Bir görünüm sağlanmıştır



Yüklə 0,99 Mb.
səhifə15/24
tarix17.11.2018
ölçüsü0,99 Mb.
#80356
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   24

EĞRİDİR

İsparta iline bağlı ilçe merkezi.

Kendi adıyla anılan gölün güneybatı Kıyısında, bu göle doğru bir yanmada bi­çiminde uzanan ve kıyının açığında da iki ada ile devam eden bir çıkıntının uç kıs­mında deniz seviyesinden 925 m. yük­sekte kurulmuştur. Akdeniz kıyılarının önemli liman şehri Antalya'yı Anadolu'­nun iç bölgelerine, Ege kıyılarını Büyük Menderes vadisini takip ederek Göller yöresine, oradan da Konya'ya bağlayan yollar buradan geçer.

Eğridir'in İlkçağ tarihine ait fazla bil­gi yoksa da buranın Ortaçağ'in önemli merkezlerinden olan Prostanna'nın ye­rini aldığı bilinmektedir. Daha sonra şe­hir 1204 yılında Anadolu Selçuklu Dev-leti'nin eline geçti. Selçuklu sultanları göl kenarında bulunan bu güze! beldeyi zaman zaman sayfiye yeri olarak kullan­dılar. Ortaçağda, Mısır'la ticaret ilişki­sini sağlayan Antalya Umanından Ana­dolu içlerine giden yol üzerinde önemli bir konaklama ve ticaret merkezi hali­ne gelen Eğridir, bu özelliğinin yanı sıra XII. yüzyılın son yansıyla XIII. yüzyılda il­mî ve sosyal hareketlerin de canlı oldu­ğu ve bununla ilgili müesseselerin (med­rese, tekke, mevlevîhâne vb.) bulunduğu şehirler arasında yer aldı.274

Anadolu Selçuklu Devleti'nin parçalan­masından sonra Feleküddin Dündar Bey tarafından XIII. yüzyılın sonlarına doğru (bazı kaynaklara göre XIV. yüzyılın ilk yıl­larında) Hamîdoğullan Beyliği kurulun­ca bu beyliğin Uluborlu'dan sonra ikinci merkezi Eğridir olmuştu. Beyliğin kuru­cusu bu şehirde imar hareketlerine gi­rişmiş ve kendi adına izafetle buraya Fe-lekâbâd veya Felekbâr adını vermişti. Şe­hir 1324te İlhanlılar'ın Anadolu valisi Timurtaş tarafından işgal edilince Hamî-doğulları Beyliği'nin kurucusu Dündar Bey İlhanlı hâkimiyetini tanıdı. Kısa sü­re sonra Timurtaş'ın Mısır'a kaçışından faydalanan Dündar Bey'in oğlu Hızır Bey 1328 yılında tekrar Eğridir'e hâkim ol­du. 1333 yılında burayı ziyaret eden İbn Battûta. "Egridür" şeklinde an­dığı şehrin meyve bahçeleriyle kuşatıl­dığını, çarşı ve pazarlarının düzenli ve canlı olduğunu belirtir. Aynı zamanda burayı dünyanın en güzel yerleşim yer­lerinden biri olarak tasvir eder ve Eğri­dir gölü üzerinde ulaşımın kayıklarla sağ­landığını söyler.

XIV. yüzyılın ikinci yarısında Eğridir Ka-ramanoğulları'nın saldırılarına uğradı. Ka-ramanoğullan tarihinden ve Karamano-ğullan ile Hamîdoğulları arasındaki mü­cadelelerden söz eden Şikârı'nin eserin­de, günümüzde daha önemli merkezler olan Burdur ve İsparta'nın adı geçmediği halde Eğridir'in adına sıkça rastlanır. Bu eserde adı "Eğridere" olarak da geçen Eğridir'e Karaman Sultanı Alâeddin'in hücum edip "on iki bin bina'sını yerle bir ettiği, Hamîdoğlu beyi İlyas Beyin de Germiyanoğullannin yardımı sayesinde Eğridir'i geri aldığı anlatılır. Komşuları­nın saldırılan üzerine Hamîdoğullan öte­ki komşuları olan Germiyanoğulları ve Osmanoğullan'ndan yardım istemek zo­runda kaldılar. Osmanoğullannın bu yar­dımına karşılık Hamîd Beyliği'nin bazı topraklan onlara verildiği halde Eğridir 1390 yılına kadar beyliğin elinde kaldı ve bu tarihte Yıldınm Bayezid tarafından Osmanlı hâkimiyeti altına alındı.

Timur 1402 yılında kazandığı zaferin ardından Anadolu'da giriştiği harekât sırasında bazı kaynaklara göre 2 Aralık 1402, bazılarına göre ise 11 Mart 1403'-te Eğridir'i ve Eğridir halkının sığınmış olduğu Nis adasını zaptetti ve burayı Ka~ ramanoğlu II. Mehmed'e verdi. Mehmed Bey de Timur adına Kayseri, Konya. Lâ-rende'de olduğu gibi Eğridir'de sikke bastırdı. Fakat Karamanlılar daha son­ra 1425 yılında Eğridir'i Osrnanlılar'a iade etmek mecburiyetinde kaldılar.

Eğridir Osmanlı idaresi altında Selçuk­lu ve Hamîdoğullan dönemindeki ihti­şamını kaybetti, kalesi harap oldu ve sö-nükleşti. XVI. yüzyılın başlarında İspar­ta'nın nüfusu Eğridir'i geçmişti. Meselâ 1522 yılına ait tahrir kayıtlarına göre Eğ­ridir'de 391 hâne bulunmasına karşılık İsparta'da hâne sayısı 446 idi. Bununla birlikte bir pazar yeri olma özelliğini sür­dürüyordu. Nitekim XVI. yüzyılda Hamîd sancağı içindeki on altı pazar yerinden

biri de Eğridir idi. Ayrıca burası Hamîd sancağına bağlı bir kaza merkezi duru­mundaydı. Tahrir defterlerindeki bilgi­lere göre Eğridir XV ve XVI. yüzyıllarda sancakta müstahkem, surlarla çevrili ve kalesi olan tek şehir özelliğini de taşı­maktaydı. XVI. yüzyılda Eğridir'de on al­tı mahalle bulunuyordu. Bunlar arasın­da en kalabalık olanlarını Feryas, Çukur Mescid, Mescid-i Ağa. Zâviye-i Mevlânâ Abdi, Mescid-i İmaret, Mescid-i Hacı, Mescid-İ Demirkapt adlı mahalleler teş­kil ediyordu. Ayrıca Nis adasında da yer­leşme mevcuttu. Bu adada 1501 den ön­ce on dört hâne müslüman, altmış hâ­ne hıristiyan vardı; bu rakamlar XVI. yüz­yılın ikinci yarısında yirmi beş hâne müs­lüman, kırk hâne hıristiyan şeklindeydi. Eğridir'in toplam hâne sayısı 1501'den önce 367. 1S22'de 391, 1568'de ise 365 kadardı. Nis adasında yaşayanların dı­şında Eğridir'in içinde de az sayıda hı­ristiyan bulunuyordu (1501'den önce yir­mi beş hâne, 1522'de beş hâne, 1568'de beş hâne). Bu rakamlara göre Eğridir'in XVI. yüzyıldaki toplam nüfusu yaklaşık 2000 dolayındaydı.275

XVII. yüzyılda Eğridir hemen hemen XVI. yüzyıldaki durumunu korudu. Cihan-nümd'ya göre burası mâmur, birçok ca­mi ve hamama sahip önemli bir şehirdi. Burada bir medrese bulunuyordu, yer­leşme sur dışına taşmıştı. Nis adasında müslüman ve hıristiyan nüfus bir ara­da oturuyordu (s. 640) Şehrin surlarının XVIII. yüzyıl başlarında bile sağlamlığını koruduğu, bu yüzyılda Eğridir'i ziyaret eden Batılı seyyah ve araştırmacılar ta­rafından belirtilmiştir. Meselâ 1706 yı­lında burayı ziyaret eden Fransız seyya­hı Paul Lucas Eğridir'in iyi tahkim edil­miş durumundan, çevresindeki verimli araziden ve ayrıca Eğridir gölündeki Nis adasından bahseder.

XIX. yüzyılda birçok seyyah ve araştır­macı Eğridir'e uğramıştır. Bunlar arasında, 1816'da Göller yöresine gelen Otto von Richter, 1833'te Eğridir'e uğrayan ve eserinde Eğridir gölündeki adalara da temas eden Arundell, 1840'ta gelen ve Eğridir'de 500-600 ev bulunduğunu ifa­de ettikten sonra bu evlerden İSO ka­darının Rumlar'a ait olduğunu belirten Hamilton sayılabilir. Aynı yüzyılın sonun­da G. Hirschfeld, birçok antik yerleşme merkezinin mevkiini tayin etmek mak­sadıyla yaptığı inceleme seyahatleri çer­çevesinde 1872 yılında Eğridir'e uğra­yarak şehrin İlkçağ'daki yerini tesbite çalışmıştır. Seyyahların ifadelerinden, Eğ-ridir'in XVI. yüzyıldan bu yana pek fazla gelişmemiş olduğu anlaşılmaktadır. 1305 (1887-88) tarihli Konya Vilâyeti Sal-nâmesi'ne göre bu sıralarda Egridir'de dördü minareli olmak üzere otuz İki ca­mi, on yedi mescid, iki medrese, bir kü­tüphane, dört hamam, 150 kadar dük­kân, üç han ve iki kilise vardı.

Eğridir'in Osmanlı döneminde XX. yüz­yılın başlarına kadar ulaşım bakımından pek parlak olmayan vaziyeti, İzmir-Ay-dın demiryolu hattının 1912 yılında bu­raya kadar uzatılmasıyla iyi bir duruma geldi: bu sayede halı sanayii ve halı ti­caretinde belirgin bir ilerleme kaydedil­di. Yapılan bir araştırmaya göre 1910-1913 yıllarında Eğridir'de 500 halı tez­gâhı bulunuyor, bu tezgâhlarda 1500 iş­çi çalışıyor ve 15.000 m2 halı dokunu­yordu.

İlk defa, göle doğru uzanan yarıma­danın ucunda yerleşmiş bulunan ve kara tarafından da surlarla korunan Eğridir'in iskân sahası zamanla büyüyünce söz konusu surlar içeriye doğru birkaç kere yer değiştirmiş, günümüzde de Eğ­ridir'in iskân sahası Eğridir sivrisinin (Eğ­ridir dağı) dik yamacına dayanmıştır. I. Dünya Savaşı'ndan önce nüfusu 6000 ka­dar tahmin edilen kasaba, 1927 yılında­ki sayıma göre 5000'in altında bir nüfu­sa sahipti (44I2), Kuzey-güney doğrul­tusunda yayılan şehrin 194O'lı yılların başında on üç mahallesi bulunuyor, hâ­ne sayısı ise 1000'e ulaşmıyordu. Nüfu­su uzun süre çok yavaş artarak ve arada küçük iniş ve çıkışlar yaparak 1955'te 6546'ya ulaştı. 1959 yılı Mayıs ayı başın­da önemli bir yangın felâketi geçiren Eğridir'in aynı yıl içinde İzmir-Konya ka­rayolunun tamamlanmasıyla önemi arttı. 1960 sayımında 7071 olan nüfusu ilk de­fa 1980yılında 10.000'i aşarak 12.415 buldu. Yeni mahallelerin eklenmesiyle mahalle sayısı yirmi ikiye ulaştı. En ku­zeydeki İstasyon mahallesinden güney­deki Pınar mahallesine doğru uzanan Eğridir'in 1990 sayımına göre nüfusu 1S.828 idi. Bu mahallelerden biri de göl üzerindeki Nis adası (yeni adı Yeşilada) üzerinde yayılan Yeşilada mahallesidir. Eskiden kayıklarla gidilip gelinen bu ma­halle, son yıllarda göl sularının alçalma­sından da faydalanılarak bir karayolu ile Eğridir'e bağlanmıştır.

Eğridir'de başlıca tarihî eser olarak menşei eski çağlara kadar giden, fakat Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad (1220-1237) tarafından âdeta yeniden in­şa edilerek onarılan İçkale, II. Gıyased-din Keyhusrev'in (İ237-1246) han olarak yaptırdığı ve Hamîdoğlu Dündar Bey ta­rafından 1301 yılında medreseye dönüş­türülen Taşmedrese ile [Dündar Bey Med­resesi ı Hamîdoğullarfndan Hızır Bey'in 1327-1328 yıllarında yaptırdığı Hızır Bey Camii (Ulucami) sayılabilir. Günümüzde İsparta iline bağlı bir ilçenin merkezi olan Eğridir aynı zamanda turistik bir yerdir. 1841 km2 genişliğindeki ilçenin nüfu­su 1990 sayımına göre 41.266 idi. Son yıllarda adı Eğirdir şekline dönüştürül­müştür.



Bibliyografya:

Müstevfî, Nüzhetü'l-kulûb (Strange), s. 99; Nizâmeddîn-i Sâmî, Zafernâme (trc. Necati Lu-gal), Ankara 1987, s. 321; Hoca Sâdeddin. Tâ-cü't-teuârîh, 1, 211 ; Kâtib Çelebi. Cihannümâ, s. 640; Şikârî Ahmed. Karaman Tarihi, s. 126, 157; Konya Vilâyeti Salnamesi (1305), s. 150-151; E. V. J. Arundell, Discoveries in Asia Mi­nör, London 1834, s. 327; H. Rott. Ktelnasia-tische Denkmâler aus Pİsİdİen, Pamphylİen, Kappadokien und Lykien, Leipîig 1908, s. 83, 93; Uzunçarşılı. Osmanlı Tarihi. I, 27, 49, 320; İV/1, s. 436-437; a.mlf"., Anadolu Beylikleri. s. 17, 43. 62-66, 208; X. de Planhol. de la Plaine Pamphytienne aux lacs Pisidiens, Paris 1958, s. 89, 90-92, 111, 126, 385-386; W. M. Ram-say, Anadolu'nun Tarihî Coğrafyası (trc. Mihri Pektaşl, İstanbul 1960, s. 454-455; Danişmend, Kronoloji, I, 91, 137-138: Süleyman Sükütî Yi­ğitbaşı. Eğirdir Felekâbâd Tarihi. İstanbul 1972; Orhan Kurmuş, Emperyalizmin Türki­ye'ye Girişi, İstanbul 1974, s. 134; Suraiya Fa-roqhi, "16. Yüzyılda Batı ve Güney Sancak­larında Belirli Aralıklaria Kurulan Pazarlar" (trc. Melek Eğilmezi, Türkiye İktisat Tarihi Üze­rine Araştırmalar: Gelişme Dergisi Özel Sayısı 1978, Ankara 1979, s. 56; Bosvvorth. islâm Dev­letleri Tarihi, s. 304-305; Mehmet Özsait, İlk­çağ Tarihinde Pisidya, İstanbul 1980, s. 4-7. 10, 15, 24, 26, 31, 39-4Î, 43. 53; a.mlf, Hele­nistik ue Roma Devrinde Pisidya Tarihi. İstan­bul 1985, s. 127-İ 28; Osman Turan. Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar. An­kara 1988, s- 154-155; Zeki Ankan. XVXVI. Yüz­yıllarda Hamit Sancağı, İzmir 1988, s. 20-52, 110; Tuncer Baykara, Anadolu'nun Tarihî Coğ rafyasına Giriş I. Ankara 1988, s. 85; Erdoğan Merçİl, Müslüman-Türk Devletleri Tarihi, An­kara 1991, s. 297-298; Hikmet Turhan Dağlıoğ-lu. "Onuncu Asırda Hamide!*", Ün, sy. 54-55, İsparta 1938. s. 754-758; E. Honigman. "L'ori-gine des noms de Balıkesir de Burdur et d'Eğ-ridir", Byzantion, XIV, Bruxelles 1939, s, 649-656; Neşet Çağatay, "XV nci Asır Sonunda İsparta ve Havalisinin İktisadi ve İçtimaî Bün­yesi", Ün. sy. 103-105, İsparta 1942, s. 1438; sy. 107-108(19431, s, 1467; sy. 112-113 (1943) s. 1551; a.mlf.. "Timurlenk'in Eğridir Seferi", a.e.. sy. 118-120 (19441, s. 1643-1646; M. H. Ballance, "The Site of Prostanna", Anatolian Studies, IX, London 1959, s. 125-129; Talat Sungur, "Turizm ve Turistik Eğridir İlçesi", Türk İdare Dergisi, sy. 298, Ankara 1966, s. 164-193; David H. French - Stepnen Mitchell, "Roma İmparatorluğunun İlk Devirlerinde Pisidia'da Yollar ve Ulaşım", Türk Arkeoloji Dergisi, sy. 24, Ankara 1977, s. 213-219; Ömer Özbek, "Eğridir Mübarizüddm Ertokuş Ker­vansarayı", VD, XI (19761, s. 293-311; Besim Darkot. "Eğridir", İA, IV, 199-201; J. H. Mordt-manrı - [Fr. Taeschner]. "Eğridir", ET (İng ı, II, 691-692.





Yüklə 0,99 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   24




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə