Bipolar pozuntular üzrə klinik protokol



Yüklə 288,13 Kb.

səhifə11/11
tarix17.09.2017
ölçüsü288,13 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

 

33

olunur.  Ənənəvi neyroleptiklərin  əlavə  təsirləri və depressiv epizodun 



inkişafına səbəb olmaq qabiliyyəti ilə əlaqədar olaraq, kəskin maniakal 

epizodun müalicəsi zamanı onların tətbiqi xüsusi ehtiyat tələb edir. 

Profilaktik müalicə üçün ənənəvi neyroleptiklərdən uzunmüddətli 

istifadə bipolyar pozuntusu olan xəstələrin həyat keyfiyyətinə  mənfi 

təsir edə bilər. 

 

ANTİDEPRESSANTLAR 

Bütün digər preparatlardan fərqli olaraq antidepressantlar yalnız 

depressiv epizodların müalicəsində  tətbiq edilir. Affektin inversiyası 

(maniakal və ya hipomaniakal epizodun inkişafı) ehtimalı ilə  əlaqədar 

bipolyar pozuntu zamanı antidepressantlardan profilaktik vasitə kimi 

istifadə olunmur. 

 

Serotoninin geriyə tutulmasının selektiv inhibitorları (SGTSİ) 

SGTSİ-lərə fluoksetin, paroksetin, fluvoksamin və sitolapram 

aiddir. Bütün qeyd edilən preparatlar oxşar terapevtik təsirə 

malikdirlər və bipolyar pozuntunun depressiv epizodlarının 

müalicəsində effekt verirlər. Bütün SGTSİ-lərdə klinik reaksiyanın 

dozadan asılılığını göstərən qrafikin əyrisi yayla formasındadır, bu 

onu göstərir ki, minimal effektiv dozaya çatdıqdan sonra dozanın 

artırılması klinik reaksiyanın keyfiyyətinə  təsir etmir. Terapevtik 

təsirin baş vermə sürətinə görə hər hansı bir SGTSİ-nin digərlərindən 

üstünlüyü yoxdur. Bütün preparatlar standart başlanğıc dozalarda 

sutkada 1 dəfə  təyin edilir. Trisiklik antidepressantlar və 

monoaminoksidazanın inhibitorları (MAOİ) ilə müqayisədə SGTSİ-

lər daha təhlükəsizdirlər. 

 

Serotonin və noradrenalinin geriyə tutulmasının selektiv 

inhibitorları (SNGTSİ) 

Bəzi depressiv təzahürlərin (diqqətin pozulması, psixomotor 

ləngimə, tez yorulma) formalaşmasında noradrenalin sisteminin 

iştirak etdiyi ehtimal olunduğundan, SNGTSİ-lər bipolyar 

depressiyanın müalicəsində böyük perspektivə malikdirlər. SGTSİ-

lərdən fərqli olaraq, bu preparatlar yalnız serotoninin deyil, həm də 

noradrenalinin geriyə tutulmasını gücləndirə bilirlər, bu isə bipolyar 

depressiyanın müalicəsində daha böyük effekt əldə edilməsinə gətirib 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 




 

34

çıxarır. Hal-hazırda venlafaksin, milnasepraman və duloksetinin 



tətbiqinin müsbət nəticələri haqqında sübutlar mövcuddur. SGTSİ-

lərdə olduğu kimi bu preparatların da təhlükəsizlik səviyyəsi 

yüksəkdir. 

Əlavə təsirləri nadir hallarda qeyd edilir, əsasən müalicənin ilk 2 

həftəsi ərzində baş verir və SGTSİ-lərdə olduğundan fərqlənmir. 

MAO inhibitorları (təyinatlar arası minimal interval 2 həftədir), 

həmçinin adrenalin, noradrenalin, klomidin, diqoksinlə birlikdə təyin 

edilməsi  əks-göstərişdir. Litiumla birgə  tətbiq olunması ehtiyatlılıq 

tələb edir. 

 

Reseptor tipli antidepressantlar 

Reseptor tipli antidepressantlara (neyrotransmissiya 

modulyatorları) bupropion, mitrazapin, nefazadon və trazadon aiddir. 

Göstərilən preparatlar dofamin, noradrenalin və serotonin 

reseptorlarının postsinaptik tənzimlənməsini yaxşılaşdırmaq 

qabiliyyətinə malikdirlər. Bu preparatların bipolyar pozuntunun 

depressiv epizodlarının müalicəsində effektivliyi barədə kifayət 

qədər məlumatlar yoxdur. 

 

Tri- və heterosiklik antidepressantlar (TSA) 

İmipromin, amitriptilin, klomipromin və maproptilin bipolyar 

pozuntusu olan xəstələrin depressiv epizodlarının müalicəsi üçün 

effektiv vasitələrdir. 

Yuxarıda göstərilən antidepressant qruplarına nisbətən onların xeyli 

artıq  əlavə  təsirləri vardır, bu isə TSA-ların bipolyar pozuntu zamanı 

geniş tətbiq edilməsi üçün müəyyən məhdudiyyətlər yaradır. Dozanın 

həddən artıq yüksəldilməsi zamanı letal nəticə qeyd oluna bilər. 

 

MAO inhibitorları (MAOİ) 

Çoxsaylı toksik təsirləri və  dərmanlarla arzuedilməz qarşılıqlı 

təsiri psixi pozuntuların müalicəsində MAOİ-lərdən istifadə edilmə-

sinə mane olur. Buna görə  də bipolyar depressiyası olan xəstələrdə 

MAOİ-lərin effektivliyi barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. 

 

Bipolyar pozuntusu olan xəstələrə MAOİ-lər təyin 

edilməməlidir. 

 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 



İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 


 

35

DİGƏR PREPARATLAR 

Benzadiazepin sırasından olan trankvilizatorlar, o cümlədən 

diazepam, klonozepam və lorazepam sedativ təsirə malikdirlər. Bu 

preparatlardan həyəcan, təşviş və ya ajitasiyanın aradan qaldırılması 

üçün yardımçı vasitə kimi istifadə oluna bilər. Dərman asılılığının 

yarana bilməsi səbəbilə onların tətbiq edilmə müddəti 2 həftədən 

artıq olmamalıdır. 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 




 

36

Ədəbiyyat: 

 

1.

 



Bipolar Disorder: The management of bipolar disorder in 

adults, children and adolescents, in primary and secondary care. 

National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE), 

July 2006 

www.nice.org.uk

  

2.



 

Bipolar Affective Disorder. A national clinical guideline. 

Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN), 2005 

www.sign.ac.uk

 

3.

 



American Psychiatric Association Practice Guideline for the 

treatment of patients with bipolar disorder (revision) 2002 

www.guideline.gov

 

4.



 

Goodwin G.M. Evidence-based guidelines for treating bipolar 

disorder: recommendations from the British Association for 

Psychopharmacology,  Journal of Psychopharmacology 17(2) 

(2003) 149-173 

5.

 

Griswold K.S., Pessar L.F., Management of Bipolar Disorder, 



Am Fam Physician 2000;62:1343-53, 1357-8. 

6.

 



Janicak P.G., Davis J.M., Prekskorn Sh.H., Ayd F.J. 

Psychopharmacotherapy 2nd edition, Williams&Wilkins1997  

7.

 

Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists. 



Clinical Practice Guidelines Team for Bipolar Disorder – 

Australian and New Zealand clinical practice guidelines for the 

treatment of bipolar disorder, Australian and New Zealand 

Journal of Psychiatry 2004; 38:280-305 

8.

 



Sachs GS, Printz DJ, Kahn DA, Carpenter D, Docherty JP. The 

Expert Consensus Guideline Series: Medication Treatment of 

Bipolar Disorder 2000. Postgrad Med. 2000 Apr; Spec No:1-

104. 


9.

 

World Health Organization. Research Diagnostic Criteria of the 



International Classification of Mental and Behavioral 

Disorders, 10th revision, Geneva 1994  

10.

 

Yatham, L.N., Kennedy, S.H., O'Donovan, C., Parikh, S., 



MacQueen, G., McIntyre, R. et al. (2005). Canadian Network 

for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) guidelines for 

the management of patients with bipolar disorder: Consensus 

and controversies. Bipolar Disorders, 7 (Suppl 3) 5-69.  

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 




 

37

11.



 

Александров  А.  А.  Диагностика  и  лечение  пациентов  с 

биполярным 

аффективным 

расстройством. 

Учебно-

методическое пособие, Минск, 2007 



12.

 

Мосолов  С.Н.    Биполярное  аффективное  расстройство: 

диагностика и терапия, МЕДпресс, 2008  

13.


 

Клинические  рекомендации  по  терапии  депрессии  при 

биполярном 

расстройстве, 



Современная 

терапия 

психических расстройств №3, 2007 

14.


 

Клинические  рекомендации  по  терапии  маниакальных  и 

смешанных  состояний  при  биполярном  расстройстве, 

Современная терапия психических расстройств № 4, 2007 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 



 

38

ƏLAVƏ №1 



Psixi pozuntular zamanı yardım göstərilməsinin əsas 

prinsipləri: 

I prinsip – Razılıq. Yardım göstərilməsinə başlamazdan əvvəl zəruri 

göstərişlərə əməl edilməsi haqqında məlumatlandırılmış razılıq əldə 

olunmalıdır. Belə ki, bu zaman həkim tibbi tövsiyələrin keyfiyyəti, 

pasiyent isə onların keyfiyyətlə yerinə yetirilməsi üçün cavabdehlik 

daşıyır. 

II prinsip – Seçmə.  Müalicə  tədbirlərinin seçilməsi klinik 

göstərişlərə  və pasiyentin ehtiyaclarına  əsaslanmalı, ailədəki 

vəziyyətə, sosial, iqtisadi şərtlərə  və ümumilikdə  həyat keyfiyyətinə 

ünvanlanmalıdır. 

III prinsip – Adekvatlıq. Müalicə tədbirlərinin xarakteri və onların 

yerinə yetirilməsi ardıcıllığı psixi pozuntunun ağırlıq dərəcəsi və 

gedişi xüsusiyyətlərinə uyğun gəlməlidir.  

IV prinsip – Effektivlik. Sosial adaptasiyanın bərpa edilməsi və 

mümkün olan maksimal həyat keyfiyyətinin  əldə olunması üçün 

kifayət edəcək həcmdə yardım göstərilməsinə çalışmaq lazımdır.   

V prinsip – Təhlükəsizlik.  Müalicə  tədbirinin seçilməsində  ən 

təhlükəsiz, pasiyentin fiziki və psixi sağlamlığına  ən az əlavə  təsir 

göstərən üsula üstünlük verilməlidir, bu zaman pasiyentin özünə  və 

ya ətrafdakılara zərər verə bilməsi ehtimalı nəzərə alınmalıdır. 

VI prinsip – Monitorinq. Yardım göstərilməsinin bütün dövrü 

ərzində xəstənin vəziyyətinin dinamikasını müşahidə etmək, xəstəliyin 

şəklində və ya xəstənin həyatında baş vermiş dəyişikliklərə vaxtında 

reaksiya vermək lazımdır. 

VII prinsip – Ardıcıllıq. Müalicə tədbirləri daha öncəki təcrübəni 

(o cümlədən ailə anamnezi) nəzərə almalı və uzunmüddətli 

perspektivə istiqamətlənməlidir. 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 



ƏLAVƏ №2 

Bipolyar pozuntunun maniakal epizodunun müalicəsi 

 

 

39



Əhvalı sabitləşdirici 

preparat


Əlavə / simptomatik 

müalicə 


 

 

 

 

Litium və ya Valproat / 

Depakin-Xrono 

 

Başlanğıc 



750-1000 mq/sut 

400-800 mq/sut 

 

Başlanğıcdan 5-7 gün sonra 



qanda səviyyəni müəyyən etmək  

və ya 


Valproatın zərbə dozasını  

20 mq/kq (konsentrasiya 300-

800 μг/l) tətbiq etmək 

və ya 


Karbomazepin  

Başlanğıc 200-400 mq/sut 

 

Rezistentlik zamanı 



 

- əhvalı sabitləşdirici preparatın 

dozasını optimallaşdırmaq 

- digər əhvalı sabitləşdirici 

preparatla əvəz etmək 

- sabitləşdirici preparatların 

kombinasiyası 

- olanzepin və ya risperidon 

əlavə etmək 

Rezistentliyin davamı zamanı 

- diaqnoza yenidən baxmaq 

- EQT-yə başlamaq 

Məqsədlər: 

- aqressivlik / davranış 

pozulmaları 

- psixozun müalicəsi 

- yuxu pozğunluğunun 

aradan qaldırılması 

 

Seçim: 


 

Peroral 


 

- Benzodiazepinlər 

(diazepam, klonozepam, 

lorazepam) 

 

- Antipsixotik preparatlar 



(risperidon, olanzapin) 

 

İnyeksiyalar 



 

- Diazepam 

- Zuklopentiksol 

- Qaloperidol 



 

 

 

 

 

 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 



ƏLAVƏ №3 

Bipolyar pozuntunun depressiv epizodunun müalicəsi 

Əhvalı sabitləşdirici 

preparat + 

antide


Əlavə / simptomatik 

müalicə 


pressant

Yüngül depressiv epizod 

- 2 həftə gözləmək, pasiyenti 

xəstəlik haqqında 

məlumatlandırmaq 

Orta və ya ağır depressiv epizod 

- SGTSİ və əhvalı sabitləşdirici 

preparat təyin etmək 

- effekt olmadıqda 3 həftə sonra 

SGTSİ-ni reseptorlara selektiv 

təsir edən digər preparatla əvəz 

etmək 


- effekt olmadıqda 3 həftə sonra 

TSA təyin etmək 

Rezistentlik zamanı 

- əhvalı sabitləşdirici preparatın 

dozasını optimallaşdırmaq 

- əhvalı sabitləşdirici preparatı 

əvəz etmək 

- sabitləşdirici preparatların 

kombinasiyası  

- psixoterapiya əlavə etmək  

Rezistentliyin davamı zamanı 

- diaqnoza yenidən baxmaq 

- xarici amillərin təsirini 

yenidən qiymətləndirmək 

Məqsədlər: 

 

- intihar təzahürləri 



- psixozun müalicəsi 

- yuxu pozğunluğunun  

  aradan qaldırılması 

 

Seçim: 



 

Peroral 


 

- Benzodiazepinlər 

(diazepam, klonozepam, 

lorazepam) 

 

- Antipsixotik preparatlar 



(risperidon, olanzapin, 

sulpirid) 

 

İnyeksiyalar 



 

- Diazepam 

- Sulpirid 

- Qaloperidol 

 

40

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 



İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 


 

41

 



 

Hamiləlik zamanı bipolyar pozuntunun müalicə alqoritmi 

ƏLAVƏ №4 

Hamiləliyə qədər 

1.

 



kontrasepsiya məsələlərinin müzakirəsi 

2.

 



planlaşdırılan hamiləliklə bağlı vəziyyətin 

pisləşməsi riskinin müzakirəsi 

3.

 

müalicənin dayandırılması imkanının nəzərdən 



keçirilməsi 

4.

 



müalicənin perspektivlərinin müzakirəsi 

Hamiləlik planlaşdırılır 

Yox



Hamiləlik haqqında 

qərar qəbuluna qədər 

müalicənin davam 

etdirilməsi 

xəstəliyin gedişi yüngül 



və ya orta dərəcədədirsə 

və hospitalizasiya tələb 

etmirsə, müalicənin 

müvəqqəti dayandırılması 

imkanının nəzərdən 

keçirilməsi 

dərman qəbulundan 



imtina edilməsi, heç 

olmazsa hamiləliyin 1-ci 

trimestrində, daha üstün 

tutulur  

əgər xəstəlik kəskin ifadə 



olunmuş dərəcədə gedirsə, 

müalicəni davam etdirmək 

və planlaşdırılan hamiləlik 

üçün olan riski nəzərə 

almaq 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 



İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 


 42

ƏLAVƏ №5 

 Fiziki monitorinqin sxemi 

Test və ya 

müayinə 

Bütün xəstələr üçün 

monitorinq 

Spesifik dərmanların monitorinqi 

Funksiya 

Başlanğıc 

müayinə 

İllik 

müayinə

Antipsixotik 

preparatlar 

Litium Valproat 

Karbomazepin

Qalxanabənzər 

vəzi 

Hə 


 

İldə 2 


dəfə 

 



Başlanğıcda 

və hər 6 

aydan bir 

–  


Qara ciyər 

Hə 


 

 



 

– 

Başlanğıcda 



və hər 6 

aydan bir 

 

 

Böyrəklər 



Hə 

 

 



 

 



 

– 

 



 

Qanın ümumi 

analizi 

Hə 


H

ə 



 

Başlanğıcda 

və hər 6 

aydan bir 

Başlanğıcda 

və hər 6 

aydan bir 

Başlanğıcda və 

hər 6 aydan bir 

Qanda qlükoza 

Hə 


Hə 

Başlanğıcda 

və 3 ay sonra 

Klinik 


göstərişlər 

olduqda 


 



 

 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 



İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 


 43

Lipidlər 

Hə 


40 

yaşdan 


sonra 

 



 



 

 



Arterial təzyiq 

Hə 


H

ə 



 

 



 



 

Prolaktin 

Yalnız uşaq 

və 

yeniyetmələr 



– 

Risperidonla 

müalicə 

zamanı 


 



 

 



EKQ 

Klinik şəklə 

görə 

 

Müalicənin 



başlamasından 

sonra 


Müalicənin 

başlanğıcında

 



 

Çəki və boy 

Hə 


Hə, 

uşaqlar 


üçün 

Hər 3 aydan 

bir 

Ehtiyac 


olduqda 

Ehtiyac 


olduqda 

Ehtiyac olduqda 



Neyrovizualizasiya 

(EEQ, KT, NMR) 

Ehtiyac 


olduqda 

 



 

– –



 

 



Qanda preparatın 

səviyyəsi 

– –


 

 



Başlanğıcdan 

1 həftə 


keçmiş, sonra 

hər 6 aydan 

bir 

Müalicə 


qeyri-

effektiv 

olduqda 

Hər 6 aydan bir 



Narkotiklər / 

alkoqol 

Hə 


H

ə 



 

– –


 

 



 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 



İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır. 

Document Outline

  • bipolar oblojka.png
  • Bipolar Affective Disorder.doc



Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə