Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatlarini o‘stirish



Yüklə 2,43 Mb.
səhifə14/19
tarix18.04.2022
ölçüsü2,43 Mb.
#85626
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19
boshlangich sinf matematika darslarida oquvchilarning fikrlash qobiliyatlarini ostirish

Echish: 10+3=13 10+13=23
Demak: Maktabda 23 ta bola navbatchilik qildi.
Murakkab masalalarni echishda 1 ta boglanish emas balki bir nechta boglanishlar boladi. Tarkibli masalada oqituvchi masala shartini beradi va uni qisqa yozuv bilan tushuntiradi.

Munira, Vasila, Siroj, Karim boqqa bordilar. Munira 6 ta yongoq Vasila undan 3 ta ortiq, Siroj 2 ta Vasilaga qaraganda 1 ta kam, Karim esa Sirojdan 3 ta ortiq yongoq topdilar.Karim nechta yongoq topgan.

M-4 ta yongoq, V-? M dan 3 ta ortiq yongoq, S-? V dan 1 ta kam yongoq. K-? S dan 3 ta ortiq yongoq

Karim topgan yongoqlar haqida nima deyiladi. Karim Sirojdan 3 ta ortiq yongoq topgan.

Echish: 3+2=5 ta- bu Vasila topgan yongoq. 5-1=4 ta - Siroj topgan yongoq 4+3=7 ta- bu Karim topgan yongoq.

Buyoqchi bir kvartirada 6 ta eshikni ikkinchi kvartirada 4 ta eshikni boyashi kerak. Buyoqchi qancha eshikni boyashi kerak?

.6+4=10 Demak, buyoqchi 10 ta eshikni bo‗yashi kerak.
Buyoqchi 10 ta eshikni boyashi kerak.U 7 ta eshikni boyadi. U yana nechta eshikni boyashi kerak?

Javob: 10-7=3 ta yana 3 ta eshikni boyashi kerak.
Bir boyoqchi 10 ta eshikni boyadi. Ikkinchi bo‗yoqchi esa undan 3ta ortiq eshikni boyadi.Ikkala buyoqchi nechta eshikni boyadilar.

10+3=13 ta 10+13=23 ta 10+(10+3)=10+13=23 ta
Demak, ikkala buyoqchi 23 ta eshikni boyaganlar. Javob:23 ta

Bir bidonda 7 l , 2- bidonda 1 -bidondagidan 3 l kam sut bor. Ikkala bidonda necha litr sut bor?.

  1. bidon-7 l




  1. bidon? - 1 -bidonda 3 l kam.


Echish: 7-3=4 7+4=11 7+(7-3)=7+4=11l

Javob: Ikkala bidonda 11 l sut bor;
Qizchada 3 ta, bolada 2 ta ortiq quyon bor. Ikkalasida nechta quyon bor. Qizchada 3 ta Bolada-? 2 ta ortiq

Echish: 3+2=5 ta 5+3=8 ta Javob: Ikkalasida 8 ta quyon bor.

Murakkab masalalarni echishda 4 bosqichga bulib orgatiladi. Birinchi bosqichda bolalar har bir topshiriqning manosini ozlashtirishlari va ularni bajarishni organadilar. Masalan:masalada nima haqida gapirayotganini tuzish nima ekanligini tushuntiradi. SHuningdek masalada nima haqida tasavvur qila olishlari, echilish rejasini tuzishni va h.k bilishlari zarur. Bu oquvchilarni egallash bosqichi masala echyotganida oquvchi har gal ozi topshiriqni aytishi va bajarishga orgatish jarayonida otadi.

Ikkinchi bosqichda bolalar topshiriqlar sistemasi bilan tanishadilar va ulardan masalalar echishda foydalanishni organadilar. Oquvchilar topshiriqlar yozilgan kartochkalarni oladilar.Har bir masala ustida ishlashda taxminan 6-10 darsda har bir topshiriqni bolalardan biri ovoz chiqarib oqiydi.Ularning bajarilishida fikr yuritish ham ovoz chiqarib otkaziladi.

Uchinchi bosqichda oquvchilar topshiriqlar sistemasini ozlashtirishlari va masalalar echishda ulardan mustaqil foydalana olishlari lozim. SHu maqsadda kiyingi 10-15 darsda masalalar echishda oquvchilar topshiriq kartochkalaridan foydalanishni davom ettiradilar. Biroq topshiriqni ichlarida oqiydilar mulohazani esa ovoz chiqarib oqiydilar. Bunday ish natijasida oquvchilar beixtiyor topshiriqlar sistemasini ozlashtiradilar.

Tortinchi bosqichda oquvchilar masala ustida topshiriqlarga muvofiq ravishda ishlash uslubi shakllanadi. Bu bosqichda kartochkalar bolalarga kerak bolmaydi.CHunki barcha topshiriqlar sistemasi ular tomonidan shunday ozlashtirganki, oquvchilar unga asoslanib ozlaricha tez fikr yuritadilar. Bu esa oquvchida masala ustida ishlash metodi shakllanganidan darak beradi. Kiyinchalik bu metoddan yangi turdagi masala ustida ishlash vaqtida ham matematik strukturali masalalarni echish usullarini umumlashtirib vaqtida ham foydalanadilar. Masala ustida ishlash umumiy metodini shakllantirayotganida oquvchi hamma bolalar ham bu metodni bir vaqtda egallay olmasliklarini kozda tutish kerak. Agar ba‘zi bolalarda kartochka bilan biroz ishlash etarli bolsa, bazi bolalar uchun 2- 3 oy kerak boladi. SHuning uchun bu umumiy metodni hali egallamagan bolalarning kartochkalaridan foydalanishlarni man qilish kerakmas. Biroq bu topshiriqlarni maxsus yod oldirish mutlaqo kerak emas, ular kop marta bajarilishi natijalarida beixtiyor ozlashtirilishi kerak.

Masala echish oquvchini shakillantirish uchun ikki ayirma bo‗yicha nomalum sonlarni topishga doir turli guruh proporsonal miqdorlar qatnashgan 1-turdagi masalalar taklif qilinadi va ijodiy xarakterdagi turli mashiqlar otkaziladi songra shu metodika boyicha ikki ayirma buyicha nomalum sonlarni topishga doir ikki turdagi masalalar kiritiladi.

Harakat bilan bogliq bulgan masalalar, yani tezlik vaqt masofa kabi mulohazalar 3-sinfda qaraladi.

Harakat bilan bogliq bolgan masalalarni echishga tayyorgarlik ishi bolalarning harakat haqidagi tasavvurlarini umumlashtirishni yangi miqdor tezlik, vaqt, masofa kabi miqdorlar orasidagi boglanishlarni ochib berishni kuzda tutadi. Boalarni harakat haqidagi tasavvurlarni umumlashtirish maqsadida transport harakatini kuzatish boyicha maxsus ekskursiyalar otkazish foydali. SHundan song harakatni kuzatishni sharoitida otkazish mumkin, bunda harakatni bolalarning namoyish qiladilar. Ekskursiya paytida ham sinfda ishlayotganda ham bir jismning yoki ikki jismning bir biriga nisbatan qiladigan harakati kozda tutiladi. Masalan:Bir jism tez yoki sekin harakat qilishi toxtashi, togri chiziq yoki egri chiziq boylab harakat qilish mumkin. Ikki jism bir biriga harakat qilishi mumkin. Bunda ular bir biriga yaqinlashadi, bir biridan uzoqlashgan holda qarama qarshi tomonlariga harakat qilishi bir yonalishda harakat qilishi mumkin.Sanab otilgan vaziyatlarida sinfda kozatilayotganda chizmalar qanday chizilishini bolalarga korsatish lozim. Masofani kesma bilan belgilash kelishilgan jonash oxiriga etib borish va h.k.Joylarni kesmada yo nuqta va tegishli harf bilan yoki chiziqcha yoki bayroqcha bilan belgilanadi. Harakat yonalishi strelka bilan korsatiladi. Masalan: 2 jismning uchrashma harakati quyidagicha tasvirlanadi.

Bu erda kesma chizmalar uchrashguncha bosib otiladigan masofani, bayroqcha uchrashuv joyini A va B nuqtalar jismlarning yolga chiqqan manzillarini strelka harakat yonalishini belgilaydi. Teskari mashqlarni bajarish ham foydali berilgan chizma boyicha tegishli harakat bajariladi. Tezlik bilan tanishtirilayotganda oquvchilarning ozlari yayov yurganlaridagi tezliklarni topish ishini tashkil qilish maqsadga muvofiqdir. Buning uchun holida sport zalida yoki yopiq yolka chizish mumkin. Yolakni 10 m dan qilib masofalarga boyab chiqish kerak, bunda har bir oquvchi qancha yol bosganini topish qulay buladi. Oqituvchi yolakdan 4 min davomida yurishni taklif qiladi. Oquvchilarning ozlari qancha yuriganliklarini belgilab qo‗ygan. 10 min belgilar

boyicha oson topa oladiar. Darsda har bir oquvchi 1 minda qanday masofa bosganini hisoblay oladi. Oqituvchi oquvchi bir minutda bosib otgan masofaning tezligi deyishini aytadi. Oquvchilar ozlarini tezliklarini aytadilar. Songra u oqituvchi bazi transport turlarining tezligini aytadi.

Oquvchilarning ozlarining tezliklarini aytadilar, songra oqituvchi bazi transport turlarining tezligini aytadi. Bu malumotlarni oquvchilar oz lugatlariga yozib quyishlari va kelgusida masalalar tuzishda foydalanishlari mumkin. Keyin bu bilimlarga tayangan holda tezlik, vaqt masofalarning shu jumladan tortinchi proporsionalni topishga doir proporsional bolishga doir yana ikki ayirmaga kora nomalum sonlarni topishga doir tezlik, masofa, vaqt miqdorlari qatnashgan masalalarni echishadi. Bu masalalar ustida ishlayotganda chizma korinishidagi illyustrasiyadan koproq foydalanish kerak, chunki chizma masalada aks etib masalalar ustida ishlayotganda chizma korinishdagi ilyustrasiyadan koproq foydalanish kerak, chunki chizma masalada aks ettirilgan hayotiy vaziyatni koz oldiga keltirishga yordan beradi. YUqorida sanab otilgan masala turlari bir vaqtda 3 sinfda uchrashma harakat va qarama-qarshi yonalishdagi harakatga doir masalalar ham kiritiladi. Bu masalaniing har biri berilgan sonlar va izlanayotgan songa bogliq ravishda 3 ta turda boladi.

1-jismlarning har birining tezligi va harakat vaqti beriigan izlanuvchi son- masofa 2-tur jismlarning har birining tezligi va masofa berilgan. Izlanuvchan son- harakat vaqti. 2- tur- masofa jismlardan birining tezligi harakat vaqti berilgan izlanuvchi son-ikkinchi jism tezligi.

Uchrashuvchi harakatga doir masalalarni kiritishga tayyorgarlik maqsadida ikki jismning bir vaqtdagi harakati haqida bolalarda togri tasavvur hosil qilish juda muxim. Oquvchilarga buni anglashlari uchun quyidagilarga oxshash masala savollarini kiritish kerak.

1. Ikki shahardan bir biriga qarab ikkita teploxod suzib ketdi. Va ular 3 soatdan song uchrashdilar. Har bir teplohod uchrashguncha yolda qancha vaqt bolgan?

  1. Qishloqdan shahargachaga qarab yolovchi yolga chiqdi.Va yolovchi 30 minutdan song uchrashdi. Yolovchi uchrashuvgacha yolda qancha vaqt blgan. Sodda masalalarni echish yoli bilan murakkab masalarni echish orgatiladi.

  1. Oquvchilar bir tup pomidordan ikki kg. Ikkinchisidan birinchisiga qaraganda bir kg ortiq pomidor terishdi. Oquvchilar ikkinchi tupdan qancha pomidor terishdi?

1 tup-2 kg
2 tup-? 1 kg ortiq

Yüklə 2,43 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə