Bolalar sporti asoslari



Yüklə 1,76 Mb.
səhifə63/145
tarix31.12.2021
ölçüsü1,76 Mb.
#81154
1   ...   59   60   61   62   63   64   65   66   ...   145
“BOLALAR SPORTI ASOSLARI MAJMUO (8)
1-bayonnoma, Aholining turmush darajasi va uning daromadlari 2- kurs ishi, topshiriqlar uchun javoblar, Mahsulot va xizmatlar bozori va uni YaIMdagi salmog’i dinamikasi mustaqil ish
Chidamlilik. Umumiy chidamlilik keng mushak guruhlari-ning ishtiroki bilan kechadigan aerob xususiyatli mushak faoliyatini uzoq muddat davomida bajarish qobiliyatidir (masalan, yugu-rish, chang’ida harakatlanish, suzish kabilar). Umumiy chidamlilikning rivojlanish darajasi asab va endokrin tizimlarining funk-tsional imkoniyatlari, yurak unumdorligi, harakat hamda vegetativ apparatlar ishining sozlanganligi bilan belgilanadi.

Maktabgacha yoshdayoq bolalar chidamlilikni rivojlantirishga yo`naltirilgan aerob xususiyatli nisbatan uzoq muddatli ishlarni bajarish qobiliyatiga ega bo`ladilar. 5-6 yoshli bolalar bir dars davomida 1,5 km masofani, bir yil muntazam shug’ullanganda esa 2,5 km gacha masofani yugurib bosib o`ta oladilar.

Kichik maktab yoshida aerob yo`nalishdagi yuklamalar afzalroq sanaladi. Ular yurak qon tomir va nafas tizimlarining maqbul tarzda ishlashi uchun sharoit yaratadi. Bunday mashqlarning samara-dorligi mashg’ulotlarning dastlabki yillarida yuqori shiddatli maxsus yuklamalar beriladigan vaqtdagidan past bo`lmaydi. Demak, past shiddatli aerob yuklamalarni qo`llash bilan fiziologik faoliyatlarning haddan ziyod zo`riqishiga olib keladigan o`ta shid-datli yuklamalar yordamida erishiladigan natijalarga organizm uchun maqbul vositalar yordamida ham erishish mumkin. Chidamlilikni rivojlantiradigan sust shiddatli mashqlar ta’siriga, ayniqsa, 8-10 yoshli bolalar sezgir bo`ladi. 12 dan 15 yoshgacha bu mashqlarning samadorligi kamayib, chidamlilik barqarorlashadi yoki birmuncha pasayadi.

Bolalar va o`smirlar chidamliligini rivojlantiruvchi fi-ziologik jihatdan asoslangan vositalar sirasiga organizmning aerob unumdorligini oshiruvchi tsiklik mashqlarning har xil tur-lari kiradi. Bu jihatdan davomiyligi asta-sekin oshirib bori-ladigan mo`’tadil quvvatli (maksimalning taxminan 60% i chegarasida) bir me’yorli yugurishning boshqa mashqlarga nisbatan afzal ekanligi ma’lum bo`ldi. SHu maqsadda mashg’ulotlarga hara-katli o`yinlar va o`yin mashqlarini kiritish tavsiya etiladi.

Maksimalning 75% darajasidagi tezlik bilan yurish davo-miyligi bo`yicha testlar o`tkazilganda, o`g’il bolalarda 13-14 yoshda, qizlarda esa 10-13 yoshda chidamlilikning eng katta o`sishi kuzati-ladi. O`smirlik davrida past shiddatli yugurish bilan bir qatorda tezligi o`zgaruvchan yugurish, 400-500m ga (o`g’il bolalar uchun) va 200-300m ga (qiz bolalar uchun) tez sur’atli yugurish qo`llaniladi. Yugurishning haftalik hajmi 35-45 km gacha oshiriladi.

Bolalik va o`smirlik yoshlarida umumiy chidamlilikni rivoj-lantirishga yo`naltirilgan jismoniy mashqlarga qo`yiladigan asosiy talab – yuqori hissiy ko`tarinkilik zaminida mashg’ulot-larning yumshoq, ehtiyotlovchi rejimini yaratishdir. Bu talabning bajarilishi yosh sportchilarda mashg’ulotlarga bo`lgan qiziqishni qo`llab-quvvatlash hamda keyingi ixtisoslashuv uchun sharoitni yuzaga keltirishning zarur sharti hisoblanadi. O`smirlik davri-gacha maktab sport to`garaklari sharoitida maxsus chidamlilikni tarbiyalash uchun fiziologik poydevor paydo bo`ladi.

Chidamlilikni o`stirishga qaratilgan jismoniy yuklamalarga o`rtacha jismoniy rivojlanish darajasiga ega bo`lgan bolalar va o`smirlar tezroq moslashadilar. Jismoniy rivojlanish darajasi yuqori bo`lgan maktab o`quvchilarida tezlik va tezkorlik – kuch mashq-larini bajarish chog’idagi ishchanlik ularning jismoniy rivoj-lanish darajasi o`rtacha yoki past bo`lgan tengdoshlaridagiga nisbatan yuqoriroq bo`ladi. Jismoniy rivojlanish ko`rsatkichlari past bo`lgan bolalar va o`smirlar umumiy chidamlilikda bo`lgani-dek, maxsus chidamlilik jihatidan ham tengdoshlaridan ancha orqada bo`ladilar. Jismoniy ishchanlik qobiliyatining eng maqbul ko`rsatkichlari nuqtai nazaridan jismoniy rivoji o`rtacha bo`lgan bolalar ajralib turadilar. Jismoniy rivojlanish ko`rsatkichlari past yoki o`ta yuqori bo`lganlarda yurak – qon tomir tizimi, tayanch-harakat apparatiga xos funktsional nosozliklar ko`proq uchraydi. Sport bilan muntazam shug’ullanishning alohida jismoniy rivoj-lanish ko`rsatkichlariga ta’siri doim ham bir xil emas. Lekin, shubhasiz, jismoniy mashqlar organizmning shakllari va faoliya-tini takomillashtirishga yordam beradi.


Yüklə 1,76 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   59   60   61   62   63   64   65   66   ...   145




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə