Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatlarini o‘stirish



Yüklə 2,43 Mb.
səhifə9/19
tarix18.04.2022
ölçüsü2,43 Mb.
#85626
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19
boshlangich sinf matematika darslarida oquvchilarning fikrlash qobiliyatlarini ostirish

Og‘zaki masalalar. Oldingi qilingan ishlar korsatma materialsiz masala ( ogzaki masala ) tuzishga otish uchun imkoniyat yaratadi. Ogzaki masala tuzishiga shoshilmaslik kerak. Bolalar odatda masala sxemasini oson ozlashtirib oladilar. Unga ergashib darhol hayotdagi haqiqatni notogri ifodalaydilar bunda masalaning asosi hisoblangan miqdoriy munosabatlar mantiqini tushunmaydilar. Bajarilishi lozim bo‗lgan harakatning mazmunini yaxshi ozlashtirib olgandan keyin bolalar oz tajribalari asosida tuzulgan masalalarni ham echa oladilar. Xilma xil mazmundagi masalalar tevarak-atrof haqidagi bilimlarni aniqlash va mustahkamlashga yordam beradi, ularni boglanishi va munosabatlarni aniq otashga, yani hodisalarni ozaro boglanish va ozaro bogliqlari bilan idrok etishga orgatadi.

Oqituvchi bolalarni masalalar tuzishga orgata borib, songa oid material hajmi belgilaydi. Bolalar masalalarni hayotiy munosabatlarni togri aks ettirishlarni kuzatib borish kerak.

Bolalarni arfmetik amallarni ifodalashga ogatish. Bolalar masala tuzilishini, masalalarni mustaqil tuzishni savollarga togri javob berishni organib olganlaridan keyin ularni arifmetik amallarni ifoda etishga orgatish mumkin. Bolalar: « Masalani echish uchun nima qilish kerak?» «Siz masalani qanday echdingiz?» - kabi savollarga javob beradilar. Bunda maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarda muhokama qilish, harakatlarni asosli tanlab olish hamda olingan natijani tushuntira olish konikmasini ostirish muhimdir. Ishni shunday tashkil etish kerakki, bunda bolalar biirinchi sinfda masala echishda foydalanadigan usullarni egallab olsinlar. Masala muayyan sxema asosida taxlil qilinadi. Namunaviy savollar:

"Masalada nima haqida gapiriladi? Nima deyilgan?

Nechta? (masalada berilgan sonlar ajratib olinadi, ular ortasidagi munosabatlar aniqlanadi)

Biz nimani bilamiz? ( nima malum)
Biz nimani bilmaymiz? (nima nomalum?) Masalani echish uchun nima qilish kerak? Narsalar soni kopaydimi yoki kamaydimi?

SHunday qilib masalani echish uchun nima qilish kerak? ".
Bolalar ifoda tuzib masala savoliga toliq javob beradilar hamda echimning togriligini tekshiradilar. Mashgulot oxirida muayyan harakat qanday miqdoriy ozgarishlarga olib kelganini natijada miqdor kopayganini takidlash zarur. Har bir bola masalani takrorlash, uning elementini ajratib olish tanlangan harakatini tushuntirish konikmasini egallab olishikerak. Yigindini topishga bitta mashgulot bagishlanadi, song bolalar qoldiqni topishga yani hisoblash harakatlarini ifoda etishni organadilar.

Masalani tahlil qilish ham qoshish amalini ifoda etishdek otiladi. Oqituvchi oxirida: " 6 dan 1 ni ayirsak 5 qoladi"deydi... Bolalar hisoblash ifodasini takrorlaydilar oqituvchi ularga endi hamma vaqt qaysi sondan qaysi sonni ayirish kerakligini sozlab berishlarini aytadi.Bolalarning nima uchun ayirish kerakligini va ayni harakat qanday miqdoriy ozgarishiarga ( soni kamaydi)olib kelgani tushunib olishlari muhimdir.Bolalar maktabda qollaniladigan arifmetikaga doir atamalarni organib olishlari kerak.

Bolalarga dastlabki qadamidanoq " qoshish" " ayirish" " hosil boladi" teng boladi sozlarini orgatib borish kerak.Bolalarning har bir harakatining mazmunini shuningdek harakatlar ortasidagi bogliqlikni anglab olishlari uchun qoshish va ayirishga oid masalalarni muntazam ravishda taqqoslash zarur.Bu ularning farqini yaxshiroq tushunish va tegishli harakatlarini farq qiladigan kiyinroq esa biri ikkinchisiga oxshash maslalarni taqqoslash uchun kerak boladi.

Masalan: Bolalar bir konvertdagi kvadratlar sonini aniqlaydilar, songra konvertlardan bitta kvadrat oladilar ayrim hollarda esa konvertga bitta qoshadilar. SHunday qilib ular qoshish va ayirishga oid masala tuzadilar Masalalar nimasi bilan bir biriga oxshash va bir biridan nimasi bilan farq qilishini aniqlaydilar. Oqituvchi savollar beradi:

" Birinchi va ikkinchi maslalarda nimalar togrisida gapirilayapti? Nima malum?

Nimani bilish kerak?
Birinchi masalani echish uchun nima qilish kerak? Ikkinchi masalanichi?

Nima uchun?
Qaysi masalalarda natija ( yigindi) koproq chiqadi? Qaysi birida kamayadi?

Nima uchun?

Birinchi masalada biz bitta kvadrat qoshdik, kvadrat kopaydi- biz qoshdek, ikkinchi masalada biz bitta kvadratni oldik konvertdagi kvadratlar kamaydi"- deb javoblarni umumlashtiradi.

Keyinchalik bolalar mustaqil ravishda bir sonni ikkinchi songa qoshish yoki bir sondan ikkinchi sonni ayirishga oid masalalarni tuza oladilar. Bolalar etibori masala savolining u yoki bu amaliy harakat bilan aloqasini aniqlashga qaratiladi. Qoldiqni topishga oid masalalar hamma vaqt bir xil savolga (qancha qoldi?) ega bolishi bilan farq qiladi. CHunki ayirishga oid oddiy masalalarni echish bolalarda qiyinchilik tugdirmaydi. Qoshishga oid masala savolida masala shartida bayon etilgan yoki undan kelib chiqadigan harakat aniq aks ettirilishi shart. Odatda bolalar masala rejasini tezda ozlashtirib olib savolni tuzadilar. Qancha boldi? Ularni tasvirlangan harakatlarni aks ettirib yanada aniqroq ifodalar qidirishga undash kerak:

  • Nechta sovga qilishdi?" "Nechta qoyishdi" " Nechta otiribdi" " Nechtasi sayr qilayapti?"

  • Nechta bola hovlida o‗ynayapti" va hakozo.


Testlardan ham oquvchilar bilimlarini ozlashtirishlari va hayotiy masalarnti tezkorlik bilan qollash fazilatlarini shakllantirishda foydalanish mumkin.

Masalan, 1-sinf uchun quyidagi testlarni qollash mumkin 1-5-gacha bolgan sonlarni raqamlash

  1. Tushirib qoldirilgan sonni belgilang. 1 2 3 ... 5.


a) 2 b) 4 d) 3


  1. 3 sonining oldi qoshni sonnni belgilang. a) 2 b) 4 d) 1

  2. 5 sonining oldi qoshni sonini belgilang.

a) 2 b) 4 d) 1


  1. Agar bir son ikkinchi sondan kichik bolsa, qaysi belgi qoyiladi? a) = b) < d) >

  2. Agar bir son ikkinchi sondan katta bolsa, qaysi belgi qoyiladi? a) = b) > d) <

  3. Qoshish belgisini toping. a) - b) + d) =




  1. Sonni orttirish uchun qaysi amal bajariladi?


a) qoshish b) ayirish


  1. Sonni kamaytirish uchun qaysi amal bajariladi?


a) ayirish b) qoshish
1-5 gacha bolgan sonlarni qoshish va ayirish


  1. Ifodalar togri bolishi uchun katakcha orniga mos sonni yozing. 4 + 2 = ...

a) 6 b) 2 d) 1


  1. Ifoda togri bolishni uchun katakcha orniga mos sonni yozing.


... + 3 = 5
a) 4 b) 2 d) 8


  1. Javobi togri bolgan misolni belgilang. a) 4-3 = 1

b) 5 - 2 = 1 d) 3 - 2 = 5


  1. Javobi togri bolgan misolni belgilang. a) 2 + 1 = 5

b) 3 + 2 = 5 d) 4 + 2 = 5


  1. Sonlar tartibi togri yozilgan qatorni belgilang. a) 1247689 10 35

b) 123456789 10


  1. Ifoda togri bolishi uchun katakcha orniga mos son qoying. .


... + 2 = 4

5-2 = ...
a) 1 b) 4 d) 3


  1. Javobi togri bolgan misolni belgilang. a) 2 + 3 = 5

b) 5 - 4 = 2 d) 4 - 2 = 8


  1. Togri ifoda tuzing. Javobi qaysi? olma rasmi bor. a) 3 b) 5 d) 4

  2. Rasmda nechta qora koptokchalar bor? 6-10 gacha bolgan sonlarni raqamlash

I. 7 sonidan keyin keladigan sonni belgilang. a) 6 " b)8 d)9

2.8 sonidan oldin keladigan sonni belgilang. a) 9 b) 7 d) 10

  1. 7 va 9 sonlaning ortasida joylashgan sonni belgilang.


a) 5 b) 8 d) 10

  1. Qaysi sonlar tushirib qoldirilgan? 1 2 ... 4 5 6 9

a)4,5,7 b) 2, 6, 8 d) 3,7,8


  1. Sonlar tartibi togri yozilgan qatorni belgilang. a) 12357698 10

b) 1347659 10 82 d) 123456789 10


  1. Eng katta sonni belgilang. a) 3 b) 8 d) 9




  1. Eng kichik sonni belgilang. a) 5 b) 8 d) 1




  1. 6 sonidan oldin keladigan sonni belgilang. a) 5 b) 4 d) 7

  2. 8 va 10 sonlarining ortasida joylashgan sonni belgilang.


a) 9 b) 4 d) 8


  1. Javobi togri bolgan misolni belgilang. a) 5 + 4 = 9 b) 8 - 2 = 5 d) 10 - 4 = 5

a) 4, 7 b)4,5 d)5,8
12. 10 sonidan oldin keladigan sonni belgilang. a) 9 b)6 d)7

6-10 gacha bolgan sonlarni qoshish va ayirish


  1. Javobida 10 soni hosil bolgan misolni belgilang. a)5 + 4 b)8 + 2 d)8-2

  2. Tenglik togri bolishi uchun bosh kataklar orniga mos sonlarni yozing. 1)... + 2 = 9

a) 4
b)7
d)6
2) 3 + ... = 8
a) 5 b)3 d)4


  1. Javobida 10 soni hosil bolgan misolni belgilang. a)3 + 3

b) 4 + 6 d)5 + 4


  1. Tenglik togri hosil bolishi uchun nuqtalar orniga amal belgilaridan mosini qoying.

10...9 = 1
a) = b) - d) +


  1. Javobida 9 soni hosil bolgan misolni belgilang. a)3 + 4 b)4 + 4 d)4 + 5

  2. Javobida 8 soni hosil bolgan misolni belgilang. a)4 + 6 b)4 + 3 d)7+l

  3. Tenglik togri hosil bolishi uchun nuqtalar orniga amal belgilaridan mosini qoying.

8...4 = 4
a) + b) - d) <
6...2 = 4
a) - b) + d) =

  1. Javobida 6 soni hosil bolgan misolni belgilang. a)9-3 b)9-2 d)9-4

  2. Javobida 1 hosil bolgan misolni belgilang. a) 7 - 2 ;b) 8 - 7 ; d) 10 - 3

  3. Bosh kataklar orniga mos sonlarni yozing. 1)...-9 = 1

a) 10 b) 8 d) 3
2) 8 - 2 = ...
a) 4 b)6 d)3


  1. Javobida 3 soni hosil bolgan misolni belgilang. a)9-4 b)9-3 d)9-6

  2. Javobida 7 soni hosil bolgan misolni belgilang. a)6 + 3b) 10 - 4 d)9-2

    1. sinf dasturi asosidagi, qisqartirib tuzgan test savollari taqdim qilinadi:




  1. Qaysi variantda besh xonali sonlar yozilgan? a) 345, 25,101,1406,10000

b) 1,16, 5045,19456 v) 56451, 25643, 45650


  1. Qaysi variantda misollar togri echilgan?


a) (1206 + 125) - 4- 5 = 1311 6:4- (300 + 15) = 306 45 : 5 + 72 : 8 = 18 1645 - 345
+ 465 = 810
b) (1206 + 125) -4- 5 = 2650 36 : 4 - (300 + 15) = 18 45 : 5 - 72 : 8 = 18
1645 - 345 + 465 = 810 v) (1206+125)-4* 5 = 1311 36 : 4 + (300 + 15)=324 45 : 5
+ 72 : 8 = 18 1645 - 345 + 465 = 1765


  1. Qaysi variantda tenglama togri echilgan? a) x-345 = 125 x = 345 + 125 x = 470

Tekshiramiz: 470 - 345 = 125 125 = 125
b) x - 345 = 125 x = 345 -125 x-480
Tekshiramiz: 480 - 345 = 125

125 = 125 v) x - 345 = 125

x = 345 + 125 X = 940 Tekshiramiz: 940 - 345 = 125 125 = 125


  1. Qaysi qatorda misollar togri echilgan?




  1. 1 dm + 1 dm = 4 dm 10 sm - 2 sm = 8 sm


20 mm -12 mm = 8 mm


  1. 1 dm + 1 dm = 2 dm 10 sm - 2 sm = 8 sm


20 mm -12 mm = 8 mm v) 1 dm + 1 dm = 2 dm 10 sm - 2 sm = 8 sm 20 mm -12 mm = 13 mm

  1. Qaysi qatorda uchburchakning perimetri togri hisoblangan?


b) R=3 sm+4 sm+2 sm=10 sm v) P=3 sm+4 sm+2 sm = 9 sm


  1. Qaysi variantda katta va kichik belgilari togri qoyilgan? a) 164500 > 25645 10000 > 9986 95609 < 168703

b) 164500 > 25645 1000 = 9986 95609 > 168703
v) 164500 = 25645 10000 < 9986 95609 < 68703
9. Qaysi variantda xona birliklari togri yozilgan?


  1. 2376 = 2 minglik 3 yuzlik 7 onlik 6 birlik


6732 = 6 minglik 7 onlik 3 yuzlik 2 birlik
147 = 1 minglik 4 onlik 7 birlik
4058 = 4 minglik 5 onlik 8 birlik


  1. 2376 = 2 minglik 3 yuzlik 7 onlik 6 birlik


Yüklə 2,43 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə