Chet el adabiyoti



Yüklə 410,48 Kb.

səhifə1/18
tarix26.11.2017
ölçüsü410,48 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA'LIMI VAZIRLIGI 

  

 AJINIYOZ  NOMIDAGI NUKUS DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI 



  

  

  



                      O`ZBEK ADABIYOTI KAFEDRASI 

  

  



  

  

  



  

  

  



  

 "CHET EL  ADABIYOTI TARIXI" 

  

 FANIDAN MA'RUZA MATNI 



  

  

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

  

  



  

  

 NUKUS - 2011 



  

 



 

 



 

 

1-mavzu: 



           

 

 



KIRISH. YUNON ADABIYOTI 

                         

 

 

 

   REJA: 

 1. Antik madaniyat va adabiyotning tarixiy axamiyati 

  2.   Mif va afsonalarning paydo bulishi 

 3. Kadimgi yunonlarning diniy tasavvurlari 

  

  Antik adabiyot. Eng kadimiy adabiy yodgorliklar. Mifologiya. Yunon adabiyoti. 



Folklor. Didaktik epos. Lirika. Tragediya. Komediya. Nasr. 

  Ellinizm  davri  adabiyoti.  Lirika.  Dostonlar.  Nasr.  Roman.  Bukolikalar. 

Idilliyalar. "Yangi" komediya. 

  Rim  adabiyoti.  Lirika.  Nasr.  Drama.  Komediya.  Avgust  asri  adabiyoti.  Rim 

adabiyotining  "oltin  davri".  Bukolikalar.  Georgikalar.  Kasidalar.  Nomalar. 

Dostonlar. 

  

 I.  Antik  jamiyat  -  insoniyat  rivojlanishining  aloxida  boskichi  sifatida.  Antik 



jamiyatning rivojlanish boskichlari. Antik adabiyot va madaniyatning istiklol davri 

uchun tarixiy axamiyati. 

 Antik  dunyo  bilan,  xususan  Misr,  Bobil,  Yunoniston  kabi  mintakalar  bilan 

Markaziy Osiyoning madaniy alokalari. Ipak yulining kup kismi mamlakatimizdan 

o'tishi  hunarmandchilik,  savdo-sotiqning  erta  va  keng  rivojlanishiga  olib  keldi. 

Antik dunyoning jahon madaniyatiga ta'siri, uni o'rganish manbalari. Adabiyot va 

yodgorliklarning saqlanishi, tarjima va qo'llanmalar. 

 Qadimda  yunon  qabilalarining  vujudga  kelishi.  Yunon  folklori:  mehnat  va 

marosim  qo'shiqlari,  dehqonchilik  qo'shiqlari,  to'y  va  ziyofatlarda  aytiladigan 

qo'shiqlar, ertaklar, maqol va matallar, topishmoqlardan iboratligi yunon xalqining 

anchagina boy va rang-barang og'zaki adabiyoti bo'lganidan dalolatdir. 

 Yunon mifologiyasi ming yillik tarixga ega. 

 Xalq  og'zaki  ijodining  mahsuli  bo'lmish  mif  va  afsonalar  kishilarning  zaif 

tomonlarinigina  emas,  balki  ularning  kuch-qudrati  va  orzu-armonlarini  ham 

fantaziya asosida tasvirlaydi, mujassamlashtiradi, u adabiyot va san'atning ravnaq 

topishiga zamin tayyorlaydi. 

 Mif  va  afsonalar  uchun  yaxshilik  bilan  yomonlik,  nur  bilan  zulmat  o'rtasidagi 

kurash  xarakterlidir.  Kishilar  yaxshilik,  baxt-saodat,  quyosh  nuri  va  issiqlikni 

yomonlik,  baxtsizlik,  zulmat  va  dahshatli  sovuqqa  qarama-qarshi  qo'yib,  baxt 

o'lkasi,  baxtsizlik  o'lkasi  degan  miflarni  yaratganlar.  Tabiatda  ulug'  va  foydali 

kuchlar  -  quyosh  va  suv  abadiy  bo'lgan  o'lka  hamda  ofat  keltiruvchi  kuchlar  - 

zulmat va kulfat abadiy bo'lgan o'lka bor deb hisoblaganlar. Ko'pchilik mifologik 

obrazlar mana shu ikki o'lka va ular o'rtasidagi kurash fonida gavdalanadi. 

 Barcha  xalqlarning  tarixida  bo'lgani  kabi  yunon  adabiyoti  ham,  muqarrar,  miflar 

zaminida  yuzaga  kelgan.  Kollektiv  ijod  natijasida  maydonga  kelgan  miflar  va 

afsonalar  kishilarning  tabiat  haqidagi  tushunchalarini  ifoda  etgan.  "Koinotning 

chaqmoq,  momaqaldiroq,  zilzala,  bo'ron,  to'fon,  yong'in,  oy  va  quyosh  tutilishi 



 

 



 

kabi  hodisalari  qurshovida  yashagan  ibtidoiy  odam,  bu  hodisalar  sababini 

anglamasdan,  tabiatdagi  bu  o'zgarishlarga  ilohiy  ma'no  bergan.  Bugun  borliqni 

ins-jinslar,  dev-parilar  va  boshqa  turli-tuman  mahluqlar  makoni  tarzida  tasavvur 

etgan, ular haqida diniy afsonalar yaratgan. 

 "O'zbek tilining izohli lug'ati"da bu so'zlar quyidagicha izohlangan: 

 MIF  -  Xudolar,  afsonaviy  qahramonlar,  dunyoning  yaratilishi  va  yer  yuzida 

hayotning paydo bo'lishi haqidagi qadimiy xalq rivoyatlari, afsona. 

      

     MIFOLOGIYa - 1.  Miflar haqidagi fan. 



                    2. Biror xalqning miflari, afsonalari majmui  

 ("O'zbek tilining izohli lug'ati", I tom, Moskva, 1981, 468-bet). 

 Biz  bu  ta'rifni  butunlay  rad  etmagan  holda,  unga  bir  oz  o'zgartirish  kiritish 

tarafdorimiz.  Ajdodlarimizning  dunyo  tuzilishi  to'g'risidagi  tushunchalari,  tabiat 

va  kishilik  jamiyatida  sodir  bo'layotgan  barcha  hodisalarni  tushuntirishga 

intilishlari  miflarda  o'z  aksini  topgan.  Shu  bois  ham,  miflardagi  xudolar,  ma'bud 

va  ma'budalar  obrazlariga  ajdodlarimiz  tomonidan  yaratilgan  ilk  badiiy  obrazlar 

sifatida qarashimiz kerak deb hisoblaymiz. Ular bu obrazlar orqali adolat, haqiqat 

va ezgulik kabi fazilatlarni ulug'laganlar. Keyinchalik xudolar obrazi jamiyatdagi 

voqelik  bilan  uyg'unlashtirilgan,  unga  yaqinlashtirilgan.  Bu  esa  xudolar,  ma'bud 

va ma'budalar obrazlarining xayoliy emasligini ma'lum darajada tasdiqlaydi. Ya'ni 

miflar  shunchaki  xayol  mahsuli,  kishilarning  tabiat  hodisalari  oldidagi  o'z 

ojizligini tan olish emas, balki insoniy fazilatlar ulug'langan, kishilarning orzulari 

ifodalangan,  kishilarni  hayotni  sevishga,  har  qanday  ishda  g'olib  chiqishga 

yo'llovchi va insonning kuch-qudratini ulug'lovchi ilk asarlardir. 

 Yunon  miflari  hali  yunonlar  xat-savodni  bilmagan  vaqtlaridayoq  yaratila 

boshlangan, asrlar davomida sekin-asta tartibga kelgan, og'izdan-og'izga, nasldan-

naslga o'tgan va hech qachon alohida bir kitob shaklida yozilmagan. Miflarni biz 

qadimgi  yunon  adiblaridan  Gesiod  va  Xomerlarning,  yunon  dramaturglari  Esxil, 

Sofokl,  Evripid  hamda  ancha  keyinroq  yashagan  yozuvchilarning  asarlarida 

ko'ramiz.  Shuning  uchun  ham  yunon  miflarini  har  xil  manbalardan  to'plab,  bir 

tizimga yig'ishga to'g'ri kelgan. 

 Miflarda  hikoya  qilinishicha,  yerda  dastavval  dahshatli  mahluqlar:  DEVlar, 

oyoqlari  o'rnida  bahaybat  ilonlar  bilanglab  turgan  GIGANTlar,  kattaligi  tog'day 

YuZ-QO'LLIKlar,  peshonasi  o'rtasida  bittagina  chaqchaygan  ko'zi  bor  vahshiy 

KIKLOP  (SIKLOP)lar,  Yer  va  osmonning  dahshatli  bolalari  -  qudratli TITANlar 

yashagan.  Yunonlar  GIGANTlar  va  TITANlar  obrazida  tabiatning  yovuz 

kuchlarini  gavdalantirganlar.  Miflarning  hikoya  qilishicha,  oqibat  natijada 

tabiatning bu yovuz kuchlari dunyoda tartib o'rnatgan va unga hukmronlik qilgan 

Chaqmoq,  Chaqar  va  Bulut  quvlar  osmon  iohi  ZEVS  tomonidan  jilovlangan  va 

bo'ysundirilgan. TITANlar o'rniga ZEVS saltanati bunyodga kelgan. 

 Yunonlar  xudolarni  odam  shaklida  tasavvur  qilganlar,  ularning  bir-birlari  bilan 

munosabati  ham  kishilar  o'rtasidagi  munosabatga  o'xshagan.  Yunon  xudolari 

o'zaro  janjallashgan,  yarashgan,  odamlar  hayotiga  doimo  aralashib  turgan, 






Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə