Biotexnologiya asoslari


AqSH da semirtirishga moslashtirilgan chorvachilik komplekslarida biogaz ishlab



Yüklə 2,11 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə176/199
tarix31.12.2021
ölçüsü2,11 Mb.
#81119
1   ...   172   173   174   175   176   177   178   179   ...   199
biotex
Vitaminlar reja-fayllar.org, Vitaminlar reja-fayllar.org, Mavzu Vitaminlar va ularni bolalar organizmi rivojlanishidagi a, 880-Article Text-1929-1-10-20201226, UMKA
AqSH da semirtirishga moslashtirilgan chorvachilik komplekslarida biogaz ishlab 
chiqarishni baho ko’rsatkichlari 
Semirtirishga 
qo’yilgan mollar, ming 
Mablag’ning 
ishlatilishi 
Yillik ishlab chiqarish 
xarajati. 
doll/bosh 1000 boshga 
nisbatan, % 
dollar 
yilga 
1000 boshga % 
hisobida 
1 371 
100 
129 
100 
2 280 
75 91 
71 
5 170 
46 53 
41 
10 131 
35 39 
30 
25 89 
24 26 
20 
50 76 
20 21 
16 
100 66 
18  19 
15 
 
SHuningdek, biogaz tizimini tabiatni asrashdagi samarasini ham hisobga olish kerak. 
Go’ngni biogaz qurilmalarida zararsizlantirish (issiqlik orqali ishlov berishga qaraganda) neft 
yonilg’isini iqtisod qilish imkonini beradi. Rossiyadagi VNIIPI energopromda ishlaydigan 
mutaxxasislarni hisob-kitoblariga ko’ra, qozonxonalarda biogaz yoqilganda, atmosferaga 
chiqadigan zaharlar miqdari kamayar ekan. 
Agar biogaz qurilmasi fermalardagi chiqindilarni utilizasiya qilish texnologik liniasi 
tarkibida ishlatilsa, biogazni tannarxi yanada pasayadi. Bunday holatda, chiqindilardan anaerob 
sharoitda biogaz olish ularga ishlov berishni alternativ yoki qo’shimcha usuli sifatida qaralishi 
mumkin. 
YUqorida keltirib o’tilgan dalillar asosida shuni aytib o’tish lozimki, biogaz ishlab-
chiqarishni samaradorligini ob’ektiv baholash uchun, go’ngga anaerob sharoitda ishlov berishda 
olinadigan barcha ijobiy tomonlarni hisobga olish lozim. 
Hozirgacha to’plangan tajriba asosida, qishloq xo’jaligiga metanogenez jarayonini tadbiq 
etilishi, birinchi navbatda uni ekologik aspekti, keyin esa yuqori sifatli o’g’it olinishi va faqat 
uchinchi bo’lib, baholanmaydigan yoki alohida baholanadigan energiya jarayonini yotishini 
ta’kidlash lozim. 
Ammo boshqa energiya manbalari bo’lmagan yoki etmaydigan sharoitda biogaz 
qaytariladigan energiya manbai sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. 
Ko’pchilik biogaz qurilmalarini bosh mezoni sifatida biogaz ishlab chiqarishni ko’zda 
ttutadi. Biogaz qurilmalari go’ng va undan chiqadigan oqovalarni qayta ishlaydigan qo’shimcha 
uskuna sifatida qaralsa, shu tufayli uni qurish va uni ishlatish, go’ngni zararsizlantirish, o’g’it 
ishlab- chiqarish hamda atrof- muhit muhofazasini bir qismi sifatida qaralib, unga ketadigan 
harajatlar, aytilgandek bo’lib hisoblanganda albatta bu qurilmalar katta iqtisodiy samara bera 
oladi. 
qurilmalarni iqtisodiy samaradorligini baholash uchun go’ngni utilizasiya qilishni alternativ 
variantlarini taqqoslashga maxsus metodika yaratilgan. 
Biogaz qurilmalarini ishlatishda samaradorlikni baholash kriteriyasi bo’lib, yillik iqtisodiy 
samara xizmat qiladi. 
 
(
)

+
+
+


=
уд
Б
Ф
йил
б
буст
Э
Э
Э
Р
П
П
Э
(1) 


 
(Pbust-Pb)- yangi va asosiy texnologiyalarni solishtirma keltirilgan harajatlari;  

yil
- bir yilda bajarilgan ish hajmi;  

Ef
-yuqori sifatli o’g’itni ishlatishdan kelgan samara. 
 
YAngi va asosiy texnologiyalardan keltirilgan solishtirma harajatlar quyidagi formulaga 
asosan aniqlanadi: 
Pust
=
Sb
+
EnKb,       (2) 
Pb
=
Sn
+
EnKn,          (3) 
SbvaSn-taqqoslanayotgan variantlar bo’yicha olinadigan mahsulot birligini tannarhi, 
so’m/t; 
Kb,Kn- taqqoslanayotgan variantlarga ketgan solishtirma asosiy xaraqjat,sum/t; 
En-asosiy xarajatning meyoriy samara koeffisienti,0,15ga teng. 
 
Go’ng saqlanishida xosil bo’ladigan ammiakdan xavoni ifloslanishini oldini olishdan 
chiqqan samara: 
Ev2

v
δ
k fvmNH3 Aj, so’m/yil,             (4) 
 
mNH3—go’ngni to’qqiz oy maboynida saqlashda atmosferaga chiqarilgan ammiak 
massasi. 
 
;
12
9
3
naa
йил
NPK
NH
K
P
A
m
=
     (5). 
 
δ
-katmosfera havosini zararlanishini nisbiy havfini ko’rsatkichi (
δ
kq10); 
fb-atmosferaga tarqalgan aralashmalarni xarakterini hisobga olish koeffisienti (fBq1,0) 
Kpaa-ammiakli azotsi saqlash vaqtida yo’qolish koeffisinnti(Kpaaq0,1); 
ANPK-1t go’ngni saqlash vaqtida yo’qoladigan ammiakli azotni miqdori (ANPKq2,8kg/t). 
 
Biogaz qurilmalariga yaqin joylashgan suv inshoatlarini ifloslanishini oldini olishdan 
chiqadigan samara, bijg’igan go’ngda BPK5 miqdori 1,458 kg/m
3
, bijg’imagan go’ngda esa 15,9 
kg/m3 bo’lishidan kelib chiqqan holda olinadi. Er osti suvlariga solingan iflosliklardan 1/4 qismi 
yuvilib ketadi (qumli tuproqlar uchun hisoblangan). 
Mana shulardan kelib chiqqan holda, yaqin joylashgan suv havzalariga tashlangan 
ifloslanishni yillik massasi: 
(
)


=
4
1
.
,
йил
ташл
БПК
БПК
Р
m
m
Ajb
M
  (6) 
Ajb-agressivlik ko’rsatkichi shartli t/t, (Ajbq0.33);  
m-BPK miqdori kg/m
3

 
Bioenergetik qurilmalarni ishlatilishi oqibatida yaqin joylashgan suv xavzalarini 
ifloslanishdan saqlab qolish samarasi: 
,
М
Э
В
В
δ
γ
=
   (7). 
γ
B-shartli ko’paytiruvchi sum/t(
γ
v
-100); 
δ
V
-suv xavzalarini ifloslanishini xavfini 
ko’rsatuvchisi (
δ
V
-0,5) 
 


Biogaz olishdan chiqqan samara, qozonxonada yoqilgan mazutni biogaz bilan 
almashtirishdagi baho bilan, 
,
/
М
М
б
T
б
Т
С
T
V
Э
=
   (8). 
V
t
-biogazni umumiy chiqishi, m
3
/yil; 
T
b
-biogazni issiqchiqarish xususiyati, 5360 kkal /m
3

T
m
-mazutni issiqchiqarish xususiyati, 8200 kkal/t ga teng  
S
m
-1 tonna mazutni baxosi, so’m. 
 
Gungni 9 oy mobaynida saqlashda NPK yo’qolishini oldini olish xisobidan kelgan 
qo’shimcha xosil samarasi: 
 
(
)
100
/
Д
йил
ед
з
NPK
пр
у
NPK
К
Р
Ц
A
К
П
Э

=
   (9) 
formula bilan xisoblanadi. 
Bunda: Pu-1 kg NPK dan keladigan qo’shimcha xosil, 11 ga teng (ko’p yillik 
o’simliklardan pichan bosishdan chiqqan hisobdan); 
Kpr-boshoqli birlikka qayta hisob qiladigan koeffisient; 
ANPK-1 tonna go’ngni saqlashda yo’qoladigan ammiakli azot miqdori, 2,3 kg teng; 
Sz.ed-boshoqli birlikni bahosi; 
Pyil-bir yillik ish hajmi; 
Kd-NPK saqlanish koeffisienti, 0,1 ga teng. 
 

Yüklə 2,11 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   172   173   174   175   176   177   178   179   ...   199




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə