir davrda chiqish raqami
bilan chiqariladi. Ana shunday nashrlardan biri — „Qizil kitob“
yo‘qolib borayotgan yoki yo‘qolish xavfida bo‘lgan noyob o‘simlik
va hayvon turlarini qayd etib boruvchi va ular haqida ma’lumot
beruvchi ma’lumotnoma xarakteridagi davlat hujjati. Unda avval
o‘simlik yoki hayvon haqida ma’lumot beriladi, yo‘qolib borishiga
sabab va omillar haqida, yo‘qolishining oldini olish uchun
tavsiyalar beriladi.
1948- yil tashkil topgan Òabiat va tabiiy resurslarni mu-
hofaza qilish Xalqaro ittifoqi kamyob va yo‘qolib ketish xavfida
bo‘lgan o‘simlik va hayvon turlarining ro‘yxatini tuzish g‘oyasini
bajarishga kirishdi. Òurlarni saqlab qolish bo‘yicha maxsus
komissiya tuzilib, 1966- yildan tabiatni muhofaza qilish tashki-
lotlari bilan hamkorlikda Xalqaro qizil kitobning dunyo va alohida
mintaqalar florasiga bag‘ishlangan nashrlari bosila boshlandi.
O‘zbekistonning noyob o‘simlik va hayvonlari to‘g‘risidagi dast-
labki ma’lumotlar 1974- yil ta’sis etilgan qizil kitobda berila
boshlandi. O‘zbekistonning „Qizil kitob“i 1978- yili ta’sis etildi.
Birinchi marta O‘zbekiston „Qizil kitob“ining faunaga bag‘ish-
langan qismi 1983-yil nashrdan chiqdi. Unga umurtqali
hayvonlar — baliqlar, sudralib yuruvchilar, qushlar, sut
emizuvchilarning 63 ta turi kiritilgan. 1984- yili ilk marta o‘simliklar
olamining kamyob, yo‘qolib ketayotgan 163 turi haqida


29
mukammal ma’lumotlar berildi. Kitobga kiritiladigan o‘simlik va
hayvon turlari Òabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi taklif
etgan tasnifga ko‘ra 4 ta guruhga ajratiladi:
1. Yo‘qolgan yoki yo‘qolish arafasida turgan jiddiy muhofaza
talab etuvchi turlar;
2. Yo‘qolib yoki kun sayin soni kamayib borayotgan, maxsus
muhofazaga muhtoj turlar;
3. Kamyob, bevosita yo‘qolish xavfi bo‘lmasa-da, kichik
maydonlarda kamdan-kam uchraydigan muhofazaga muhtoj turlar;
4. Muayyan vaqt davomida soni va tarqalgan maydonlari
tabiiy sababga ko‘ra yoki inson ta’sirida qisqarib borayotganini
nazorat qilib turishni talab qiladigan turlar.
1998- yilda O‘zbekiston florasining yo‘qolib ketish xavfi ostida
turgan 301 ta turining hozirgi holatini tavsiflaydigan nashri qayta
bosmadan chiqqan. 2003- yildan keyin O‘zbekiston faunasi turlari
maqomini baholashga imkon beruvchi ma’lumotlar to‘planib,
yangi soni nashrdan chiqarildi. So‘nggi nashrda sut emizuv-
chilarning 24, qushlarning 51, sudralib yuruvchilarning 16,
baliqlarning 18, halqali chuvalchanglarning 3, moluskalarning
15, bo‘g‘imoyoqlilarning 62 turi va kenja turi kiritilgan. O‘zbe-
kiston faunasi va florasining ba’zi turlari Xalqaro qizil kitobga
ham kiritilgan. Unda ajratilgan alohida sahifalarda ularning
o‘zbekcha, ruscha, lotincha ilmiy nomlari, ularning sistematik
o‘rni, qisqacha morfologik tavsifi, tarqalishi, yashash muhiti,
tabiatdagi soni, ko‘payishi, sonining o‘zgarish sabablari, muho-
faza qilish choralari va boshqalar bayon etilgan. O‘simlik yoki
hayvon turini qizil kitobga kiritishni tavsiya etish huquqiga
muassasalar, davlat va jamoat tashkilotlari, ayrim olimlar ega.
Agar muhofaza qilish natijasida yo‘qolib ketish xavfining oldi
olingan bo‘lsa va qayta bunday muammo sodir bo‘lmasa, ular
qizil kitobdan chiqariladi. Unga kiritilgan turlar davlat qonuni
bilan himoya qilinadi va uni buzgan shaxslar jinoiy javobgarlikka
tortiladi.
Nashrlarning yana bir turi ruknli nashrlar bo‘lib, ular
umumiy mazmunga, yo‘nalishga, kitobxonlar guruhiga,
maqsadga ega va umumiy rukn nomi bilan chiqariladi. Ammo har
biri alohida muallif, alohida nom, chiqish ma’lumotlariga ega
bo‘ladi. Masalan, „XX asr o‘zbek romani“ rukni ostida A. Qo-
diriyning „O‘tkan kunlar“, „Mehrobdan chayon“, A. Qah-
horning „Sarob“, „Qo‘shchinor chiroqlari“, Sh. Rashidovning


30
„G‘oliblar“, Cho‘lponning „Kecha va kunduz“, Oybekning
„Navoiy“ va boshqa romanlar nashr etildi. Har bir nashr o‘z
kitobxoniga, maqsadiga ega bo‘ladi, aniq masala yoki muammoni
hal etishga yordam beradi, ilmiy tadqiqotlar natijasi haqida,
davrning ijtimoiy, siyosiy, madaniy-ma’rifiy hayoti, ishlab
chiqarish masalalari, kashfiyotlar, ixtirolar, yangiliklar to‘g‘risida
axborot beradi. Maqsadiga ko‘ra nashr hajmi, xarakteri, tuzilishi,
nashrning bezatilishi belgilanadi.

Yüklə 0,53 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   161




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə