Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatlarini o‘stirish



Yüklə 2,43 Mb.
səhifə16/19
tarix18.04.2022
ölçüsü2,43 Mb.
#85626
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19
boshlangich sinf matematika darslarida oquvchilarning fikrlash qobiliyatlarini ostirish

Arifmetik masalalar echish jarayonida o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatlarini ostirish. Masalalar echish matematikada oqitishni muxim tarkibiy qismidir. Masalalar echmasdan matematikani ozlashtirishni tasavvur ham qilib bolmaydi. Masalalar echishida nazariyani amaliyotga tadbiq qilinishi haqida fikr yuritishida natural sonlar arifmetikasini organish maqsadga muvofiq masalalar va amaliy ishlar sistemasi asosida tuzilgan. Arifmetik amallarning mazmunini amallar orasidagi boglanishlarni amalda qollanishlarni bilan natijalar orasidagi baholashlarni ochib berishda har xil miqdorlar orasidan baxolashlar bilan tanishishiga echish va ular haqida fikr yuritish katta axamiyatga ega boladi.

Sodda va murakkab masalalarni fikrlash qobiliyatini rivojlantirishning foydali vositasi bolib odatda oz ichiga yashirin malumotni oladi. Masalalarni echishda predmetga bolgan qiziqishni rivojlanadi. Umuman mustaqillik, erkinlik, talabchanlik, mexnatsevarlik maqsadga muvofiqdir.

Qoshish va ayirishga orgatish 1 sinfda matematika oqitishning asoslaridan biridir. Bolalar bogchasida asosiy tayyorlov ishlari olib boriladi. Bolalar arifmetik masalalarni echib, hisoblash malakalarini egallab boradi. Bu arifmetik masalalarning manosini tushunishiga hamda unga ongli ravishda yondoshishlar, xatoliklar natija hamda amallar komponenti orasidagi ozoro boglanishlarni aniqlashga imkon beradi. Maktabgacha tarbiya yoshdagi bolalar bir amalli oddiy masalalarni, yani narsalar ustida ish bajarishdan qoshish ayirishdan bevosita kelib chiqadigan (qoshdik, kopaydi, ayirdik, kamaydi) arfmetik masalalarni echadilar.

Bular yigindi va qoldiqni toipishga qaratilgan masalalardir. Bolalarga katta son kichik sonlarni qoshish hollari bilan tanishtiriladi. Ularni avval 1 soni qoshish va ayirish keyinroq 2 va 3 sonlarni qoshish va ayirishga orgatib boriladi. Masalalar echish bolalarga avvolo mukammal matematik tushunchalarni shakllantiradi. Fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Oylash masalalarni hayotga tatbiq eta olish, har bir amaliarni manosini tushunishdan iboratdir. Qoshish amallariga doir masalalar echishiga toplam elementlarini birlashtirish natijasida belgilarni aniqlaydilar amaliarni nomalum komponenti (nomalum qoshiluvchi, kopayuvchi, boluvchi) topishga doir masalani echayotib bolalar arfimetik amallarni komponentlari va orasidagi boglanishni ozlashtiradilar. Masalalar konkret material bolib, ular yordamida oquvchilar yangi bilmlar vujudga keladi va mavjud bilmlar tadbiq qilish mobaynida mustahkamlanib boriladigan holda nazariyani amaliyot bilan oqitish tushuntirish bilan boglab olib borish imkonini beradi. Arifmitik masalalar echish oquvchilar kundalik hayotida har kungi oquv zarur bolgan amaliy fikrlarini vujudga keltiradi. Hayotdagi harid qilingan narsaning narxini korishgan narxini olgan narsalarni narxini, ishga kech qolmaslik uchun uydan qachon chiqqanligi haqida fikr yuritiladi. Oquvchilarni yangi bilimlar bilan tanishtirish uchun masalalardan keng foydalaniladi. Masala tuza bilish konikmasi uning tuzilishini ozlashtirib olish uchun zamin yaratadi. Bolalar masala tuzish bilan 2 yoki 3 mashgulot otganidan song tanishadilar ular masalada shart va savol borligini bilib oladilar. Masala shartini kamida 2 ta son bolishligi alohida takidlanadi. Oqituvchi bolalarga masalani nima haqida gapirishini sozlab beraman, siz bolsangiz men aytgan narsalarni hammasini chap tomoniga 3 ta olma ong tomoniga 4 ta olma qo‗ydim. Stolga hammasi bolib nechta olma qo‗yildi. Bolalarga tarbiya berishda ham maqsadli malakalarni roli katta masalalar oquvchilarni fikri doiralarni kengaytirishiga yordam beradi. Masalalar echish haqida fikr yuritish natijalarida shunday masalalar tarkib topadi. Masalalarni tinglashni organish va uni mustaqil oqib ozlashtirishdan boshlanadi. Masala shartini yaxshiroq ozlashtirish maqsadida har bir oquvchi masala matnini mustaqil oqib chiqishi zarui bolishi uchun ularga masalani oldin ovoz chiqarmay

oqishini songra esa tovush chiqarib ifodali oqishni taklif qilish kerak.Masalani ifodali oqishda sonni malumotli va masalani echish uchun muhim ahamiyatga ega bolgan elementlari tovush bilan ajratib olishlari uchun fikr yuritishlari orgatiladi. Oquvchi masalani echish mobaynida kop matematika fikrlash son, arifmetik amallar, amaliarni bajarish tartibi haqida fikr yuritadilar, oquvchilar masalalar echish orqali oquvchilar bilan va tarbiya sohasida muhim bolgan fikrlar bilan tanishadilar. Kop masalalarning mazmunida bolalarni va kattalarning mehnati mamlakatimizning xalq xojaligi mexanika fan va madaniyatida erishgan yutuqlari haqida fikr yuritadilar.

Masalalar echish haqida fikr yuritish aqliy rivojlanishiga ancha ijobiy tasir korsatadi chunki u aqliy operasiyalarni analiz va sentez, taqqoslash umumlashtirishni talab etadi. Oquvchi istalgan masalani echayotganda analiz qiladi savolini masala shartida fikr yuritadi. Oquovchilar masala echish orqali izlanayotgan sonlar orasidagi boglanishlarini aniqlash uchun fikr yuritadilar. Masalalar echish mobaynida oquvchilar egallashi lozim bolgan belgilar sonlar va izlanayotgan son orasidagi masalalar ustida ishlashga doir oquvchilarni avval bir turdagi masalalarni echishga songra boshqa turdagi masalalarni echishga fikr yutita olib negaki masalalar echish jarayonida berilgan sonlar va nomalum son orasidagi boglanishni aniqlash buning aloxida arifmetik masalalarni tanlashni organadilar. YAni masalada arfimetik amalni tanlashga otish uchun fikr mulohaza yuritiladi. Masala echish ogzaki yoki yozma ravishda bolishi haqida fikr mulohaza yuritadilar ogzaki echishda tegishli arfimetik amallar va tushuntirishlar ogzaki bajariladi. Boshlangich sinflarda echiladigan masalalarni deyarli yarmi ogzaki bajarilishi kerakligi haqida mulohaza qiladilar. Masalalar echish oquvchilarda masala mazmuniga chuqurroq qarash haqida berilgan sonlar va izlanayotgan va orasidagi boglanishni har tomonlama fikrlash qobiliyati rivojlantiradi. Oquvchilarni mustaqil masalalar echishiga orgatishning bir qancha bosqichini korsatamiz.

      1. bosqich masala oquvchining yonaltiruvchi savollar buyicha echiladi va bu echish doskada va daftarga bir vaqtda bajariladi.

      2. bosqich masala shartini oqituvchi rahbarligida analiz qiladi va echish rejasini tuziladi. Echishni oz doirasiga yozilmaydi ogzaki aytilmaydi ham. Oquvchilar esa uni mustaqil fikr yuritib boradilar.

      3. bosqich oqituvchi raxbarligida masala faqat analiz qiladi. Echish rejasi va echishning ozini oquvchilar mustaqil boglaydi.

      4. bosqich masalani oquvchining hech bir yordamisiz mustaqil echish uchun fikr yuritadilar. Oquvchilarga masalalar echish masalani tarkib toptirishga ijodiy harakatlari masalalar haqida fikr yuritishi maxsus ahamiyatga ega boladi. Masalalar echish mobaynida iqtisodiy tarbiya berish ham amalga oshiriladi. Iqtisodiy fikrlash va bilish ozoro muhim aloqadorlikdadir. Masalan 1 ta sigir 1 yilda 1 ta dan bolalaydi. Bolalari ham 3 yoshga tolgach bolalaydi. Agar tugilgan buzoqlar bilan toldirilib borilsa va hech qanday talofatlar yuz bermasa 10 yilda sigirlar soni qanchaga etishini hisoblang.


Yüklə 2,43 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə