Biotexnologiya asoslari


Kallus hujayralari genetikasi



Yüklə 2,11 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə46/199
tarix31.12.2021
ölçüsü2,11 Mb.
#81119
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   199
biotex
Vitaminlar reja-fayllar.org, Vitaminlar reja-fayllar.org, Mavzu Vitaminlar va ularni bolalar organizmi rivojlanishidagi a, 880-Article Text-1929-1-10-20201226, UMKA
Kallus hujayralari genetikasi 
 
Uzoq vaqt kallusli hujayralar genetik bir xil deb hisoblab kelinar edi. O’tgan asrning 60-
yillarida kallusli hujayralar genetik geterogen (ko’psonli) ekanligi aniqlandi. Ularni bir xil emasligi 
eng avvalo har xil sonli xromosomalar saqlashi bilan namoyo bo’ladi. 
In vitro
 sharoitida 
meristematik to’qimlar  genetik mo’’tadil bo’ldailar 
Kallusli va suspenzion kulturalarda dastlabki o’simlikka xos bo’lgan qator  diploid 
xromosomalar saqlovchi  hujayralar 3, 4, 5 va undan ham ko’proq xromosomalar to’plami 
saqlovchi poliploidli hujayralar uchraydilar.  SHular qatori kallusli to’qimalarda  tez-tez 
anueploidiyani  ya’ni xromosomalar to’plamini  bir necha xromosomaga kamayishi yoki 
ko’payishini kuzatish mumkin. Kallusli to’qimalarni qanchalitk uzoq vaqt o’stirilsa, o’shanchalik 
ular plodligi bilan farqlanadilar. Tamaki o’simligini kallusli to’qimlarida to’rt yil o’stirilgandan 
keyin umuman,  diploidli hujayralar qolmaydi: Barcha hujayrlar  poliploidli yoki aneuploidli bo’lib 
qoladilar.  Bu esa ploidlikni o’zgarishi  o’stirish sharoiti ta’sirida, eng avvalo ozuqa muhiti 
tarkibidagi moddalar ta’sirida amalga oshishini ko’rsatadi.  Ammo bu holatni boshqacha 
tushuntirish ham mumkin.  
Ploid hujayralar qisqa lag fazaga ega bo’lganligi sababli, diploid hujayralarga nisbatan 
bo’linishi tezroq o’tadi. Buning oqibatida, ular keyingi ko’chirib o’tkazish jarayonlarda ustunlikka 
ega bo’lib qoladilar. Har holda ikki sabab ham o’rinli deb hisoblash mumkin.  
Ploidlikni o’zgarishidan tashqari o’simlik hujayra va to’qimalarini in vitro o’stirilishi,  
hujayrada xromosomali abberasiyalar hosil bo’lishini chaqiradi. Bu esa o’stirilayotgan to’qimalarni 
biologik xususiyatlariga  ta’sir ko’rsatadi, ularni (to’qimalarni) tashqi ko’rinishi, modda 
almashinuvi, o’sish tezligi o’zgaradi. 
O’stirilayotgan hujayralarda mikroskop ostida ko’rinadigan xromosomali mutasiyalardan 
tashqari ko’rinmaydigan o’zgarishlar ham sodir bo’lishi mumkin. Bunday  o’zgarishlar 
xromosomalarni bir qismida hamda genlarni tuzilishida ham bo’lishi mumkin. Genli mutasiyalar  
hujayralarni morfologiyasi va fiziologik-biokimyoviy xossalarini  o’zgarishida namoyon bo’ladi. 


O’stirilayotgan hujayralarni genetik mo’’tadil  emasligi sabablari nimalardan iborat? Bunday 
sabablar bir nechta. Eng avvalo – dastlabki materialni genetik bir xil  bo’lmaganligi (eksplantlarni 
geterogenligi). Ko’pchilik o’simliklarda tabaqalashgan to’qimalar, har xil ploidli hujayralarga ega 
bo’ladilar va faqatgina to’qimani ontogenezi davrida faol ko’payadilar, yuqori meristemalar, 
kambiylar va boshqalar esa doimodiploid holatda qoladi. Boshqa bir sabab – bu to’qima va 
hujayralarni uzoq muddat ekilishi, o’z navbatida bunday sharoitda ulardagi genetik o’zgarishlar, 
jumladan ploidlikni bir xil bo’lmagan o’zgarishi sodir bo’ladi.  
O’simlik to’qimalarini bir qismini ajratib olib, ularni  ozuqa muhitiga o’tkazishda bir biriga 
mos aloqalarni buzilishi ham hujayralarni genetik mo’’tadillikdan chiqishiga olib keladi.  SHunga 
o’xshash natijalar ozuqa muhiti tarkibidagi  fitogormonlarni hujayraning genetik apparatiga ta’siri 
oqibatida  namoyon bo’lishi mumkin. Kallus hosil bo’lishi uchun gormon sifatida albatta ozuqa 
muhiti tarkibida auksinlar va sitokininlar kiritiladi.  
Bu moddalarni mutagenlik xususiyati esa ko’pchilik olimlar tomonidan isbotlangan. Eng 
kuchli mutagenlik xususiyati esa ko’pchilik ozuqa muhitlari tarkibiga kiruvchi 2,4-D preparatida 
kuzatilgan

Sitokininlar xususan kinetik hujayralarda poliploidiya sodir bo’lishiga yordam beradilar. 
Kallus hujayralarni genetik xilma-xilligi, ularni  tashqi muhit ta’siriga fitopatogenlarga 
chidamli hamda serhosil mutantlar olish uchun  amalga oshiriladigan seleksion ishlarda foydalanish 
imkoniyatini yaratadi. 

Yüklə 2,11 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   199




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə