Bir görünüm sağlanmıştır



Yüklə 0,99 Mb.
səhifə21/24
tarix17.11.2018
ölçüsü0,99 Mb.
#80356
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24

EHL-İ ESER402




EHL-İ HADİS

Hadisçiler ve hadis taraftarları anlamında terim.

Ehl-i hadîs (ehlü'l-hadîs) veya aynı an­lamdaki ashâbü'l-hadîs tabirleri sahâ-bîler zamanında kullanılmaya başlanmış­tır. En çok hadis rivayet eden yedi sahâ-bîden biri olan Ebû Saîd el-HudrTnin ha­dis öğrenmeye çalışan gençlere, "Siz bi­zim halefimiz ve bizden sonraki ehl-i ha­dîssiniz" dediği nakledilir403. Ehlü'l-hadîs, ashâ­bü'l-hadîs ve sâhibü'l-hadîs gibi tabir­lerle, hadis öğrenim ve öğretimiyle uğ­raşan, râvilerin durumlarını bilen ve ha­disi ilgilendiren bütün konularda söz sahibi olan kimseler kastedilmekteydi. Buna göre ünlü hadis âlimi ve muhad-dis Şu'be b. Haccâc sâhibü'l-hadîs sayı­lırken404 hadis rivayetin­de kuvvetli olmayan, fazla hadis rivayet etmeyen Ferkad es-Sebahî sâhibü'l-ha­dîs sayılmamıştır405. Aynı şekilde Mâliki fıkhında söz sahibi olan Abdullah b. Nâfi' hadiste de-rinleşmediği için sâhibü'l-hadîs kabul edilmemiştir.406

Ehl-i hadîs terimi zamanla "hadise gö­re amel etmeye çalışan kimse" anlamı­nı da kazanmaya başladı. Nitekim ehl-i hadîsin önde gelen temsilcilerinden Ah-med b. Hanbel. sâhibü"l-hadîsi "hadisle amel eden kimse" diye tarif etmiştir. Eht-i hadîs terimi bu anlamıyla, chl-i re'y ile birlikte hadisle amel eden bü­tün müslümanları kapsamaktaysa da ha­disle amel etme ve bunun için belli usul­leri kullanma söz konusu olduğunda Ehl-i sünnetin bir kısmını teşkil eden407 ve naslara yaklaşımları fark­lılık arzeden bir ashâbü'l-hadîs ortaya çıkmaktadır. Ehl-i hadîsin en belirgin özelliği, hadisleri mümkün olduğu kadar yoruma tâbi tutmadan ve kıyasa baş­vurmadan uygulamak, aklî-edebî ilim­lerden ziyade naklî ilimlerle İlgilenmek şeklinde ifade edilebilir. Hadislere şek­len bağlı kalmayı savunan Zâhirîler'le ehl-i re'ye yakınlığı ile bilinen Şafiî ve Mâl ikiler de ehl-i hadîs içinde kabul edil­miştir408. Aynı şekil­de, el-Câmicu'ş-şohîh'\ne bab başlığı da dahil olmak üzere hadis dışında hiç­bir şey yazmayan Müslim ile fikhî görüş­lerini el-Câmicu'ş-şahîh'\nm bab baş­lıklarında vermeye çalışan Buhârî ehl-İ hadîsin farklı grupları içinde yer almışlardır. II (VIII) ve III. (IX.) yüzyıllar bu fark­lı yaklaşımları benimseyen kimselerin şiddetli mücadelesine sahne olmuş, ehl-i hadîs çeşitli dönemlerde şekilci tutum­ları sebebiyle tenkide uğramıştır.

İlk zamanlar hadis öğrenimi, Allah rı­zâsı için yapılan bir ibadet ve müslüman-lara bir hizmet vesilesi sayılırken II. (VIII.) yüzyılda bu işin, halkın gösterdiği ilgi sebebiyle şehir meydanlarında binlerce, on binlerce insanın katıldığı bir gösteriş ve hatta kazanç vesilesi yapıldığı anla­şılmaktadır. Ehl-İ hadîse mensup bazı kimseler işi tamamen nakilciliğe dökmüş ve hadisleri anlama yönünde bir gayret göstermemişlerdir. Hz. Ömer'in Medine dışına gönderdiği bazı sahâbîlere az ha­dis rivayet etmeleri yolundaki tavsiye­siyle anlamadan rivayet etmenin mah­zurlarını dikkate aldığı hatıra gelmek­tedir. Ehl-i hadîsten olan Hasan-ı Bas-rî'ye nisbet edilen, "Âlimlerin maksadı riayet etmek, sefihlerin maksadı riva­yet etmektir" sözüyle de bu hususa işa­ret edilmektedir.409 Taberrnin, fakihlerin çeşitli konulardaki farklı görüşlerini ele aldığı İhtilâtü'l-iu-kahâ adlı eserinde Ahmed b. Hanbel'in görüşlerine yer vermemesi, ehl-i hadî­sin bu önemli simasını fakih kabul et­mediğini göstermektedir. Bu sebeple birçok âlim ehl-i hadîse, muhaliflerinin tenkitlerine imkân vermemek için ha­dislerin fıkhını öğrenmeyi tavsiye etmiş­tir410. Hatîb el-Bağdâdî, bir taraftan ehl-i hadîsi muha­liflerine karşı savunmak maksadıyla Şe­refü aşhâbi'l-hadîş'ı yazmış, diğer ta­raftan onlara hadislerin fıkhını öğren­meyi tavsiye eden Naşîhatü ehli'1-ha-dîş adlı kitabını kaleme almıştır.

Asırlar boyunca devam eden bu tar­tışmalar tarafları etkilediği için ehl-i ha­dîsle ehl-i re'yden belli meselelerde an­laşma zemini bulanlar Ehl-i sünnet da­iresinde bir araya gelmişlerdir. Bu du­rum ehl-i hadîsin lehine olmuş, onların hadisleri koruma, öğrenim ve öğretimi­ni sağlama hususunda hizmet etmele­rine imkân hazırlamıştır.

Ehl-i hadîsin meydana getirdiği zen­gin bir literatür vardır. İlk dönem hadis kitaplarının çoğunu bunların fıkıh saha­sındaki faaliyetleri olarak değerlendir­mek mümkündür. Aynı şekilde akaidle ilgili hadisleri topladıkları kitaplar ehl-i hadîsin bu konudaki kanaatini, akaidle ilgili naslara te'vilsiz bağlılığını ortaya koymaktadır. Ehl-i hadîsi savunmak, onlan tanıtmak veya bazı konulardaki gö­rüşlerini belirlemek maksadıyla da ki­taplar yazılmıştır. Bunlardan bazıları şun­lardır: İbn Kuteybe, Te'vîlü muhtelifi'l-hadîş411; Hatîb el-Bağdâdî, Şerefü aş-hâbi'l-hadîş412; Ahmed b. Hüseyin el-Beyhaki, el-îctikâd ve'1-hidâye ilâ se-bîli'r-reşâd 'alâ mezhebi's-selef ve aş-hâbi'l-hadîş413; İsmail b. Abdurrah-man es-Sâbûnî, cAkidetü's-seîef ve as-hâbi'l-hadîş414, Zama­nımızda yapılan çalışmalar arasında, Ab-dülmecîd Mahmûd'un eî-İtücöhâtü'1-hk-hiyye 'inde aşhâbi'l-hadîs fi'1-karnî'ş-şâlişil-hicri'si ile415 Mehmet Hayri Kırbaşoğlu'nun Ashâbü'l-Hadîs'e Göre Allah'ın Sıfatları Prob­lemi adlı doktora tezi416 zikredi­lebilir.

Diğer taraftan XIX. yüzyılın sonunda Hindistan ve Pakistan'da, tarihî ehl-i ha­dîs çizgisini devam ettirmek isteyen ye­ni ehl-i hadîsçiler görülmüş olup bunlar Sıddîk Hasan Han'ın (ö. 1307/1890) eser­leri ve Delhi'de yarım asırdan fazla bir zamanda birçok talebe yetiştiren Nezîr Hüseyin'in (ö. 1320/1902) öğretim faali­yetlerinin etkisiyle ortaya çıkmıştır. Hin­distan'daki ehl-i hadîsin en müessir şah­siyetleri arasında, görüşleri sebebiyle Af­ganistan'dan sürüldüğü için Amritsar'a yerleşen Mevlevi Abdullah Gaznevî (ö 1298/1881), yıllarca İşâ'atü's-sünne ad­lı aylık bir dergi çıkaran Mevlevî Muham-med Hüseyin (o. 1920) ve 1947 yılından itibaren haftalık Ahi al-Hadîth dergisini yayımlayan ve bu harekete birçok ünlü kişiyi kazandıran Ebü'l-Vefâ Senâ-ullah (ö. 1948) zikredilebilir. Ebü'l-Vefâ. İlk yıllık toplantısını 1912de yapan Ali India Ahl-i Hadith Conference'ın orga­nizasyonunda da önemli rol oynamıştır. Yeni ehl-i hadîs sadece sahih hadisle amel edileceğini, yeterli bilgisi olan her­kesin ictihad yapabileceğini söylemek­te, tevhid inancı ve gaybı yalnız Allah'ın bileceği konuları üzerinde durmakta, tak­lide ve bid'atlara karşı çıkmaktadır. Bu tutumları sebebiyle Vehhâbîlik'le itham edilen bu grup, Vehhâbîlerin Hanbelî, dolayısıyla mukallit olduklarını söyleye­rek bu iddiayı reddetmiştir. Kendilerine has yayınları, camileri ve eğitim yerleri bulunan yeni ehl-i hadîs bir yandan Hin­du, Kâdıyânî ve hıristiyanlara karşı mücadele verirken öte yandan dinî haya­tı saflaştırma düşüncesiyle hurafelere karşı da mücadele etmekte, hadis öğre­timini yaygın hale getirmeye çalışmak­tadır.





Yüklə 0,99 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə