Ci illərdə Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişaf Dövlət Proqramı Fəsil 1 Giriş



Yüklə 0,6 Mb.
səhifə8/9
tarix20.10.2017
ölçüsü0,6 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

6.5.1. Yoxsulluqla əlaqə

Mədəni irsin qorunub saxlanılması və mədiyyətin inkişafı yoxsulluğun azalmasında qeyri-gəlir aspektləri ilə bağlıdır. Bu məsələlər cəmiyyətin inkişafının ayrılmaz hissəsi olmaqla bərabər, sosial-iqtisadi inkişafın digər sahələrində daha yüksək nailiyyətlərə zəmin yaradan amil kimi çıxış edir.



6.5.2. Mövcud vəziyyət və əsas problemlər


Maliyyə çatışmazlığına görə mədəni irsin qorunması sahəsində də problemlər meydana çıxmış və tarixi abidələr baxımsız hala düşmüşdür. Lakin son illər mədəni irsin qorunmasına diqqət artırılmış və “Mədəni irsin qorunması” layihəsi çərçivəsində Şirvanşahlar Saray kompleksində, Şəki Xan sarayında, Mömünə Xatun və Qudi Xatun türbələrində və iki minarədə bərpa-konservasiya işləri həyata keçirilmişdir. Eyni zamanda, mədəni irsin qorunması ilə bağlı təlimlər təşkil edilmiş, tarixi abidələrin ətrafında yaşayan icmaların bu abidələrin qorunmasına cəlb edilməsi və onlar üçün gəlir gətirən sahələrin yaradılması istiqamətində İçərişəhərdə (Bakı), Şəki və Naxçıvanda müvafiq tədbirlər həyata keçirilmişdir.

Mədəniyyət və incəsənət obyektlərindən bərabər istifadə imkanlarının genişləndirilməsi üçün onların maddi-texniki bazasının yaxşılaşdırılması zəruridir. Bu istiqamətdə son illərdə M.Maqomayev adına Dövlət Filarmoniyası, M.F.Axundov adına Milli Kitabxana, Lənkəran Dövlət Dram Teatrı əsaslı bərpa edilmişdir. Eyni zamanda, Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinin, Dövlət İncəsənət Muzeyinin, gözdən əlillər üçün kitabxanaların, uşaq musiqi, incəsənət və rəssamlıq məktəblərinin də maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi məqsədilə bu obyektlərdə müvafiq tədbirlərin həyata keçirilməsi davam etdirilmişdir.



6.5.3. YADİDP və mədəniyyət

YADİDP-də mədəniyyət sahəsinin inkişafı üzrə aşağıdakı prioritet istiqamətlər müəyyənləşdirilmişdir:



  • mədəni irsin qorunması və əhalinin ondan istifadə imkanlarının genişləndirilməsi;

  • mədəniyyət və incəsənət obyektlərinə çıxış imkanlarının yaxşılaşdırılması.

Mədəni irsin qorunması və ondan istifadə imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində Atəşgah məbədi, Gilgilçay səddi, Beşbarmaq səddi, Çıraqqala, Ramana qalası, Nardaran qalası, Mərdəkan qalaları, Şağan qalası və Ordubad şəhərində yerləşən kəhriz sistemi, eləcə də Şəki şəhərinin Qala tarix və mədəniyyət qoruğunun ərazisində yerləşən abidələr bərpa və konservasiya ediləcəkdir. Eyni zamanda, Bakı şəhərinin Qala kəndində açıq səma altında Qala mədəni-etnoqrafiya milli parkı yaradılacaqdır. Xalq tətbiqi sənətinin qorunması məqsədilə Bakı və regionlarda mövcud olan mədəniyyət evlərinin nəzdində xalq tətbiqi sənəti emalatxanaları təşkil ediləcəkdir. Mədəni turizm obyektləri kimi istifadəsi nəzərdə tutulan mədəniyyət obyektlərinin siyahısı və mədəni turizm marşrutları tərtib ediləcək, tarix və mədəniyyət abidələrinin ətrafında yaşayan icmalar bu abidələrin qorunmasına cəlb olunacaq və onların gəlir əldə etmək imkanları yaxşılaşdırılacaqdır.

Mədəniyyət və incəsənət obyektlərinə çıxış imkanlarının yaxşılaşdırılması istiqamətində mədəniyyət sahəsinin informasiya-kommunikasiya texnologiyaları ilə təminat səviyyəsi yaxşılaşdırılacaqdır. Mədəniyyət və incəsənət obyektlərinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi məqsədilə Milli Kitabxananın və Dövlət İncəsənət Muzeyinin maddi-texniki bazası möhkəmləndiriləcək, muzey sərvətləri və xatirə əşyalarının elmi-bərpa mərkəzi yeni bina ilə təmin ediləcək, Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi, eləcə də "Muğam Evi" üçün binalar tikiləcəkdir. Həmçinin H.Əliyev adına Saray, Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyi, Azərbaycan Dövlət Film Fondu, Mingəçevir Dövlət Dram Teatrı və Bakı Dövlət Sirkində əsaslı təmir və yenidənqurma işləri aparılacaq və onlar modernləşdiriləcəkdir. C.Cabbarlı adına «Azərbaycanfilm» kinostudiyası da modernləşdiriləcək, dövlət nəşriyyatları yığcam və çevik poliqrafiya bazaları ilə təmin ediləcək, dublyaj və dövlət sifarişi ilə kino çəkilişi işi təkmilləşdiriləcəkdir.

6.6. Gender siyasəti
6.6.1. Yoxsulluqla əlaqə
Ölkənin sosial-iqtisadi vəziyyəti hər bir vətəndaşın, xüsusilə də zəif qrupların nümayəndələrinin vəziyyətinə təsir edərək, ailələrin sosial deqradasiyasına səbəb olur. Bu doğum əmsalında, nikahın pozulması hallarının artmasında, uşaqların baxımsız qalmasında özünü büruzə verir.

Ailələrdə olan maddi çətinliklərlə nikahın pozulması, nikahsız yaşama və təkvalideynlilik arasında əlaqə mövcuddur. Keçid dövrünün ilk illərindən başlayaraq, nikahdankənar doğulmuş uşaqların sayında artım müşahidə edilmişdir. Belə ki, bu göstərici 1990-cı ildən indiyə kimi şəhər və kənd yerlərində müvafiq olaraq 3,3 və 6,6 dəfə artmışdır. Ehtimal olunur ki, əsasən kənd yerlərində baş verən bu artım erkən nikaha daxilolma və ya qeydiyyatsız nikah hallarının artması ilə əlaqədardır. Qadınlar üçün qanuni nikah yaşı 17 yaş müəyyən olunsa da, xüsusilə kənd yerlərində qızlar nikaha daha erkən yaşlarında daxil olurlar. Bu da, əsasən, qız uşaqlarının valideynlərinin onlar üçün gələcəkdə gözlənilən xərclərini erkən nikahın vasitəsilə azaltmaq, eləcə də qızlarının böyüməsi və gələcəkdə onların nikahı ilə bağlı yarana biləcək problemləri özlərindən kənarlaşdırmaq niyyətindən irəli gəlir. Erkən nikah halları fiziki, əqli, psixoloji və emosional təsirə malik olmaqla, qızları təhsil almaq imkanlarından məhrum etmiş olur və bununla da onların fərdi inkişafını və gələcək imkanlarını məhdudlaşdırmış olur. Bundan əlavə, erkən nikahlar, adətən erkən hamiləliyə və doğuşa səbəb olur ki, bu da, ananın və uşağın sağlamlığı üçün təhlükəli ola bilər.



6.6.2. Mövcud vəziyyət və əsas problemlər
Azərbaycan Respublikası mövcud qanunvericilik aktları, eləcə də ölkənin qoşulduğu beynəlxalq konvensiyalar vasitəsilə götürdüyü öhdəliklər çərçivəsində gender bərabərliyi konsepsiyasını dəstəkləyir. “Azərbaycanda qadınların rolunun artırılmasına dair tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1998-ci il 14 yanvar tarixli Sərəncamı imzalanmış, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il 6 mart tarixli Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasının Qadın Problemləri üzrə Milli Fəaliyyət Planı (2000-2005-ci illər)” təsdiq edilmiş, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Azərbaycan Respublikasında dövlət qadın siyasətinin həyata keçirilməsi haqqında” 2000-ci il 3 iyun tarixli Fərmanı qüvvəyə minmişdir. Azərbaycan həmçinin 1995-ci ildə BMT-nin “Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında Konvensiyası"na qoşulmuşdur. 1998-ci ildə Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmış, 2006-cı ildə isə onun əsasında Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi (AQUPDK) formalaşdırılmışdır. 2006-cı il oktyabrın 10-da “Gender (kişi və qadınların) bərabərliliyinin təminatları haqqında“ Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilmişdir.

Digər MDB ölkələri kimi, Azərbaycan da orta və ali təhsil sahəsində gender bərabərliyinə nail olmuşdur. Bununla belə, mövcud məlumatlar göstərir ki, bəzi hallarda şagirdlər, xüsusilə kənd yerlərində, təhsilin əsas və orta pillələrində məktəbi tərk edirlər. Eyni zamanda təhsilin pilləsi artdıqca, orada təhsil alan qızların say nisbəti azalır. Belə ki, 2007/2008-ci tədris ilinin əvvəlinə qadınlar ümumtəhsil məktəblərində - 47,5%, peşə məktəblərində və liseylərdə - 28,5%, ali məktəblərdə - 47,0%, aspiranturada – 28,4%, doktoranturada – 27,5% təşkil etmişdir. Beləliklə, təhsildə gender bərabərliyi təmin olunsa da, bu bərabərliyin ölkədə baş verən çevik sosial-iqtisadi dəyişikliklər zamanı qorunub saxlanılması əsas məsələlərdən biridir. Bu sahədə mövcud vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq üçün isə davamlı monitorinqlərin keçirilməsi zəruridir.

Azərbaycanda eyni vəzifədə çalışan kişi və qadınların əməkhaqlarında fərqlər olmasa da, idarəetmədə və yüksək məvacibli işlərdə çalışan kişi və qadınların nisbətində fərqlər mövcuddur. Belə ki, qadınlar, adətən, nisbətən az əməkhaqqı olan sahələrdə - səhiyyə və sosial xidmətlər (76,3%), təhsil (71,1%), ictimai, fərdi və digər sosial xarakterli işlərdə (57%) üstünlük təşkil edirlər.

Qadınlar ölkədə qərarların qəbul edilməsi prosesində nisbətən zəif təmsil olunmuşlar. Belə ki, hazırda mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarında qərar qəbuletmə səviyyəsində çalışanların yalnız 4,0%-ni, bələdiyyə üzvlərinin 4,1%-ni qadınlar təşkil edir. 2005-ci ildə keçirilmiş sonuncu parlament seçkilərinin nəticələrinə əsasən, Milli Məclis üzvlərinin 11,2%-i qadınlardan ibarətdir. Hakim vəzifəsində çalışan qadınların xüsusi çəkisi isə 14% təşkil edir. Digər ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da özəl sektorda idarəetmə vəzifələrində qadınlar zəif təmsil olunmuşdur. Bununla yanaşı, qadınlar əsasən idarəetmənin aşağı pillələrində cəmləşmişdir. Beləliklə, bu sahədə qarşıda duran əsas məsələ qadınların səlahiyyətlərinin, eləcə də siyasi və hüquqi məsələlərin müzakirəsində onların iştirakının və təmsil olunma səviyyəsinin artırılması məqsədilə təbliğat və maarifləndirmə işlərinin gücləndirilməsindən ibarətdir.

Qadınların siyasi və iqtisadi sahədə zəif təmsil olunmalarını şərtləndirən səbəblərdən biri də keçid dövründə dövlət müəssisələrində uşaqlara qayğı ilə bağlı sosial xidmətlərin ləğv olunması nəticəsində qadınların məişət qayğılarının artması olmuşdur. Bu da onların mövcud hüquqlarının və yaşayış səviyyəsinin qorunub saxlanılması üçün zəruri olan vaxt imkanlarının məhdudlaşdırılmasına səbəb olur. Bu Dövlət Proqramının təhsil bölməsində göstərildiyi kimi, məktəbəqədər təhsil sisteminin yeniləşdirilməsi qadınlara və uşaqlara müsbət təsir edəcəkdir.

Gender sahəsində digər mühüm məsələ gender zorakılığıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, milli normativ hüquqi baza və beynəlxalq müqavilələr vasitəsilə qadınların zorakılıqdan qorunmasına zəmanət verilsə də, real həyatda bu sahədə problemlər qalmaqdadır. Bir çox hallarda zorakılıq qurbanları ictimai məzəmmətdən qorxduqları və ya lazımi kömək üçün haraya müraciət etməli olduqlarını bilməmələri səbəbindən hüquq mühafizə orqanlarına müraciət etmirlər. Bu baxımdan, zorakılıq qurbanlarına yardım mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi və hüquq mühafizə orqanları işçilərinin onlarla işləmək və onlara yardım göstərmək bacarıqlarının artırılmasına ehtiyac vardır.

Bərabərsizlik və yoxsulluq insan alverinin kökündə duran səbəblərdəndir. İnsan alverinin qurbanları, adətən, qadınlar və uşaqlar olur. 2003-cü ildə BMT-nin “Transmilli mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı” Konvensiyasının və onu tamamlayan “İnsan alverinin, xüsusən qadın və uşaq alverinin qarşısının alınması, aradan qaldırılması və cəzalandırılması haqqında” Protokolun ratifikasiya edilməsinə və 2004-cü ildə “Azərbaycan Respublikasında İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə üzrə Milli Fəaliyyət Planı”nın qəbul edilməsinə və həyata keçirilməsinə baxmayaraq, bu sahədə hələ də ciddi problemlər qalmaqdadır.

“İnsan alverinə qarşı mübarizə haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 4 avqust tarixli 272 nömrəli Fərmanında bu problemin daha səmərəli həll edilməsi məqsədilə müvafiq qanunvericilik, təşkilati, monitorinq və reabilitasiya tədbirlərinin görülməsi nəzərdə tutulmuşdur. Hazırda bu sahədə həmin Fərmanın icrasının təmin edilməsi üçün müvafiq tədbirlərin ardıcıl həyata keçirilməsi zəruridir.



6.6.3. YADİDP və gender bərabərliyi
Gender məsələsi kəsişən sahə kimi, YADİDP daxilində digər sahələrə inteqrasiya edilmişdir və gender sahəsində vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına yönəldilmiş spesifik tədbirlər Dövlət Proqramının başqa sektorlarını da əhatə edir. Belə ki, YADİDP təhsil, səhiyyə, əmək bazarı və məşğulluq, səmərəli idarəetmə, qaçqınlar və məcburi köçkünlər sektorlarında gender məsələlərinə xüsusi diqqət ayrılmışdır.

Bunlarla bərabər, gender sahəsində qarşıya qoyulmuş hədəflərə çatmaq üçün YADİDP çərçivəsində aşağıdakı prioritet istiqamətlərdə tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur:




      • gender bərabərliyi mexanizminin inkişaf etdirilməsi;

      • gender zorakılığı və uşaqlara qarşı zorakılıq, eləcə də insan alveri hallarına qarşı mübarizənin gücləndirilməsi.



Gender bərabərliyi mexanizminin inkişaf etdirilməsi istiqamətində mövcud qanunvericilik və yeni qanun layihələrinin, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin gender ekspertizası aparılacaqdır. Eyni zamanda, Beynəlxalq Əmək Təşkilatının “Ailə öhdəlikləri olan işçilər: kişi və qadın işçilər üçün bərabər rəftar və bərabər imkanlar haqqında” 156 saylı Konvensiyasının ratifikasiya edilməsi ilə bağlı zəruri tədbirlər, habelə gender bərabərliyi və ailə məsələləri üzrə Milli Fəaliyyət Planı həyata keçiriləcəkdir. Gender məsələləri üzrə məsul təşkilatların işinin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə müvafiq təşkilatların iştirakı ilə Əlaqələndirmə Şurası yaradılacaq və onun potensialı gücləndiriləcək, eləcə də müvafiq strukturlarda gender siyasəti üzrə məsul şəxslər üçün vəzifə təlimatları hazırlanacaqdır.

Gender bərabərliyi ilə bağlı mövcud siyasətin monitorinqi və qiymətləndirilməsi üzrə məlumat bazası yaradılacaq, cinslər üzrə dezaqreqasiya edilmiş məlumatların toplanılması, təhlili və təqdimatı üzrə müvafiq strukturların potensialı gücləndiriləcəkdir. Eyni zamanda, qərarların qəbul edilməsi prosesində qadınların iştirakının artırılmasına mane olan səbəblər araşdırılacaq və ölkədə gender bərabərliyi üzrə vəziyyətin qiymətləndirilməsinə dair illik hesabatlar hazırlanacaqdır.

Gender bərabərliyi mexanizmlərinin inkişaf etdirilməsi məqsədilə bu sahədə mövcud olan ən yaxşı beynəlxalq təcrübənin ölkədə tətbiqi imkanları araşdırılacaq, dövlət büdcəsindən ayırmaların gender təsiri üzrə təhlillərə dair müzakirələr təşkil ediləcək, eləcə də dövlət büdcəsinin formalaşdırılması prosesində gender amilinin nəzərə alınması mexanizmi tədqiq ediləcəkdir.

Gender zorakılığı və uşaqlara qarşı zorakılıq, eləcə də insan alveri hallarına qarşı mübarizənin gücləndirilməsi istiqamətində həmin halların aşkar edilməsi, qarşısının alınması və aradan qaldırılması ilə məşğul olan hüquq mühafizə orqanlarının, təhsil, səhiyyə, sosial xidmət və miqrasiya məsələləri ilə əlaqədar olan təşkilatların, eləcə də KİV-lərin potensialı gücləndiriləcəkdir. Gender zorakılığı və uşaqlara qarşı zorakılıq hallarının qarşısının alınması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərin daha da gücləndirilməsi və səmərəli əlaqələndirilməsi məqsədilə Milli Fəaliyyət Planı hazırlanacaq, eləcə də mövcud qanunvericilikdə bununla əlaqədar boşluqların müəyyən edilməsi üçün ekspertiza aparılacaqdır.

Eyni zamanda, gender zorakılığı və uşaqlara qarşı zorakılıq üzrə etibarlı monitorinq mexanizmi yaradılacaq, zorakılığı yaradan səbəblər və onun qarşısının alınmasına mane olan amillərin müəyyən edilməsinə dair təhlillər aparılacaqdır. Erkən nikah hallarının azaldılması məqsədilə nikah yaşına təsir göstərən sosial-iqtisadi amillər tədqiq olunacaq, bununla əlaqədar mövcud qanunvericiliyin pozulması hallarına qarşı mübarizə və ictimai nəzarət gücləndiriləcəkdir.

İnsan alveri hallarına qarşı mübarizənin daha səmərəli təşkil edilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 6 may tarixli 208 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə üzrə Milli Fəaliyyət Planı”nın icrası gücləndiriləcək, eləcə də qadınların ölkədən kənarda məşğulluğunun təhlükəli tərəfləri və mümkün nəticələri haqqında əhalinin maarifləndirilməsi təşkil ediləcəkdir.

6.7. Uşaq və gənclər siyasəti
6.7.1. Yoxsulluqla əlaqə
Davamlı iqtisadi inkişaf və yoxsulluğun azaldılması gənclərin ölkənin iqtisadi və sosial həyatında fəal iştirakını tələb edir. Gender məsələsində olduğu kimi, bu, insan hüquqları baxımından da əhəmiyyətlidir. Bütün uşaqlar və gənclər öz potensiallarını inkişaf etdirmək üçün eyni hüquq və imkanlara malik olmalıdırlar. Gənclərin ölkənin inkişafında məsuliyyətlərini dərk edə və bu inkişaf prosesinə öz töhfələrini verə bilmələri üçün onların cəmiyyətdə baxışlarının nəzərə alınması mexanizminin olması mühümdür. Uşaqların maraqları böyüklərin vasitəsilə (ailə və ya dövlət) təmin edilsə də, gənclərə öz hüquq və maraqlarını sərbəst şəkildə ifadə etmələrində və onların müdafiəsində bilavasitə yardım etmək mümkündür.

Eyni zamanda, ölkə iqtisadiyyatının və resursların gələcəkdə bugünkü gənclər tərəfindən idarə ediləcəyini nəzərə alaraq, onlara davamlı inkişaf konsepsiyasının əhəmiyyətini anlatmaq zəruridir.

Yoxsulluğun uşaqlara və böyüklərə təsiri müxtəlifdir. Tədqiqatlar göstərir ki, yoxsul ailədə böyümüş uşaqların öz valideynləri kimi yoxsul olma ehtimalı böyükdür. Belə ki, uşaqlıq illərində yaşanan yoxsulluq uşaqların bu günü üçün təhlükəli olaraq, onların gələcək inkişafına və imkanlarına mənfi təsir edir. Yoxsul ailələrdən olan uşaqların məktəbdə yaxşı oxumaq və bununla da, ali təhsil məktəblərinə daxil olmaq ehtimalı aşağıdır. Yoxsulluq, adətən, uşaqlarda qida çatışmazlığına səbəb olur ki, bu da onların həm fiziki, həm də əqli inkişafına mənfi təsir edir. Uşaqlar dövlət tərəfindən göstərilən təhsil və səhiyyə xidmətlərindən xüsusilə asılıdırlar. Valideyn himayəsindən məhrum olan uşaqlar da dövlətin müdafiəsi və qayğısından asılı olaraq, əhalinin xüsusi həssas qrupu hesab edilirlər. Bu baxımdan, səhiyyə, təhsil və sosial müdafiə sektorları çərçivəsində uşaq hüquqlarının qorunması və onların əsas ehtiyaclarının təmin edilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

6.7.2. Mövcud vəziyyət və əsas problemlər
Ölkə əhalisinin 55%-ni uşaq və gənclər təşkil edir. Gənclərin qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri xüsusilə regionlarda və kənd yerlərində məşğulluq imkanlarının məhdud olmasıdır. Belə ki, qeydə alınmış işsizlərin 51%-ni gənclər təşkil edir. Bu səbəbdən, gənclərin əksəriyyəti ölkənin iri şəhərlərinə və yaxud digər ölkələrə miqrasiya edir. Onlar əksər hallarda şəraitsiz evlərdə yaşayır, maddi və mənəvi sıxıntılarla üzləşirlər. Bu qrup insanların münasib və təhlükəsiz iş yerlərinin tapılmasında yardıma ehtiyacları vardır.

Ordudan tərxis olunan gənclərə və uşaq müəssisələrini tərk edənlərə məşğulluq və yaşayış yeri tapmaqda xüsusi dəstək göstərilməlidir. Gənc insanların “riskli işlərlə” məşğul olmaq ehtimalı böyükdür və bu işlər zərərli vərdişlərlə nəticələnir (narkotik vasitələr, tütün məmulatları və alkoqollu içkilərdən istifadə), bəzən isə gənclərin sağlamlığına həmişəlik mənfi təsir edir (dəri-zöhrəvi xəstəliklər və İİÇV-yə yoluxma ilə nəticələnən təhlükəli cinsi əlaqə). Buna görə də, gənclərin sağlam həyat tərzinin üstünlükləri və riskli hərəkətlərin mümkün mənfi nəticələri barədə məlumatlılığının artırılması üçün valideynlərlə birgə təbliğatın aparılması zəruridir. Bu baxımdan, gənclərin idman qurğularına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi məqsədəuyğundur. İdman gənclərin yalnız fiziki cəhətdən deyil, eləcə də mənəvi cəhətdən sağlam inkişafı üçün çox əhəmiyyətlidir.

Gənclərin qarşılaşdığı digər problem gənc ailələrin yaşayış üçün münasib mənzil əldə etmək imkanlarının zəif olmasıdır ki, bu da böyük ailələrin sıx məskunlaşmasına səbəb olur. Eyni zamanda, gənclər arasında elə xüsusi həssas qruplar vardır ki, onlara maddi və digər yardımların edilməsi, həmçinin cəmiyyətə inteqrasiya prosesində onlara dəstək verilməsi üçün tədbirlər planına ehtiyac vardır. Bu qrupa gənc əlilləri və uşaq müəssisələrində böyümüş gəncləri aid etmək olar.


6.7.3. YADİDP: uşaq və gənclər
Bu sahədə əsas prioritet istiqamət gənclərin hərtərəfli inkişafını təmin edə bilən münasib şəraitin yaradılması və gənclərin üzləşdiyi problemlərin həlli istiqamətində daha konkret addımların atılmasıdır. Bu sahə ilə əlaqəli olan bir sıra məsələlərə digər sektorlarda da toxunulmuşdur. Buna misal olaraq, iqtisadi inkişaf (yeni iş yerlərinin yaradılmasının stimullaşdırılması və gənc ailələrə ipoteka kreditlərinin ayrılması), səhiyyə (sağlam həyat tərzinin əhəmiyyəti barədə məlumatlandırma), təhsil (bərabər təhsil imkanları), sosial müdafiə (gənclərin, xüsusilə həssas qruplarının, o cümlədən əlil gənclərin sosial müdafiəsi) və məşğulluq (gənclərin məşğulluğuna yardım) sektorlarını misal göstərmək olar.

Uşaq və gənclər sektorunda yuxarıda qeyd edilən tədbirlərlə yanaşı, YADİDP çərçivəsində əsasən aşağıdakı prioritet istiqamətlər üzrə tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur:



  • gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təşviq edilməsi;

  • gənclərin ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakı üçün şəraitin genişləndirilməsi;

  • gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsi işinin gücləndirilməsi, istedadlı gənclərə hərtərəfli dövlət dəstəyinin göstərilməsi;

  • uşaq siyasətinin gücləndirilməsi.

Gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təşviq edilməsi istiqamətində narkomanlığın və digər neqativ halların profilaktikası məqsədilə maarifləndirmənin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.

Gənclərin ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakının təmin edilməsi istiqamətində dövlət gənclər siyasətinin əsas sahələri üzrə proqram və layihələr həyata keçiriləcək, gənclərlə bağlı qəzet və jurnalların nəşri genişləndiriləcək, gənclərlə bağlı aktual məsələlər üzrə televiziya və radio verilişləri proqramlarının hazırlanması dəstəklənəcək, eləcə də gənclərin idarəetmə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi məqsədilə “gənc liderlər” proqramı həyata keçiriləcəkdir.

Gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsi işinin gücləndirilməsi istiqamətində elm, təhsil, mədəniyyət, incəsənət və idman sahələrində yüksək nailiyyətlər əldə etmiş istedadlı gənclər üçün Dövlət Gənclər Mükafatı təsis ediləcək, orta məktəb şagirdləri arasında “Şahin” və “Cəsurlar” hərbi-idman oyunları, həmçinin "Vətənin müdafiəsinə hazıram!" çoxnövçülük yarışları təşkil ediləcək və bu məqsədlə şəhər və rayonlarda təhsil müəssisələrinin bazasından istifadə etməklə təlim-məşq mərkəzləri yaradılacaq, məktəblər müvafiq təlim silahları və digər zəruri əyani vəsaitlərlə təmin ediləcək, eləcə də çağırışaqədərki hazırlıq fənni təkmilləşdiriləcəkdir.

Uşaq siyasətinin gücləndirilməsi istiqamətində BMT-nin “Uşaq hüquqları haqqında” Konvensiyasına uyğun olaraq, Uşaq Hüquqları üzrə Milli Fəaliyyət Planı həyata keçiriləcək, uşaq məsələləri ilə məşğul olan təşkilatlar arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi məqsədilə Əlaqələndirmə Şurası yaradılacaq, uşaq hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı beynəlxalq sənədlərə və beynəlxalq təcrübəyə, həmçinin mövcud qanunvericiliyə dair əhali arasında maarifləndirmə genişləndiriləcəkdir.

6.8. Ailə siyasəti

6.8.1.Yoxsulluqla əlaqə

Ailə şəxsiyyəti və cəmiyyəti formalaşdıran mühüm sosial institutdur. Azərbaycan mədəniyyətində ailə mühüm anlayışdır, ailəyə münasibət isə şəxsiyyətin sosial statusunun və özünütəsdiqin vacib amilidir.

Ailə sosial təsisat kimi, cəmiyyətin başqa (siyasət, din və s. kimi) sosial təsisatlarının təsiri altındadır. Digər tərəfdən, ailə hər hansı cəmiyyətin xüsusiyyətlərini, eləcə də, insan şəxsiyyətinin dəyərlər sistemini, ideallarını, mədəniyyətinə, xalqına, əməyə münasibətini müəyyən edir. Xüsusi əhəmiyyət kəsb edən gender münasibətləri, insanın reproduktiv davranışı və bu amillərin demoqrafiya proseslərinə olan təsirləridir. Məsələn, qadınların öz ictimai fəallıqlarını ailəyə qurban verməsi ailənin iqtisadi vəziyyətinə mənfi təsir edə bilər. Bununla bərabər, qadının yüksək ictimai fəallığı ölkədə doğum səviyyəsinin aşağı düşməsinə səbəb olur.


6.8.2. Mövcud vəziyyət və əsas problemlər
2008-ci il yanvarın 1-i tarixinə Azərbaycan Respublikasında 1810,5 min ailə yaşayır. Ailənin tərkibi, vətəndaşların nikah vəziyyəti və ailədaxili münasibətlər hər bir ölkədə və cəmiyyətdə gender münasibətlərini əks etdirən göstəricilərdir. Siyasi və iqtisadi keçid dövrünü yaşayan Azərbaycanda nikah və ailə münasibətləri də daxil olmaqla, eyni zamanda sosial normalar, ənənələr və mədəni meyarlar köklü şəkildə dəyişir.

Azərbaycanda XX əsrin ortalarına qədər mürəkkəb tipli ailələr üstünlük təşkil edirdi ki, bu ailələrdə də bir-biri ilə qohumluğu olan bir neçə nəslin nümayəndələri yaşayırdı.

Son illərdə keçirilən tədqiqatlar göstərir ki, müasir azərbaycan ailəsinin modeli dəyişməkdədir. Ölkədə əsasən nüvə ailələr, yəni valideyn və uşaqlardan (bir nəsil) ibarət olan ailələr üstünlük təşkil edir. Mürəkkəb tərkibli ailələrə isə, xüsusilə də şəhərlərdə, getdikcə az rast gəlinir.

Eyni zamanda, ailələrin tərkib sayı da azalmışdır. Bu həm də qadınların iqtisadi və ictimai fəallıqlarının artması ilə əlaqədar doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi və nəticədə ailədə uşaqların sayının azalması hesabına baş verir.





Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə